Sukta 71
Sukta 6.71
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Savitṛ (Savitar)
Triṣṭubh
हा सहा ऋचांचा सूक्त दैवी प्रेरक सवितृची स्तुती करतो. तो उदय पावून आपल्या सुवर्ण बाहू पसरतो आणि सर्व लोकांत ऋत (विश्वव्यवस्था) गतिमान करतो. यज्ञाला अभिषेक करून सामर्थ्य दे, उदार यजमानाला समृद्धी प्रदान कर, आणि प्रेरित धीसह व योग्य संकल्पाने दिवसेंदिवस ‘इष्ट’ वस्तू/फल दे, अशी प्रार्थना येथे केली आहे.
Mantras
Mantra 1
उदु ष्य देवः सविता हिरण्यया बाहू अयंस्त सवनाय सुक्रतुः । घृतेन पाणी अभि प्रुष्णुते मखो युवा सुदक्षो रजसो विधर्मणि ॥
उदित होतो तो देव सविता; हिरण्यमय बाहू त्याने सवनासाठी पसरले आहेत—शुक्रतु. घृताने तो आपल्या पाणींना अभि-प्रुष्णुते; मखात युवा, सुदक्ष, रजसांच्या विस्तीर्ण धामात विधर्मणि—ऋताचे विधान स्थापन करतो.
Mantra 2
देवस्य वयं सवितुः सवीमनि श्रेष्ठे स्याम वसुनश्च दावने । यो विश्वस्य द्विपदो यश्चतुष्पदो निवेशने प्रसवे चासि भूमनः ॥
देव सविताच्या त्या परम प्रेरणेत (सवीमन), त्याच्या वसुंच्या दानात, आम्ही श्रेष्ठ स्थितीत असू. कारण, हे व्यापक (भूमन्), सर्व द्विपद व चतुष्पद यांचे निवेशन (स्थापन) आणि प्रसव (प्रवर्तन/प्रसारण) यांचा अधिपती तूच आहेस.
Mantra 3
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वं शिवेभिरद्य परि पाहि नो गयम् । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्यसे रक्षा माकिर्नो अघशंस ईशत ॥
हे सवितः, तुझ्या अदब्ध (अच्युत) रक्षकांनी, शिव (कल्याणकारी) संरक्षणांनी, आज आम्हांला सर्व बाजूंनी वेढून आमचे गयम् (जीवनशक्ती/प्राण) राख. हे हिरण्यजिह्व (सुवर्ण-जिह्व) देव, नव्य सुवित (नव-प्रकाशमय कल्याण) यासाठी आमचे रक्षण कर—कोणताही अघशंस (दुष्ट-निंदक) आम्हांवर प्रभुत्व मिळवू नये.
Mantra 4
उदु ष्य देवः सविता दमूना हिरण्यपाणिः प्रतिदोषमस्थात् । अयोहनुर्यजतो मन्द्रजिह्व आ दाशुषे सुवति भूरि वामम् ॥
उदित होतो तो देव सविता, गृहवासी (दमूना); सुवर्णहस्त होऊन तो प्रत्येक संध्याकाळी उभा राहतो. अयोहनु (लोखंडी हनु) असलेला, यज्य (पूजनीय), मन्द्रजिह्व (मधुर/उन्मत्त जिह्व) होऊन, दाशुषे (दान करणाऱ्यास) तो भरपूर वामम् (कल्याण/सौभाग्य) प्रेरित करतो.
Mantra 5
उदू अयाँ उपवक्तेव बाहू हिरण्यया सविता सुप्रतीका । दिवो रोहांस्यरुहत्पृथिव्या अरीरमत्पतयत्कच्चिदभ्वम् ॥
ऊर्ध्व तो आपले बाहू पसरतो, जणू कर्माला प्रेरणा देऊन दिशा लावणारा उपवक्ता; हिरण्यमय सविता, सुप्रतीक—शुभ प्रकट रूपाचा। पृथ्वीच्या विस्तारातून उठून तो द्युलोकाच्या आरोहणांवर चढतो; तो सर्वांना ऋतात स्थिर करून योग्य गती देतो, आणि अज्ञात-विस्तार (अभ्व) यातही उडत-उडत प्रवर्तित होतो।
Mantra 6
वाममद्य सवितर्वाममु श्वो दिवेदिवे वाममस्मभ्यं सावीः । वामस्य हि क्षयस्य देव भूरेरया धिया वामभाजः स्याम ॥
हे सवितर, आजचे वाम (वांछित) कल्याण, आणि उद्याचेही वाम कल्याण—दिवसेंदिवस आमच्यासाठी वामच प्रेरित कर। कारण, हे देव, आनंदाच्या त्या विपुल निवासस्थानी—वामस्य क्षय—आम्ही या धिया (विचार-इच्छा) आणि रयि (समृद्धी) यांच्या द्वारा भागी (वामभाज) होऊ।
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine “Impeller” who sets things in motion—sun’s course, life’s activity, and the sacrifice. The hymn describes him with golden arms and hands that consecrate and energize the rite.
It repeatedly asks for vāmá—“the desirable good”: prosperity, well-being, and a secure share in Savitṛ’s abundant dwelling of delight, today and every day.
They are transition points when Savitṛ is invoked as the power that ‘turns on’ right movement and right order. The hymn explicitly places him at dusk and also portrays his rising, making it suitable for liminal ritual moments.
Ask anything about Sukta 71 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
