Sukta 71
Sukta 6.71
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Savitṛ (Savitar)
Triṣṭubh
આ છ ઋચાઓનું સૂક્ત દૈવી પ્રેરક સવિતૃની સ્તુતિ કરે છે. તે ઉદય પામી પોતાના સુવર્ણ બાહુઓ વિસ્તારે છે અને સર્વ લોકોમાં ઋત (કોસ્મિક વ્યવસ્થા)ને ગતિમાં મૂકે છે. યજ્ઞને અભિષેક કરીને શક્તિ આપો, ઉદાર ઉપાસક/યજમાનને સમૃદ્ધિ બક્ષો, અને પ્રેરિત ધી તથા યોગ્ય સંકલ્પ દ્વારા રોજેરોજ ‘ઇચ્છનીય’ ફળ/વસ્તુ પ્રદાન કરો—એવી પ્રાર્થના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
उदु ष्य देवः सविता हिरण्यया बाहू अयंस्त सवनाय सुक्रतुः । घृतेन पाणी अभि प्रुष्णुते मखो युवा सुदक्षो रजसो विधर्मणि ॥
ઉદુ ષ્ય દેવઃ સવિતા—હિરણ્ય બાહુઓ સાથે—સવન માટે તેમને વિસ્તારે છે, સુક્રતુ. ઘૃતથી પોતાના પાણિ ભીંજવે છે; મખમાં યુવા, સુદક્ષ, રજસોના વિશાળ વિસ્તારોમાં વિધર્મણિ—ધર્મ સ્થાપે છે.
Mantra 2
देवस्य वयं सवितुः सवीमनि श्रेष्ठे स्याम वसुनश्च दावने । यो विश्वस्य द्विपदो यश्चतुष्पदो निवेशने प्रसवे चासि भूमनः ॥
દેવ સવિતાના પ્રેરણામાં—તેની સર્વોત્તમ પ્રેરણામાં—અમે સ્થિત રહીએ, અને તેના વસુઓના દાનમાં ભાગીદાર બનીએ. કારણ કે તું જ મહાન છે—બે પગવાળાં અને ચાર પગવાળાં સર્વ જીવોના નિવાસ-સ્થાપનમાં અને પ્રસવ/પ્રેરણામાં અધિપતિ છે.
Mantra 3
अदब्धेभिः सवितः पायुभिष्ट्वं शिवेभिरद्य परि पाहि नो गयम् । हिरण्यजिह्वः सुविताय नव्यसे रक्षा माकिर्नो अघशंस ईशत ॥
હે સવિતઃ, અદબ્ધ રક્ષકો અને શિવ (કલ્યાણકારી) રક્ષણોથી આજે તું અમારું ગય (જીવબળ/પ્રાણશક્તિ) ચારે તરફથી ઘેરીને રક્ષા કર. હે હિરણ્યજિહ્વ (સુવર્ણ-જીભવાળા), નવી અને સુવિત (પ્રકાશમય કલ્યાણ) માટે અમને બચાવ; કોઈ અઘશંસ (અપશકુન બોલનાર/દુષ્ટ ઇચ્છક) અમ પર અધિકાર ન મેળવે.
Mantra 4
उदु ष्य देवः सविता दमूना हिरण्यपाणिः प्रतिदोषमस्थात् । अयोहनुर्यजतो मन्द्रजिह्व आ दाशुषे सुवति भूरि वामम् ॥
ઉપર ઊઠે છે તે દેવ સવિતા—દમૂના (ગૃહનિવાસી); હિરણ્યપાણિ (સુવર્ણ-હાથવાળો) પ્રત્યેક સંધ્યાએ ઊભો રહે છે. અયોહનુ (લોખંડના જડબાવાળો), યજત (પૂજનીય), મન્દ્રજિહ્વ (મધુર/ઉલ્લાસભરી જીભવાળો)—દાશુષે (દાન કરનાર) માટે બહુ વામ (પ્રચુર કલ્યાણ) પ્રેરિત કરે છે.
Mantra 5
उदू अयाँ उपवक्तेव बाहू हिरण्यया सविता सुप्रतीका । दिवो रोहांस्यरुहत्पृथिव्या अरीरमत्पतयत्कच्चिदभ्वम् ॥
ઉપર તરફ તેણે પોતાના બાહુ વિસ્તરાવ્યા છે—કામને પ્રેરનાર અને દિશા આપનાર જેમ; સુવર્ણમય ઘડતરશક્તિવાળા અને શુભ પ્રતિમાવાળા સવિતા. પૃથ્વીના વિસ્તૃત પટ પરથી તે દ્યૌના આરોહણો ચઢે છે; સર્વને યોગ્ય ગતિમાં સ્થાપે છે, અને અપરિમિત અજ્ઞાતમાં પણ પંખે ચઢી વિહરે છે.
Mantra 6
वाममद्य सवितर्वाममु श्वो दिवेदिवे वाममस्मभ्यं सावीः । वामस्य हि क्षयस्य देव भूरेरया धिया वामभाजः स्याम ॥
હે સવિતા, આજે અમને વામ (ઇચ્છનીય કલ્યાણ) આપ; કાલે પણ વામ આપ; દિન પ્રતિદિન અમારે માટે વામને પ્રેરિત કર. કારણ કે, હે દેવ, આનંદના તે બહુપ્રચુર નિવાસમાંથી—અમે આ ધી (વિચાર-ઇચ્છા) દ્વારા વામના ભાગીદાર બનીએ.
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine “Impeller” who sets things in motion—sun’s course, life’s activity, and the sacrifice. The hymn describes him with golden arms and hands that consecrate and energize the rite.
It repeatedly asks for vāmá—“the desirable good”: prosperity, well-being, and a secure share in Savitṛ’s abundant dwelling of delight, today and every day.
They are transition points when Savitṛ is invoked as the power that ‘turns on’ right movement and right order. The hymn explicitly places him at dusk and also portrays his rising, making it suitable for liminal ritual moments.
Ask anything about Sukta 71 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.