Rig Veda Sukta 45
Mandala 5Sukta 4511 Mantras

Sukta 45

Sukta 5.45

Rishi

Atri Bhauma (Mandala 5 Atri corpus; 5.45 likewise Atri tradition)

Devata

Uṣas / Sūrya complex (Dawn powers opening the way; solar aid present)

Chandas

Trishtubh

അത്രി പരമ്പരയിലെ ഈ സൂക്തം ഉഷസ്–സൂര്യ സംയുക്തത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു: അത് പ്രകാശശക്തിയായി അന്ധകാരം പൊളിച്ച്, മനുഷ്യർക്കായി ‘വാതിലുകൾ തുറന്ന്’, യജമാനനെ മേലോട്ടു സ്വർഗ്ഗം/പ്രകാശം ലക്ഷ്യമാക്കി നയിക്കുന്നു. ഇതിൽ ധീ (പ്രചോദിത ബുദ്ധി)യെ പ്രവർത്തകശക്തിയായി ആവർത്തിച്ച് കേന്ദ്രത്തിലാക്കുന്നു—അതിലൂടെ മറഞ്ഞിരുന്ന ‘പശുക്കൾ/പ്രകാശം’ മോചിതമാകുന്നു, നവഗ്വർ അവരുടെ കടന്നുപോകൽ/പഥസാധനം പൂർത്തിയാക്കുന്നു, ആരാധകൻ ദൈവിക സംരക്ഷണവും ദുരിതത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനവും നേടുന്നു.

Mantras

Mantra 1

विदा दिवो विष्यन्नद्रिमुक्थैरायत्या उषसो अर्चिनो गुः । अपावृत व्रजिनीरुत्स्वर्गाद्वि दुरो मानुषीर्देव आवः ॥

ദിവ്യലോകത്തെ അറിഞ്ഞ്, ഉക്തികളാൽ അദ്രി (ശില/പർവ്വതം) ഭേദിച്ച്, ജ്വലിക്കുന്ന ഉഷസ്സുകൾ മുന്നേറി വന്നു. അവർ വ്രജം (ഗോവാടം) തുറന്നു, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ പ്രകാശലോകത്തേക്ക് ഉയർന്നു; ദേവൻ മനുഷ്യദ്വാരങ്ങളെ വിശാലമായി തുറന്നു.

Mantra 2

वि सूर्यो अमतिं न श्रियं सादोर्वाद्गवां माता जानती गात् । धन्वर्णसो नद्यः खादोअर्णाः स्थूणेव सुमिता दृंहत द्यौः ॥

സൂര്യൻ ഭ്രമം നീക്കുന്നവനെപ്പോലെ തേജസ്സിന്റെ ശ്രീയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ഗോവുകളുടെ മാതാവ്—അറിയുന്നവൾ—പുറപ്പെടുന്നു. വിശാലജലമുള്ള നദികളുപോലെ, പ്രബലപ്രവാഹമുള്ള ചാലുകളുപോലെ, ദ്യൗ (ആകാശം) നന്നായി സ്ഥാപിച്ച തൂണുപോലെ ദൃഢമാക്കപ്പെടുന്നു.

Mantra 3

अस्मा उक्थाय पर्वतस्य गर्भो महीनां जनुषे पूर्व्याय । वि पर्वतो जिहीत साधत द्यौराविवासन्तो दसयन्त भूम ॥

ഈ സ്ഥിരീകരണ-ഉകഥത്തിനായി പർവ്വതത്തിന്റെ മറഞ്ഞ ഗർഭം—മഹത്തുകളിൽ ജന്മത്തിൽ പ്രാചീനമായത്—തുറക്കപ്പെടുന്നു. പർവ്വതം വിശാലമായി പിളരുന്നു; ദ്യൗ (ആകാശം) അതിന്റെ വലത്തുഭാഗത്ത് സിദ്ധിക്കായി സ്ഥിരമാകുന്നു; ആരാധിച്ച് അവർ മഹത്തായ അടിത്തറയെ ഫലിപ്പിക്കുന്നു, ഭൂമിയെ കീഴടക്കുന്നു.

Mantra 4

सूक्तेभिर्वो वचोभिर्देवजुष्टैरिन्द्रा न्वग्नी अवसे हुवध्यै । उक्थेभिर्हि ष्मा कवयः सुयज्ञा आविवासन्तो मरुतो यजन्ति ॥

ദേവന്മാർ അംഗീകരിക്കുന്ന സുസൂക്തങ്ങളാലും സുവചനങ്ങളാലും ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സഹായത്തിനും ബലപ്രദാനത്തിനുമായി ഇന്ദ്രനെയും അഗ്നിയെയും ആവാഹിക്കുന്നു. കാരണം, ഉക്തികളാൽ യജ്ഞത്തിൽ നിപുണരായ കവികൾ മരു‍ത്തുകളെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് യജിക്കുന്നു.

Mantra 5

एतो न्वद्य सुध्यो भवाम प्र दुच्छुना मिनवामा वरीयः । आरे द्वेषांसि सनुतर्दधामायाम प्राञ्चो यजमानमच्छ ॥

അതിനാൽ ഇന്ന് നാം ശുദ്ധവും ശരിയായ വിവേകവുമുള്ളവരാകാം; ദുച്ചുനാ എന്ന ദുർഭാഗ്യത്തെ അകറ്റി, വിശാലമായ ശ്രേഷ്ഠമാർഗം വിപുലമാക്കാം. ദ്വേഷങ്ങളെ ദൂരെയാക്കി തള്ളിവെക്കാം; യജമാനനായ (അർപ്പിക്കുന്ന ആത്മാവായ) അവനിലേക്കു മുഖം തിരിച്ച് മുന്നേറി അവന്റെ അടുക്കൽ എത്താം.

Mantra 6

एता धियं कृणवामा सखायोऽप या माताँ ऋणुत व्रजं गोः । यया मनुर्विशिशिप्रं जिगाय यया वणिग्वङ्कुरापा पुरीषम् ॥

സഖാക്കളേ, നാം ഈ പ്രേരിത ധിയെ രൂപപ്പെടുത്താം—അതിലൂടെ മാതാവ് പ്രകാശത്തിന്റെ ഗോങ്ങളുടെ വ്രജം (കൂട്ടം/പെൻ) തുറക്കുന്നു. ആ ധിയാൽ മനു വ്യക്തദർശിയായ ബലത്തെ ജയിക്കുന്നു; അതേ ധിയാൽ വണിക്-ശോധകനായ വങ്കു സമൃദ്ധമായ പൂർണ്ണത കൈവരിക്കുന്നു.

Mantra 7

अनूनोदत्र हस्तयतो अद्रिरार्चन्येन दश मासो नवग्वाः । ऋतं यती सरमा गा अविन्दद्विश्वानि सत्याङ्गिराश्चकार ॥

ഇവിടെ കൈകളാൽ അദ്രി (സോമപേഷണശില) ചലിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ നവഗ്വർ പത്ത് മാസങ്ങളോളം സ്തുതിഗാനം ചെയ്തു. ഋതത്തിൽ (സത്യക്രമത്തിൽ) സഞ്ചരിച്ച സരമാ ഗാവുകളെ—കിരണങ്ങളെ—കണ്ടെത്തി; അങ്ഗിരസർ എല്ലാം സത്യമായി തീർത്ത് സിദ്ധിയാക്കി.

Mantra 8

विश्वे अस्या व्युषि माहिनायाः सं यद्गोभिरङ्गिरसो नवन्त । उत्स आसां परमे सधस्थ ऋतस्य पथा सरमा विदद्गाः ॥

അവളുടെ മഹത്തായ വ്യാപകമായ പ്രകാശ-വ്യാപ്തിയുടെ ഈ എല്ലാ ശക്തികളും—അങ്ഗിരസർ ഗാവുകളുമായി/കിരണങ്ങളുമായി പീഡിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ—ഒന്നായി സംഗമിക്കുന്നു. അവരുടെ ഉത്സം പരമ സധസ്ഥത്തിലാണ്; ഋതത്തിന്റെ പഥത്തിലൂടെ സരമാ ഗാവുകളെ—കിരണങ്ങളെ—കണ്ടെത്തുന്നു.

Mantra 9

आ सूर्यो यातु सप्ताश्वः क्षेत्रं यदस्योर्विया दीर्घयाथे । रघुः श्येनः पतयदन्धो अच्छा युवा कविर्दीदयद्गोषु गच्छन् ॥

ഏഴു കുതിരകളുള്ള സൂര്യൻ തന്റെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക്—അത് അവന്റെ വിശാലമായ രാജ്യമും ദീർഘമായ പഥവും ആകുന്നു—വരട്ടെ. വേഗമുള്ള ശ്യേനൻ സോമത്തിന്റെ അന്ധസ് (രസം/മദം) ഭാഗത്തേക്ക് പറക്കുന്നു; യുവ കവി ഗാവുകളിലൂടെയും—കിരണങ്ങളിലൂടെയും—സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ദീപ്തിയായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Mantra 10

आ सूर्यो अरुहच्छुक्रमर्णोऽयुक्त यद्धरितो वीतपृष्ठाः । उद्ना न नावमनयन्त धीरा आशृण्वतीरापो अर्वागतिष्ठन् ॥

സൂര്യൻ ദീപ്തമായ പ്രളയധാരയിൽ आरोഹണം ചെയ്തു; തിളങ്ങുന്ന പിറകുള്ള കപില (ഹരിത) അശ്വങ്ങളെ അവൻ യോജിപ്പിച്ചപ്പോൾ. ജലത്തിൽ ധീരർ ഒരു നാവിനെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, ശ്രവണശീലമുള്ള ആപഃ (ജലങ്ങൾ) അർവാക്—ഇവിടേക്കു നീങ്ങി—സമീപം നിലകൊണ്ട്, അന്വേഷകന്റെ കടന്നുപോകലിന് ആധാരമായി.

Mantra 11

धियं वो अप्सु दधिषे स्वर्षां ययातरन्दश मासो नवग्वाः । अया धिया स्याम देवगोपा अया धिया तुतुर्यामात्यंहः ॥

നിങ്ങൾക്കായി ആപഃ (ജലങ്ങൾ)യിൽ ഞാൻ ധീ (പ്രേരിത ദർശനം) സ്ഥാപിക്കുന്നു—സ്വർ (പ്രകാശം) നേടിക്കുന്നതായ—അതിലൂടെ നവഗ്വർ പത്ത് മാസങ്ങളെ കടന്നു. ഈ ധീ കൊണ്ടു ദേവന്മാർ ഞങ്ങളെ കാത്തരുളട്ടെ; ഈ ധീ കൊണ്ടു ഞങ്ങൾ എല്ലാ അംഹസ് (കഷ്ടം)യും വക്രതയും അതിക്രമിക്കട്ടെ.

Frequently Asked Questions

Primarily Uṣas (Dawn), with an accompanying solar impulse (Sūrya) that lifts beings toward the world of light. The hymn also highlights dhī— inspired intelligence—as the effective spiritual power behind the ascent.

These are Vedic images for removing obstruction and releasing hidden light. “Doors” suggest access to vision and right action, while the “pen of cows” symbolizes concealed radiance/wealth that becomes available when darkness is broken.

Waters (āpaḥ) often symbolize a pure, generative source in Vedic thought. Placing dhī in the Waters means establishing insight in a deep, cleansing foundation—so it becomes ‘light-winning’ and helps one cross beyond distress (aṃhas).

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App