Rig Veda 6.71.4: Mandala 6, Sukta 71, Mantra 4

Sukta 6.71

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya)

Devata: Savitṛ

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

उदु ष्य देवः सविता दमूना हिरण्यपाणिः प्रतिदोषमस्थात् । अयोहनुर्यजतो मन्द्रजिह्व आ दाशुषे सुवति भूरि वामम् ॥

Recitation with translationRig Veda 6.71.4

Transliteration

úd u ṣyá deváḥ savitā́ damū́nā híraṇyapāṇiḥ prátidoṣam asthāt | áyo-hanur yajató mandrájihva ā́ dāśúṣe suvati bhū́ri vāmám ||

Translation

ഉയരുന്നു ആ ദേവൻ സവിതാ—ദമൂന (ഗൃഹനിവാസി); ഹിരണ്യപാണി (സ്വർണ്ണഹസ്തൻ) പ്രതിദോഷം (ഓരോ സന്ധ്യയിലും) നിലകൊള്ളുന്നു. അയോഹനു (ഇരുമ്പുജവാളൻ), യജത (പൂജ്യൻ), മന്ദ്രജിഹ്വ (മധുര/ആനന്ദമയ ജിഹ്വൻ)—ദാശുഷേ (ദാനിയ്ക്ക്) ഭൂരി വാമ (പ്രചുര സൗഭാഗ്യം) പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उदु: up, forth (indeed)
• उदु: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग) + उ (उ) (निपात) → ‘उदु’ (निग्रह/प्रग्रह)

• ष्य: indeed, surely
• ष्य: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्य (निपात; वैदिक रूप ‘ष्य’)

• देवः: the god
• देवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < √दिव् ‘दीप्तौ’

• सविता: Savitar (the Impeller)
• सविता: Kartā (देवः सविता = कर्तृसमासार्थ/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक) < √सू/सुव् ‘प्रेरणे/प्रसवे’

• दमूना: house-abiding, of the home
• दमूना: Kartā (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दमून (प्रातिपदिक; वैदिक विशेषण) < दम ‘गृह/दम’ + ऊन/ऊन (स्वामित्व/सम्बन्ध)

• हिरण्यपाणिः: golden-handed
• हिरण्यपाणिः: Kartā (कर्तृविशेषण)
• Type: Noun (epithet)
• Root: हिरण्य-पाणि (प्रातिपदिक; कर्मधारय) हिरण्य ‘gold’ + पाणि ‘hand’

• प्रतिदोषम्: each evening, at dusk
• प्रतिदोषम्: Adhikaraṇa (कालाधिकरण; accusative of time)
• Type: Noun (with preverb) / Adverbial accusative
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय) + दोष (प्रातिपदिक) ‘evening’

• अस्थात्: stood, took his station
• अस्थात्: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था ‘तिष्ठति/स्थितौ’

• अयःहनुः: iron-jawed
• अयःहनुः: Kartā (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अयस् ‘metal/iron’ + हनु ‘jaw’ (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्राय)

• यजतः: worthy of worship
• यजतः: Kartā (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यजत (प्रातिपदिक) < √यज् ‘पूजायाम्/यज्ञे’

• मन्द्रजिह्वः: with a gladdening/pleasant tongue
• मन्द्रजिह्वः: Kartā (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र ‘pleasant/chanting’ + जिह्वा ‘tongue’ (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि)

• आ: toward, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• दाशुषे: to the giver (the worshipper who offers)
• दाशुषे: Sampradāna
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: √दाश्/दश् ‘दान/उपकार’ → दाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परिपूर्ण/अतीतार्थ)

• सुवति: impels, bestows
• सुवति: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सू/सुव् ‘प्रसवे/प्रेरणे’

• भूरि: much, abundant
• भूरि: Karma (परिमाण-विशेषण; वामम्-विशेषण)
• Type: Indeclinable (quantifier) / Adjective (indeclinable use)
• Root: भूरि (अव्यय/विशेषण-प्रयोग) < *भू ‘बहुत’ (वैदिक परिमाणशब्द)

• वामम्: good (boon), благ/benefit
• वामम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) ‘good/pleasant/boon’