
Sukta 6.71
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Savitṛ (Savitar)
Triṣṭubh
ആറ് ഋക്കുകളുള്ള ഈ സൂക്തം ദിവ്യപ്രേരകനായ സവിതാവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ ഉദിച്ച് തന്റെ സ്വർണ്ണഭുജങ്ങൾ നീട്ടി, ലോകങ്ങളിലുടനീളം ഋതം എന്ന കോസ്മികക്രമത്തെ പ്രവർത്തനത്തിലാക്കുന്നു. യജ്ഞത്തെ അഭിഷേകിച്ച് ശക്തിപ്പെടുത്താനും, ദാനശീലനായ ആരാധകനു സമൃദ്ധി നൽകാനും, പ്രചോദിതചിന്തയും ശരിയായ ഉദ്ദേശവും വഴി ദിനംപ്രതി “ആഗ്രഹനീയമായതു” അനുഗ്രഹിക്കാനും അവനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
उदु ष्य देवः सविता हिरण्यया बाहू अयंस्त सवनाय सुक्रतुः । घृतेन पाणी अभि प्रुष्णुते मखो युवा सुदक्षो रजसो विधर्मणि ॥
ഉദു ഷ്യ ദേവഃ സവിതാ—ഹിരണ്യബാഹുക്കളോടെ—സവനത്തിനായി അവയെ വിരിക്കുന്നു, സുക്രതു. ഘൃതംകൊണ്ട് തന്റെ പാണികളെ നനയ്ക്കുന്നു; മഖത്തിൽ യുവാവായി, സുദക്ഷനായി, രജസോയുടെ വിശാല വ്യാപ്തികളിൽ വിധർമണി—ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 2
देवस्य वयं सवितुः सवीमनि श्रेष्ठे स्याम वसुनश्च दावने । यो विश्वस्य द्विपदो यश्चतुष्पदो निवेशने प्रसवे चासि भूमनः ॥
ദേവനായ സവിതാവിന്റെ പ്രേരണയിൽ—അവന്റെ ശ്രേഷ്ഠ പ്രേരണയിൽ—ഞങ്ങൾ നിലകൊള്ളട്ടെ; അവന്റെ വസുക്കളുടെ ദാനത്തിൽ പങ്കാളികളാകട്ടെ. കാരണം നീയത്രേ മഹാൻ—രണ്ടുകാലുള്ളവരും നാലുകാലുള്ളവരും ആയ സർവ്വജീവികളുടെ നിവാസ-സ്ഥാപനത്തിലും പ്രസവ/പ്രേരണയിലും അധിപതി.
Mantra 3
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वं शिवेभिरद्य परि पाहि नो गयम् । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्यसे रक्षा माकिर्नो अघशंस ईशत ॥
ഹേ സവിതഃ, അദബ്ധ (അവ്യാജ/അവിഫല) പായുക്കളാലും ശിവ (കല്യാണകര) രക്ഷകളാലും ഇന്ന് ഞങ്ങളുടെ ഗയ (ജീവബലം/പ്രാണശക്തി) ചുറ്റിപ്പറ്റി കാത്തുകൊൾക. ഹേ ഹിരണ്യജിഹ്വ (സ്വർണ്ണജിഹ്വൻ), നവ്യമായ സുവിത (പ്രകാശമയ ക്ഷേമം) നിമിത്തം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്ക; അഘശംസ (ദുഷ്ടാശയി/അപശകുനവചനം) ആരും ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് അധിപത്യം നേടാതിരിക്കട്ടെ.
Mantra 4
उदु ष्य देवः सविता दमूना हिरण्यपाणिः प्रतिदोषमस्थात् । अयोहनुर्यजतो मन्द्रजिह्व आ दाशुषे सुवति भूरि वामम् ॥
ഉയരുന്നു ആ ദേവൻ സവിതാ—ദമൂന (ഗൃഹനിവാസി); ഹിരണ്യപാണി (സ്വർണ്ണഹസ്തൻ) പ്രതിദോഷം (ഓരോ സന്ധ്യയിലും) നിലകൊള്ളുന്നു. അയോഹനു (ഇരുമ്പുജവാളൻ), യജത (പൂജ്യൻ), മന്ദ്രജിഹ്വ (മധുര/ആനന്ദമയ ജിഹ്വൻ)—ദാശുഷേ (ദാനിയ്ക്ക്) ഭൂരി വാമ (പ്രചുര സൗഭാഗ്യം) പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 5
उदू अयाँ उपवक्तेव बाहू हिरण्यया सविता सुप्रतीका । दिवो रोहांस्यरुहत्पृथिव्या अरीरमत्पतयत्कच्चिदभ्वम् ॥
മേലോട്ടു അവൻ തന്റെ ഭുജങ്ങൾ നീട്ടിയിരിക്കുന്നു—പ്രവർത്തിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു വഴിനടത്തുന്നവനെപ്പോലെ; സ്വർണമയമായ രൂപശക്തിയുള്ള, ശുഭപ്രതീകമുള്ള സവിതൃ. ഭൂമിയുടെ വിശാലതയിൽ നിന്ന് ദ്യൗവിന്റെ आरोഹണങ്ങൾ അവൻ കയറുന്നു; എല്ലാം യഥോചിത ഗതിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അപ്രമിതമായ അജ്ഞാതത്തിലൂടെയും പറന്നു സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 6
वाममद्य सवितर्वाममु श्वो दिवेदिवे वाममस्मभ्यं सावीः । वामस्य हि क्षयस्य देव भूरेरया धिया वामभाजः स्याम ॥
ഹേ സവിതൃ, ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് വാമം (ഇഷ്ടകരമായ മംഗളം) നല്കുക; നാളെയും വാമം; ദിനംപ്രതി ഞങ്ങൾക്കായി വാമത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കണമേ. കാരണം, ഹേ ദേവാ, ആ സമൃദ്ധമായ ആനന്ദ-നിവാസത്തിൽ നിന്ന്—ഈ ധീ (ചിന്തയും ഇച്ഛാശക്തിയും) മുഖേന ഞങ്ങൾ വാമത്തിന്റെ പങ്കാളികളാകട്ടെ.
Savitṛ is the divine “Impeller” who sets things in motion—sun’s course, life’s activity, and the sacrifice. The hymn describes him with golden arms and hands that consecrate and energize the rite.
It repeatedly asks for vāmá—“the desirable good”: prosperity, well-being, and a secure share in Savitṛ’s abundant dwelling of delight, today and every day.
They are transition points when Savitṛ is invoked as the power that ‘turns on’ right movement and right order. The hymn explicitly places him at dusk and also portrays his rising, making it suitable for liminal ritual moments.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.