
Sukta 9.100
Pavamāna Soma seer tradition (RV 9.100).
Likely Triṣṭubh; verify by scansion.
ഈ പവമാന സോമസൂക്തം സോമം പിഴിഞ്ഞൊഴുകുന്ന ജീവപ്രവാഹത്തെ, മൃദുലമായ ഉണ്ണിവടിയിലൂടെ ശുദ്ധീകരിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് യോജ്യമാക്കുന്നതിനെ—പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ദ്രന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പാനീയമായി—സ്തുതിക്കുന്നു. അമ്മമാർ നവജാത കാളക്കുട്ടിയെ സ്നേഹത്തോടെ പരിപാലിക്കുന്നതുപോലുള്ള അടുപ്പമുള്ള ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ, ശുദ്ധീകരണം യാഗാനുഷ്ഠാനത്തിലെ സംസ്കാരവും സോമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ദീപ്തസ്വരൂപത്തിന്റെ വെളിപ്പെടുത്തലുമാണെന്ന് ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അവസാനം സോമത്തിന്റെ കോസ്മിക മഹത്ത്വം—സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും അതിക്രമിച്ച്, പ്രതിരോധിക്കുന്ന ‘മൂടുപടം’ അഴിച്ചെറിഞ്ഞ്—ശുദ്ധധാര ദൈവിക ഋതത്തെയും മനുഷ്യബോധത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതായി സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥
അദ്രുഹ—വഞ്ചനയില്ലാത്ത ശക്തികൾ—അതിലേക്കു ചേർന്നു അമർന്നു വണങ്ങുന്നു; ഇന്ദ്രനു പ്രിയവും ആഗ്രഹ്യവും ആയതിലേക്കു. ആദ്യ ആയുസ്സിൽ ജനിച്ച കിടാവിനെ അമ്മമാർ നക്കിക്കൊണ്ട് സ്നേഹത്തോടെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവർ അതിനെ ലാളിച്ച് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിലേക്ക് പൂർണ്ണമാക്കുന്നു.
Mantra 2
पुनान इन्दवा भर सोम द्विबर्हसं रयिम् । त्वं वसूनि पुष्यसि विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
ഹേ പുനാന ഇന്ദവ, ഹേ സോമ, നീ സ്വയം ശുദ്ധീകരിക്കുമ്പോൾ ദ്വിബർഹസ (ഇരട്ട പൂർണ്ണത) ഉള്ള സമ്പത്ത് കൊണ്ടുവരിക. ദാശു (ദാനി)യുടെ ഗൃഹത്തിൽ നീ എല്ലാ വസുക്കളെയും പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നു—സ്വയം അർപ്പിക്കുന്നവന്റെ അന്തസ്സിൽ.
Mantra 3
त्वं धियं मनोयुजं सृजा वृष्टिं न तन्यतुः । त्वं वसूनि पार्थिवा दिव्या च सोम पुष्यसि ॥
ഹേ സോമ! മനസ്സോടു യുക്തമായ (മനോയുജ) ധീ/ചിന്താശക്തിയെ നീ വിടുവിക്കുന്നു; ഇടിമുഴക്കം (തന്യതു) മഴയെ വിടുന്നതുപോലെ. ഭൂമിയിലെതും ദിവ്യമായതുമായ വസുക്കൾ/ധനങ്ങൾ നീ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
परि ते जिग्युषो यथा धारा सुतस्य धावति । रंहमाणा व्यव्ययं वारं वाजीव सानसिः ॥
വിജയിയുടെപോലെ, നിന്റെ പിഴിഞ്ഞ (സുത) ധാര ചുറ്റും ഓടുന്നു; വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞ്, നശിക്കാത്ത ഉണ്ണിനിർമ്മിത ശോധകത്തിലൂടെ (വ്യവ്യയ) കടന്നുപോകുന്നു—ബലവാൻ കുതിര (വാജി) സമ്മാനം (സാനസിḥ) നേടുന്നതുപോലെ.
Mantra 5
क्रत्वे दक्षाय नः कवे पवस्व सोम धारया । इन्द्राय पातवे सुतो मित्राय वरुणाय च ॥
ഹേ കവി! ഞങ്ങളുടെ ക്രതു (ഇച്ഛാശക്തി)യും ദക്ഷ (വിവേകം/പരിജ്ഞാനം)യും വേണ്ടി, ഹേ സോമ, ധാരയായി ശുദ്ധനായി ഒഴുകുക; ഇന്ദ്രൻ പാനം ചെയ്യാൻ പിഴിഞ്ഞ (സുത)തായും, മിത്രനും വരുണനും വേണ്ടിയും.
Mantra 6
पवस्व वाजसातमः पवित्रे धारया सुतः । इन्द्राय सोम विष्णवे देवेभ्यो मधुमत्तमः ॥
ഹേ സോമാ! നീ ശുദ്ധനായി ഒഴുകുക—സമൃദ്ധി ജയിപ്പിക്കുന്നവരിൽ അത്യുത്തമൻ; പവിത്രകത്തിൽ ധാരയായി, സുതൻ (പിഷിതൻ) ആയി. ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി, ഹേ സോമ, വിഷ്ണുവേണ്ടി, ദേവന്മാർക്കുവേണ്ടി—ആനന്ദത്തിൽ അതിമധുരൻ, മധുരസസമ്പന്നൻ.
Mantra 7
त्वां रिहन्ति मातरो हरिं पवित्रे अद्रुहः । वत्सं जातं न धेनवः पवमान विधर्मणि ॥
അദ്രുഹയായ മാതൃശക്തികൾ നിന്നെ—ഹരി (താമ്രവർണ്ണ) സോമനെ—പവിത്രകത്തിൽ നക്കി പോഷിപ്പിക്കുന്നു. പശുക്കൾ ജനിച്ച കിടാവിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ പവമാന, നിന്റെ വിശാല വിധർമണി (വ്യാപക നിയമ-കർമ്മ)യിൽ നിന്നെ വളർത്തുന്നു.
Mantra 8
पवमान महि श्रवश्चित्रेभिर्यासि रश्मिभिः । शर्धन्तमांसि जिघ्नसे विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
ഹേ പവമാനാ! നീ മഹത്തായ ശ്രവസ് (കീർത്തി) സഹിതം ചിത്രവർണ്ണ രശ്മികളാൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞ്, ദാശു (ദാനകർതാവ്)യുടെ ഗൃഹത്തിൽ എല്ലാ അന്ധകാരങ്ങളെയും നീ നശിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 9
त्वं द्यां च महिव्रत पृथिवीं चाति जभ्रिषे । प्रति द्रापिममुञ्चथाः पवमान महित्वना ॥
ഹേ മഹാവ്രത (വിശാലവ്രതധാരി), നീ ദ്യൗവും പൃഥിവിയും—ഇരുവരെയും താങ്ങി അവരെക്കാൾ അതീതനായിരിക്കുന്നു. ഹേ പവമാന, നിന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ നീ പ്രതിരോധിക്കുന്ന ആ മറ (ചാദരം) അഴിച്ചു നീക്കി കളയുന്നു.
The hymn opens with the faithful, undeceiving powers pressing toward Soma—cherishing and perfecting it like mothers tending a newborn calf, emphasizing careful formation through purification.
Soma is invoked to flow in a strong stream for human kratu and dakṣa, and to become the drink that empowers Indra while also serving other upholders of order (Mitra–Varuṇa).
Soma’s greatness is proclaimed as cosmic: he upholds and exceeds Heaven and Earth and, by his might, throws off the obstructing covering (drāpi), revealing pure potency.
The hymn settles into the assurance that the purified flow—now unveiled and powerful—stands ready to be offered and to confer strength, clarity, and ordered vitality.
अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥kratve dakṣāya naḥ kave pavasva soma dhārayā
त्वं द्यां च महिव्रत पृथिवीं चाति जभ्रिषे । प्रति द्रापिममुञ्चथाः पवमान महित्वना ॥It praises Soma as he is pressed and purified through the filter, becoming a powerful, shining drink—especially for Indra—and a source of clarity and strength for the worshippers.
The image highlights careful nurturing: just as a calf is lovingly licked into health and form, Soma is refined through ritual purification until his true potency is revealed.
It is a metaphor for removing obstruction and dullness: as Soma is purified, he throws off what resists, revealing a clearer, stronger power that can uplift gods and humans.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.