Sukta 101

Mantra 1

पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे । अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम् ॥

હે સખાઓ, પુરોજિતી (અગ્રવિજયી) એવા તમારા અંધસ્—સોમરસને, સુત (પિષિત) કરીને આનંદમય મદ માટે; દ્વારરક્ષક દીર્ઘજિહ્વ્ય (લાંબી જીભવાળા) શ્વાનને દૂર હાંકી, પ્રહાર કરીને હટાવો.

Mantra 2

यो धारया पावकया परिप्रस्यन्दते सुतः । इन्दुरश्वो न कृत्व्यः ॥

જે પાવક (પ્રકાશમાન-શોધક) ધારાથી, સુત (પિષિત) થઈ, સર્વત્ર પરિપ્રસ્યન્દિત થઈ વહે છે—એ ઇન્દુ કાર્ય માટે તત્પર, અશ્વ સમો વેગવાન છે.

Mantra 3

तं दुरोषमभी नरः सोमं विश्वाच्या धिया । यज्ञं हिन्वन्त्यद्रिभिः ॥

તે દુષ્પ્રહાર્ય સોમ તરફ પુરુષો સર્વવ્યાપી ધિયા સાથે આગળ ધસી આવે છે; અદ્રિ (પિષણ-પથ્થરો) વડે તેઓ યજ્ઞને આગળ ધપાવે છે.

Mantra 4

सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः । पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः ॥

સુત સોમો—મધુરતામાં અતિશય સમૃદ્ધ, ઇન્દ્રને આનંદ આપનાર—પવિત્ર (પવિત્રક) સાથે વહે છે; તમારા મદ (ઉલ્લાસ) દેવો સુધી પહોંચો.

Mantra 5

इन्दुरिन्द्राय पवत इति देवासो अब्रुवन् । वाचस्पतिर्मखस्यते विश्वस्येशान ओजसा ॥

“ઇન્દ્ર માટે ઇન્દુ પવિત્ર થઈ વહે,” એમ દેવોએ કહ્યું; વાચસ્પતિ યજ્ઞમાં બળવાન બને છે—ઓજથી સર્વનો ઈશાન (અધિપતિ) છે.

Mantra 6

सहस्रधारः पवते समुद्रो वाचमीङ्खयः । सोमः पती रयीणां सखेन्द्रस्य दिवेदिवे ॥

સહસ્રધારાવાળો સોમ પવિત્ર થઈ વહે છે—વાણીનું પ્રેરક સમુદ્ર સમાન. સોમ રયિ-સમૃદ્ધિઓનો પતિ છે; ઇન્દ્રનો સખા છે, દિવસે દિવસે.

Mantra 7

अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति । पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे ॥

આ સોમ, પુનાન (પવિત્ર થતો), ધારા રૂપે વહે છે—પૂષા, રયિ, ભગ (સૌભાગ્યદાતા) બની. સર્વ વ્યાપક ભૂમન (વિસ્તાર) નો પતિ બની, તેણે દ્યો અને પૃથ્વી—બંનેને સત્યરૂપે પ્રગટ કર્યા.

Mantra 8

समु प्रिया अनूषत गावो मदाय घृष्वयः । सोमासः कृण्वते पथः पवमानास इन्दवः ॥

એકસાથે પ્રિય પ્રકાશ-કિરણો મદ (આનંદ-ઉન્માદ) માટે સોમનું સ્તવન કરે છે; તેજસ્વી શક્તિઓ આગળ ધસી આવે છે. પવમાન ઇન્દુના બિંદુઓ—પોતે પવિત્ર થતા—માર્ગો રચે છે.

Mantra 9

य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥

હે પવમાન સોમ! જે સર્વાધિક ઓજસ્વી અને શ્રવણયોગ્ય (શ્રવાય્ય) છે, તે અમારે માટે લાવી દે; જેના દ્વારા અમે પાંચ ચર્ષણીઓ (પંચ-ચર્ષણી)ને વ્યાપી રહેલી અને તેમને આધાર આપતી રયિ—સમૃદ્ધિ—ને જીતીએ.

Mantra 10

सोमाः पवन्त इन्दवोऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः । मित्राः सुवाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः ॥

સોમના બિંદુઓ પવિત્ર થતા જાય છે—અમારા માટે, માર્ગોના સર્વોત્તમ જાણકાર (ગાતુવિત્તમ). તેઓ મિત્રરૂપે આવે છે, સુપ્રેસિત, નિર્દોષ; સ્વાધ્ય—પોતાના કર્મમાં સ્વયં-નિયંત્રિત—અને સ્વર્વિત્, ઉચ્ચ પ્રકાશના શોધક.

Mantra 11

सुष्वाणासो व्यद्रिभिश्चिताना गोरधि त्वचि । इषमस्मभ्यमभितः समस्वरन्वसुविदः ॥

સુપ્રેસિત, પેષણ-પથ્થરો દ્વારા બહાર ધકેલાયેલા, તેઓ ગાયની ચામડી પર એકત્રિત થાય છે; અને સર્વ દિશાઓથી અમારા માટે એકસાથે ગુંજે છે બળની પ્રેરણા (ઇષ)—વસુવિદ્, સત્ય ધનના શોધક.

Mantra 12

एते पूता विपश्चितः सोमासो दध्याशिरः । सूर्यासो न दर्शतासो जिगत्नवो ध्रुवा घृते ॥

આ છે શુદ્ધ થયેલા, વિપશ્ચિત્ (સ્પષ્ટદ્રષ્ટા) સોમરસો—પોષક દધિ-આશિર (દહીં-મિશ્રણ) સાથે સંયુક્ત. સૂર્યો સમા દર્શનીય છે; લક્ષ્ય તરફ ધસી જાય છે, ઘૃતમાં સ્થિર—તેજસ્વી સમૃદ્ધિમાં અચળ.

Mantra 13

प्र सुन्वानस्यान्धसो मर्तो न वृत तद्वचः । अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः ॥

સુન્વાન (દબાવેલા) મધુર અંધસમાંથી વચન આગળ વધે; મર્ત્યનું જેમ અટકાવેલું ન રહે. અયોગ્ય લાભ લાવનાર ભુંકતા શ્વાન-સમાન વિરોધીને દૂર ફેંકો—ભૃગુઓ જેમ યજ્ઞમાં અવરોધક શક્તિને ઘાત કરે તેમ તેને હણો.

Mantra 14

आ जामिरत्के अव्यत भुजे न पुत्र ओण्योः । सरज्जारो न योषणां वरो न योनिमासदम् ॥

આત્મીય (જામિ) અત્કે (વસ્ત્ર) પર વણાયો છે—જેમ બે માતાઓની ગોદમાં પુત્ર. સ્ત્રીઓ તરફ પ્રેમી જેમ ઝડપી સરકે છે; વર જેમ યોનિમાં આસન ગ્રહણ કરે છે—પ્રકટતાના ગર્ભમાં પ્રવેશ કરે છે.

Mantra 15

स वीरो दक्षसाधनो वि यस्तस्तम्भ रोदसी । हरिः पवित्रे अव्यत वेधा न योनिमासदम् ॥

સ એ વીરો છે—દક્ષતાથી સિદ્ધિ સાધનાર; જેણે બે લોકો (રોદસી)ને અલગ કરીને સ્થિર રાખ્યા. હરિ પવિત્ર (છાણણી)માં વણાઈને વહે છે; વેધા (જ્ઞાની વ્યવસ્થાપક) સમાન યોનિમાં આસન ગ્રહણ કરે છે—કર્મના ઋત-આધારને સ્થાપિત કરતો.

Mantra 16

अव्यो वारेभिः पवते सोमो गव्ये अधि त्वचि । कनिक्रदद्वृषा हरिरिन्द्रस्याभ्येति निष्कृतम् ॥

ઊનાળાં (અવ્ય) છાણણાં દ્વારા સોમ પોતે પવિત્ર થાય છે—ગવ્ય, તેજસ્વી ત્વચા પર. ગર્જના કરતો, બળવાન વૃષભ હરિ, ઇન્દ્રના નિષ્કૃત—મુક્ત, ખુલ્લા ક્ષેત્ર તરફ આગળ વધે છે.