Sukta 101
Sukta 9.101
Soma Pavamāna (with addressed companions/priests as agents)
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯਾਜਕ ਸਾਥੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਲਿਆਵੇ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ “ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਥਾਨ” ਵੱਲ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੱਗ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲੇ।
Mantras
Mantra 1
पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे । अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम् ॥
ਹੇ ਸਖਿਓ, ਪੁਰੋਜਿਤੀ (ਅੱਗੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਧਸ—ਸੋਮ-ਰਸ ਨੂੰ, ਸੁਤ (ਪਿਸਿਆ/ਨਿਚੋੜਿਆ) ਕਰਕੇ ਆਨੰਦਮਈ ਮਦ ਲਈ; ਦੇਹਲੀਜ਼ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਦੀਰਘਜਿਹ್ವ੍ਯ (ਲੰਮੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ) ਸ਼ਵਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੂਰ ਹਟਾਓ।
Mantra 2
यो धारया पावकया परिप्रस्यन्दते सुतः । इन्दुरश्वो न कृत्व्यः ॥
ਜੋ ਪਾਵਕ (ਚਮਕਦਾਰ-ਸ਼ੁੱਧਿਕਰ) ਧਾਰਾ ਨਾਲ, ਸੁਤ (ਨਿਚੋੜਿਆ) ਹੋ ਕੇ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਰਿਪ੍ਰਸ੍ਯੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਇੰਦੂ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵ ਵਰਗਾ ਹੈ।
Mantra 3
तं दुरोषमभी नरः सोमं विश्वाच्या धिया । यज्ञं हिन्वन्त्यद्रिभिः ॥
ਉਸ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਹਾਰ੍ਯ ਸੋਮ ਵੱਲ ਨਰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਧੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅਦ੍ਰਿ (ਪੀਸਣ-ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः । पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः ॥
ਸੁਤ ਸੋਮ—ਮਿਠਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਆਨੰਦਕਾਰੀ—ਪਵਿਤ੍ਰ (ਪਵਿਤ੍ਰਕ) ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਮਦ (ਉੱਲਾਸ) ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ।
Mantra 5
इन्दुरिन्द्राय पवत इति देवासो अब्रुवन् । वाचस्पतिर्मखस्यते विश्वस्येशान ओजसा ॥
“ਇੰਦਰ ਲਈ ਇੰਦੁ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹੇ,” ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਵਾਚਸਪਤੀ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਓਜ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ (ਅਧਿਪਤੀ) ਹੈ।
Mantra 6
सहस्रधारः पवते समुद्रो वाचमीङ्खयः । सोमः पती रयीणां सखेन्द्रस्य दिवेदिवे ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੋਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ। ਸੋਮ ਰਯਿ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਖਾ ਹੈ, ਦਿਨੋਂਦਿਨ।
Mantra 7
अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति । पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे ॥
ਇਹ ਸੋਮ, ਪੁਨਾਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ), ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਪੂਸ਼ਾ, ਰਯਿ, ਭਗ (ਸੌਭਾਗ੍ਯਦਾਤਾ) ਬਣ ਕੇ। ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਭੂਮਨ (ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ) ਦਾ ਪਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਯੌ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
समु प्रिया अनूषत गावो मदाय घृष्वयः । सोमासः कृण्वते पथः पवमानास इन्दवः ॥
ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਨਮਾਦ) ਲਈ ਸੋਮ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਚਮਕਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਵਮਾਨ ਇੰਦੂ ਦੇ ਬੂੰਦ—ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਿਆਂ—ਮਾਰਗ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 9
य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ! ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਜਸਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ-ਯੋਗ (ਸ਼੍ਰਵਾਯ੍ਯ) ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਿਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਚਰਸ਼ਣੀਆਂ (ਪੰਚ-ਚਰਸ਼ਣੀ) ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਯਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਜਿੱਤ ਲਈਏ।
Mantra 10
सोमाः पवन्त इन्दवोऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः । मित्राः सुवाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः ॥
ਸੋਮ ਦੇ ਬੂੰਦ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਣਕਾਰ (ਗਾਤੁਵਿੱਤਮ)। ਉਹ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜੇ ਹੋਏ, ਬੇਦਾਗ; ਸ੍ਵਾਧ੍ਯ—ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ—ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਵਿਦ, ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਖੋਜੀ।
Mantra 11
सुष्वाणासो व्यद्रिभिश्चिताना गोरधि त्वचि । इषमस्मभ्यमभितः समस्वरन्वसुविदः ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜੇ ਹੋਏ, ਪੀੜਨ-ਪੱਥਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਾਂ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਬਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਇਸ਼) ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਵਸੁਵਿਦ, ਸੱਚੇ ਧਨ ਦੇ ਖੋਜੀ।
Mantra 12
एते पूता विपश्चितः सोमासो दध्याशिरः । सूर्यासो न दर्शतासो जिगत्नवो ध्रुवा घृते ॥
ਇਹ ਹਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ् (ਸਪਸ਼ਟ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ) ਸੋਮ—ਪੋਸ਼ਕ ਦਧਿ-ਆਸ਼ਿਰ (ਦਹੀਂ-ਮਿਸ਼ਰਣ) ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ। ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹਨ; ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਘ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਤੇਜਸਵੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ।
Mantra 13
प्र सुन्वानस्यान्धसो मर्तो न वृत तद्वचः । अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः ॥
ਸੁਨਵਾਨ (ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ) ਮਿੱਠੇ ਅੰਧਸ ਤੋਂ ਵਚਨ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੇ; ਮਰਤ੍ਯ ਦੇ ਵਾਂਗ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਠੀਕ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਭੌਂਕਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਵਾਨ-ਸਮਾਨ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟੋ—ਭ੍ਰਿਗੂ ਜਿਵੇਂ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰੋ।
Mantra 14
आ जामिरत्के अव्यत भुजे न पुत्र ओण्योः । सरज्जारो न योषणां वरो न योनिमासदम् ॥
ਆਤਮੀ (ਜਾਮਿ) ਅਤਕ (ਵਸਤ੍ਰ) ਉੱਤੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਦੋ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰਕਦਾ ਹੈ; ਵਰ ਵਾਂਗ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 15
स वीरो दक्षसाधनो वि यस्तस्तम्भ रोदसी । हरिः पवित्रे अव्यत वेधा न योनिमासदम् ॥
ਉਹ ਵੀਰ ਹੈ—ਦੱਖਤਾ ਨਾਲ ਸਾਧਨਾ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਰੋਦਸੀ—ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਥੰਮ੍ਹਿਆ। ਹਰੀ ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿਚੋਂ ਨਿੱਥਰ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਵੇਧਾ (ਜਾਣਕਾਰ ਵਿਧਾਤਾ) ਵਾਂਗ ਯੋਨੀ ਵਿਚ ਆਸਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਕਰਮ ਦੇ ਤ-ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ।
Mantra 16
अव्यो वारेभिः पवते सोमो गव्ये अधि त्वचि । कनिक्रदद्वृषा हरिरिन्द्रस्याभ्येति निष्कृतम् ॥
ਉਨਾਲੀਆਂ (ਅਵ੍ਯ) ਛਾਣਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੋਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਗਵ੍ਯ, ਚਮਕਦਾਰ ਤ੍ਵਚਾ ਉੱਤੇ। ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹਰੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ—ਮੁਕਤ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It is about Soma as he is pressed and purified (pavamāna) through the filter, becoming a powerful offering that brings strength, wealth, and success in the sacrifice.
It is a poetic image for an obstructing or guarding force at the threshold—symbolizing impurities or hindrances that must be driven away so Soma can flow freely and be offered.
Indra is the chief drinker of Soma in many Vedic rites; purified Soma is said to empower Indra’s victorious force, so the hymn pictures Soma streaming toward Indra’s prepared ‘open space.’
Ask anything about Sukta 101 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.