Sukta 101
Sukta 9.101
Soma Pavamāna (with addressed companions/priests as agents)
இந்த பவமான ஸூக்தம், சோமன் பிழிந்து எடுக்கப்பட்டு கம்பள வடிகட்டியில் வடிகட்டி தூய்மைப்படுத்தப்படும் வேளையில் அவனைப் போற்றுகிறது. யாஜகத் துணையர்கள் அவனைத் தூண்டி, வெற்றியளிக்கும் வலிமை தரும் பானமாக ஆகுமாறு வேண்டுகின்றனர். தடுக்கும் சக்திகளை விரட்டவும், மிகுந்த புகழும் ஊட்டமும் அளிக்கவும், இந்திரனுக்காக ஆயத்தமான ‘திறந்த வெளி’ நோக்கி ஓடிவரவும்—யாகத்தையும் மக்களையும் வலுப்படுத்திக்கொண்டே—சோமனை வேண்டுகிறது.
Mantras
Mantra 1
पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे । अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम् ॥
ஓ சഖர்களே! முன்னணிகளை வென்று மகிழ்ச்சியான மயக்கத்திற்காகப் பிழிந்த உங்கள் இந்த சோமரசத்திற்காக—வாசலைக் காவல்காக்கும் நீண்ட நாவுடைய அந்த நாயை அகற்றி நசுக்குங்கள்.
Mantra 2
यो धारया पावकया परिप्रस्यन्दते सुतः । इन्दुरश्वो न कृत्व्यः ॥
பிழிந்த அந்த சோமன், பாவகமான ஒளிரும் தூய்மையாக்கும் ஓட்டமாகச் சுற்றிலும் பரவி ஓடுகிறான்—அந்த இந்து செயற்பாட்டிற்கு ஆயத்தமான வேகமிகு குதிரையைப் போன்றவன்.
Mantra 3
तं दुरोषमभी नरः सोमं विश्वाच्या धिया । यज्ञं हिन्वन्त्यद्रिभिः ॥
அந்தத் தீங்கிழைக்க இயலாத (துரோஷ) சோமத்தை நோக்கி மனிதர்கள் அனைத்தையும் தழுவும் தியா (அறிவு/பாவம்) உடன் முன்னே செல்கின்றனர்; அத்ரி (அழுத்துக் கற்கள்) கொண்டு யாகத்தை முன்னோக்கி இயக்குகின்றனர்.
Mantra 4
सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः । पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः ॥
பிழிந்த சோமங்கள், இனிமையில் மிகச் செழுமையானவை, இந்திரனுக்கு மகிழ்வூட்டுவன—பவித்ரம் (வடிகட்டி) உடன் ஓடட்டும்; உங்கள் மது (பரமானந்தம்/உல்லாசம்) தேவர்களிடம் செல்வதாக.
Mantra 5
इन्दुरिन्द्राय पवत इति देवासो अब्रुवन् । वाचस्पतिर्मखस्यते विश्वस्येशान ओजसा ॥
‘இந்திரனுக்காக இந்து பவித்திரமாகப் பாயட்டும்’ என்று தேவர்கள் கூறினர்; வாகஸ்பதி யாகத்தில் வலிமை பெறுகிறார், மேலும் ஓஜஸால் அனைத்திற்கும் ஈசானன் (அதிபதி) ஆவார்.
Mantra 6
सहस्रधारः पवते समुद्रो वाचमीङ्खयः । सोमः पती रयीणां सखेन्द्रस्य दिवेदिवे ॥
ஆயிரம் ஓடைகளாய் சோமன் கடல்போல் பாய்கிறான்; வாக்கைத் தூண்டி இயக்குவான். சோமன்—செல்வங்களின் அதிபதி—இந்திரனின் தோழன், நாள்தோறும்.
Mantra 7
अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति । पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे ॥
இந்தச் சோமன், தூய்மையடைந்து, பூஷனைப் போலப் போஷிப்பவனாய், ரயியாகவும் பகவாகவும் (நல்வரமளிப்பவனாய்) பாய்கிறான். முழு விரிவின் அதிபதியாக, த்யாவா–பிருதிவி இரண்டையும் உண்மைத் தோற்றத்தில் வெளிப்படுத்தினான்.
Mantra 8
समु प्रिया अनूषत गावो मदाय घृष्वयः । सोमासः कृण्वते पथः पवमानास इन्दवः ॥
அன்பான ஒளிக்கதிர்கள் ஒன்றுகூடி, பரவசத்திற்காகச் சோமனைப் புகழ்கின்றன; ஒளிரும் சக்திகள் முன்னே செல்கின்றன. பவமான இந்து-துளிகள்—இந்தச் சோம-சக்திகள்—தம்மைத் தூய்மைப்படுத்திக்கொண்டே பாதைகளை அமைக்கின்றன.
Mantra 9
य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥
ஓ பவமானா! மிகுந்த ஓஜஸும், கேட்கத் தகுந்த (புகழளிக்கும்) அதையே எங்களிடம் கொண்டு வா. அதனால் நாங்கள் ஐந்து சர்ஷணிகள் (ஐந்து மக்களுள்) பரவி அவர்களைத் தாங்கும் ரயி/செல்வச் செறிவை வெல்லும்படியாக.
Mantra 10
सोमाः पवन्त इन्दवोऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः । मित्राः सुवाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः ॥
சோமத் துளிகள்—இந்துக்கள்—எங்களுக்காகத் தம்மையே தூய்மைப்படுத்துகின்றன; பாதங்களை மிக நன்கு அறிந்தவை. அவை நண்பர்களாய் வருகின்றன—நன்றாகப் பிழிந்தவை, களங்கமற்றவை; தம் செயலில் சுயாதீன/சுயக்கட்டுப்பாடு உடையவை, உயர்ந்த ஒளி (ஸ்வர்) கண்டுபிடிப்பவைகள்.
Mantra 11
सुष्वाणासो व्यद्रिभिश्चिताना गोरधि त्वचि । इषमस्मभ्यमभितः समस्वरन्वसुविदः ॥
நன்றாகப் பிழிந்தவை, பிழியும் கற்களால் வெளியேற்றப்பட்டவை, அவை பசுவின் தோலில் (கோ-த்வச்) ஒன்றுகூடச் சேர்க்கப்படுகின்றன. மேலும் எல்லாத் திசைகளிலிருந்தும் அவை எங்களுக்காக ஒன்றாய் ஒலிக்கின்றன—வலத்தின் ஊக்கம்/இஷ—இவை உண்மையான செல்வத்தின் கண்டுபிடிப்பவைகள்.
Mantra 12
एते पूता विपश्चितः सोमासो दध्याशिरः । सूर्यासो न दर्शतासो जिगत्नवो ध्रुवा घृते ॥
இவர்கள் தூய்மையடைந்த, விபஶ்சித் சோமர்கள்—தத்யாஶிர (தயிர் கலந்த) நிலையில். சூரியரைப் போலக் காண இனியவர்கள்; இலக்கை நோக்கி விரைந்து செல்கின்றனர், நெய்யில் உறுதியாக நிலைபெற்று—ஒளிமிகு செல்வத்தில் நிலைத்தவர்கள்.
Mantra 13
प्र सुन्वानस्यान्धसो मर्तो न वृत तद्वचः । अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः ॥
சுன்வான (பிழிந்தெடுக்கப்பட்ட) அந்தஸ்—இனிய ரசத்திலிருந்து—வாக்கு முன்னே செல்லட்டும்; மனிதன் போல அது தடுக்கப்படாதிருக்கட்டும். நீதியற்ற லாபம் (அராதஸ்) தரும் குரைக்கும் நாயை அகற்று; அதை வீழ்த்து—பிருகுக்கள் யாகத்தில் மख (தடையூட்டும் சக்தி)யைத் தாக்குவது போல.
Mantra 14
आ जामिरत्के अव्यत भुजे न पुत्र ओण्योः । सरज्जारो न योषणां वरो न योनिमासदम् ॥
நெருங்கியவன் (ஜாமி) ஆடையில் நெய்யப்பட்டான்—இரு தாய்களின் மடியில் மகன் இருப்பதுபோல். பெண்களை நோக்கி காதலன் போல விரைந்து செல்கிறான்; மணமகன் போல யோனியில் அமர்கிறான்—வெளிப்பாட்டின் கரு-மாத்ரிக்ஸில் புகுகின்றான்.
Mantra 15
स वीरो दक्षसाधनो वि यस्तस्तम्भ रोदसी । हरिः पवित्रे अव्यत वेधा न योनिमासदम् ॥
அவன் வீரன்; தக்ஷத்தால் (திறனால்) சாதனையை நிறைவேற்றுபவன்; இரு உலகங்களான ரோதஸீயை பிரித்து நிலைநிறுத்தியவன். ஹரி (மஞ்சள்-செம்மை நிறமுடையவன்) பவித்ரம் எனும் வடிகட்டியில் ஊடுருவி நெய்யப்பட்டு/வடிகிறது; வேதா (விதாதா) போல யோனியில் தன் ஆசனத்தை அமர்கிறான்—செயலின் சரியான அடித்தளத்தை நிறுவுகின்றான்.
Mantra 16
अव्यो वारेभिः पवते सोमो गव्ये अधि त्वचि । कनिक्रदद्वृषा हरिरिन्द्रस्याभ्येति निष्कृतम् ॥
மயிர்மயமான (அவ்ய) வடிகட்டிகளின் வழியே சோமன் தன்னைத் தூய்மைப்படுத்திக் கொள்கிறான்; ஒளியின் பிரகாசமான தோலில் (கவ்யே அதி த்வசி) மேலே. கர்ஜித்துக் கொண்டு, வலிமைமிக்க வ்ருஷப-ஹரி இந்திரனின் நிஷ்க்ருதம்—திறந்த, விடுதலையான வெளி—நோக்கி செல்கிறான்.
Inside Sukta 101
How it unfolds
- Where it opens
The priests/companions rally around the pressed Soma and command the removal of a guarding, obstructive force (“long-tongued hound”), clearing the threshold for the victorious draught.
- Development
Soma is invoked as the strongest, most ‘worthy of hearing,’ asked to bring sustaining wealth and power that reaches the ‘fivefold peoples,’ while his purification and forward surge are repeatedly emphasized.
- Climax
Soma’s purified, roaring strength is pictured at full intensity—bull-like and tawny—moving decisively toward Indra’s prepared, open field where victory and release are secured.
- Where it settles
The hymn settles into the image of Soma fully clarified through the filters, fit for divine reception, concluding with his successful movement into Indra’s domain and the rite’s fulfilled aim.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the pressed plant-essence and also a radiant, living power that “purifies” (pavamāna) as it runs through the filter, roaring like a bull, tawny and exhilarating, fit for Indra and the gods.
- Cosmic functionHe mediates between earth and heaven as the sacrificial current: purifier, invigorator, and distributor of strength, wealth, and inspired speech; he prepares the divine drink that sustains Indra’s victory and the rite’s success.
- Inner significanceThe clarified flow symbolizes the mind/energy refined through discipline—impulses strained of dross, becoming lucid vitality that supports courage, clarity, and inspired hearing (śravas).
The seer
- Bhṛgu-line seer(s) (attribution uncertain at verse level)Bhṛgu (Bhr̥gava) tradition; Pavamāna Soma corpus attribution · Associated with early sacrificial and Soma-pressing lore; the Bhṛgus are remembered as transmitters of fire/rite knowledge and powerful poetic formulations in the Soma and Agni domains.
Famous verses
dīrghajihvyam śvānam (the long-tongued hound)
य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥avyo vārebhiḥ pavate somaḥ
Attributes of the deity
- Purifying flow (pavamāna)
- Exhilarating/intoxicating delight (mada)
- Bull-like strength and victorious drive
- Linked with Indra’s empowerment
- Filter/wool (āvya) imagery and clarified radiance
- Bestower of wealth, fame, and plenitude (rayi, śravas)
Also by this seer
- Multiple Soma Pavamāna hymns in Mandala 9 (general Bhṛgu/Bhr̥gava attributions across sections)
- Agni-related and ritual-technical hymn traditions linked to the Bhṛgu stream (broad Vedic attribution)
The rite, step by step
- Soma is pressed (sutāya) and collected as juice (andhas).
- The juice is mixed/treated per rite and poured onto the woolen filter (āvya/vāra).
- Priests/companions urge the flow; obstacles and impurities are ritually and poetically driven away.
- The purified Soma streams into the vessel, becoming fit for offering.
- Libations are offered to the deities (notably Indra), seeking strength, wealth, and fame.
- The remaining purified Soma is apportioned according to the ritual sequence and priestly shares.
Offerings
- Purified Soma libations
- Ghee and accompanying oblations (as part of the Soma rite’s fire context)
- Praise/recitation as the verbal offering (stuti)
Frequently Asked Questions
It is about Soma as he is pressed and purified (pavamāna) through the filter, becoming a powerful offering that brings strength, wealth, and success in the sacrifice.
It is a poetic image for an obstructing or guarding force at the threshold—symbolizing impurities or hindrances that must be driven away so Soma can flow freely and be offered.
Indra is the chief drinker of Soma in many Vedic rites; purified Soma is said to empower Indra’s victorious force, so the hymn pictures Soma streaming toward Indra’s prepared ‘open space.’
Ask anything about Sukta 101 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
