
Sukta 5.44
Agni (probable, based on barhiṣad, svàr-vid, and milking by hymn; hymn 5.44 is classically Agni-oriented in many traditions)
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ ഏറ്റവും പുരാതനവും എപ്പോഴും പുതുക്കപ്പെടുന്ന പുരോഹിതശക്തിയുമായി സ്തുതിക്കുന്നു—ബർഹിഷിൽ ആസീനനായ, “സൂര്യലോകങ്ങളുടെ കണ്ടെത്തുകാരൻ” ആയ, പ്രചോദിത വാക്കിനാൽ പുറത്തേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്ന (“പാൽ കറക്കപ്പെടുന്ന”)വൻ. പരമ്പരാഗത യാഗാചാരത്തിൽ അഗ്നിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, വഞ്ചകശക്തികളെ ജയിക്കുന്ന ദീപ്തമായ രക്ഷകനായി അവനെ വരച്ചുകാട്ടുന്നു; അവസാനം അഗ്നി ഉണർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന പ്രഖ്യാപനത്തോടെ, ഋക്, സാമൻ, സോമം എന്നിവ എല്ലാം സുഹൃത്തും സഹവാസിയായ വാസസ്ഥലസഖാവുമായ അവനിലേക്കു ഏകീകരിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
Mantra 1
तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमथा ज्येष्ठतातिं बर्हिषदं स्वर्विदम् । प्रतीचीनं वृजनं दोहसे गिराशुं जयन्तमनु यासु वर्धसे ॥
അവനെ ഞങ്ങൾ പ്രാചീനവിധത്തിൽ, പൂർവ്വവിധത്തിൽ, സർവ്വവിധത്തിലും ഇന്നും ആവാഹിക്കുന്നു—അവനെ, ജ്യേഷ്ഠതാതി (അത്യന്തം മുതിർന്ന മഹത്വം) യെ, ബർഹിഷദം (യജ്ഞകുശാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ), സ്വർവിദം (സ്വർ-ലോക/സൂര്യ-ലോകങ്ങളുടെ ജ്ഞാനി-കണ്ടെത്തുന്നവൻ) യെ. ഞങ്ങളിലേക്കു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന, വിശാലപദ (വ്യാപകമായി ചുവടുവയ്ക്കുന്ന) അവനെ ഞങ്ങൾ ഗിരാ—വാക്കുകൊണ്ട് ദോഹിക്കുന്നു: ശീഘ്രൻ, ജയന്തൻ—നീ വർദ്ധിക്കുന്ന ആ പഥങ്ങളെ അനുഗമിച്ച്.
Mantra 2
श्रिये सुदृशीरुपरस्य याः स्वर्विरोचमानः ककुभामचोदते । सुगोपा असि न दभाय सुक्रतो परो मायाभिॠत आस नाम ते ॥
ശ്രിയ്ക്കായി നീ മേലുള്ള ലോകത്തിന്റെ സുദൃശീ (സുന്ദരദർശിനി) ഉയരങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്നു; സ്വർ-ലോകത്തിൽ ദീപ്തമായി, കകുഭാ (ശിഖരങ്ങൾ/ദിക്കുകൾ) നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ സുക്രതു, നീ സുഗോപാ—നല്ല രക്ഷകൻ; ദഭായ (ആക്രമിക്കാൻ) അസാധ്യം, അജേയൻ. മായകളുടെ അപ്പുറം, ഋത (സത്യ-ക്രമം) ൽ സ്ഥാപിതമായ നിന്റെ നാമം തന്നേ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
Mantra 3
अत्यं हविः सचते सच्च धातु चारिष्टगातुः स होता सहोभरिः । प्रसर्स्राणो अनु बर्हिर्वृषा शिशुर्मध्ये युवाजरो विस्रुहा हितः ॥
ഹവിഷിന്റെ അശ്വൻ സച്ച ധാതു—സത്യാധാരത്തോടു ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു; അരിഷ്ടഗാതു (അക്ഷത പഥങ്ങൾ) വഴി സഞ്ചരിച്ച്, അവൻ ഹോതൃ, സഹോഭരി—ബലം വഹിക്കുന്നവൻ. ബർഹിഷിലൂടെ പാഞ്ഞോടി, വൃഷാ—വൃഷഭൻ, മദ്ധ്യേ ശിശു, നിത്യയുവാവ്, അജരോ—അജരൻ; അവൻ അവിടെ സ്ഥാപിതനായി, വിസ്രുഹാ—അനേകം പ്രവാഹങ്ങളായി ഒഴുകിപ്പുറപ്പെടുന്നു.
Mantra 4
प्र व एते सुयुजो यामन्निष्टये नीचीरमुष्मै यम्य ऋतावृधः । सुयन्तुभिः सर्वशासैरभीशुभिः क्रिविर्नामानि प्रवणे मुषायति ॥
പ്ര വഃ ഏതേ സുയുജോ യാമന്നിഷ്ടയേ—ഇഷ്ടസിദ്ധിക്കായുള്ള യാത്രയിൽ—മുന്നോട്ട് പോകുന്നു; ഋതംകൊണ്ട് വർദ്ധിച്ചവർ, ആ ഒരുവനുവേണ്ടി താഴേക്ക് വണങ്ങുന്നു. സർവ്വശാസനങ്ങളോടും, മാർഗ്ഗദർശക ലഗാമുകളോടും, നിയന്ത്രക കിരണങ്ങളായ അഭീശുക്കളോടും കൂടി—ചരിവിൽ ‘ക്രിവി’ നാമങ്ങളെ (സ്ഥിര ലേബലുകളെ) കവർന്നെടുക്കുന്നു.
Mantra 5
संजर्भुराणस्तरुभिः सुतेगृभं वयाकिनं चित्तगर्भासु सुस्वरुः । धारवाकेष्वृजुगाथ शोभसे वर्धस्व पत्नीरभि जीवो अध्वरे ॥
സഞ്ജർഭുരാണഃ തരുഭിഃ—പോഷകശക്തികളാൽ ബലം സമാഹരിച്ച്—നീ സുഥേഗൃഭം, നന്നായി പിഴിഞ്ഞ അർപ്പണം, പിടിച്ചെടുക്കുന്നു; വയാകിനഃ—ജാഗ്രതനായ—ചിത്തഗർഭാസു സുസ്വരഃ, ചിന്തയുടെ ഗർഭങ്ങളിൽ മധുര-പ്രകാശസ്വരൻ. ധാരാവാകേഷു, വാക്കിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളിൽ, ഋജുഗാഥ—നേരായ സ്തുതിഗീതമേ—നീ ശോഭിക്കുന്നു; അധ്വരത്തിൽ, യജ്ഞത്തിൽ, പത്നീശക്തികളിലേക്കു അഭി, ഹേ ജീവ, നീ വർദ്ധിക്ക.
Mantra 6
यादृगेव ददृशे तादृगुच्यते सं छायया दधिरे सिध्रयाप्स्वा । महीमस्मभ्यमुरुषामुरु ज्रयो बृहत्सुवीरमनपच्युतं सहः ॥
യാദൃഗേവ ദദൃശേ താദൃഗുച്യതേ—അവൻ എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവോ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് അവനെ പറയുന്നത്; അപ്സു, ജലങ്ങളിൽ, ഛായയാൽ, സിധ്രയാ, അവർ അവനെ ഒരുമിച്ച് ധരിച്ചു. അസ്മഭ്യം മഹീം—ഞങ്ങൾക്കായി മഹത്ത്വത്തെ വിശാലമാക്കുക: ഉരുഷാ—വ്യാപക സംരക്ഷണത്തോടെ—ഉരു ജ്രയഃ—വ്യാപക വേഗബലത്തോടെ—ബൃഹത് സുവീരം—ഉന്നതം, വീരസമ്പന്നം—അനപച്യുതം സഹഃ—അചലമായ, അച്യുതമായ ശക്തി.
Mantra 7
वेत्यग्रुर्जनिवान्वा अति स्पृधः समर्यता मनसा सूर्यः कविः । घ्रंसं रक्षन्तं परि विश्वतो गयमस्माकं शर्म वनवत्स्वावसुः ॥
പുതുതായി ജനിച്ച, ഉത്സുകനായ (അഗ്രു) അവൻ മുന്നേറുന്നു; വൈരസ്പർധകളെ അതിക്രമിക്കുന്നു. മനസ്സിന്റെ സമരസ്യത്താൽ സൂര്യൻ—കവി, ദർശി—പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എല്ലാദിക്കുകളിലും ഘ്രംസം (ദഹനതാപം) കാത്തുകൊണ്ട്, അവൻ ഞങ്ങൾക്ക് ശാന്തിയുടെ വാസസ്ഥലം നേടിത്തരുന്നു; തന്റെ സ്വാവസു (സ്വശക്തി-സമ്പത്ത്) കൊണ്ടു നമ്മുടെ ശർമ (ആശ്രയം) വളർത്തട്ടെ.
Mantra 8
ज्यायांसमस्य यतुनस्य केतुन ऋषिस्वरं चरति यासु नाम ते । यादृश्मिन्धायि तमपस्यया विदद्य उ स्वयं वहते सो अरं करत् ॥
ഈ യാതു (മാന്ത്രിക/മായിക) ശക്തിയേക്കാൾ മഹത്താണ് അവന്റെ കേതു (ചിഹ്നം, പ്രകാശധ്വജം): നിന്റെ നാമം ധരിക്കുന്ന ആ ശക്തികളിൽ അവൻ ഋഷിസ്വരത്തോടുകൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഫലപ്രദമായ പ്രവർത്തി (അപസ്യാ)കൊണ്ട് അതിൽ സ്ഥാപിതമായതിനെ കണ്ടെത്തുന്നവൻ—അതിനെ സ്വയം വഹിക്കുന്നവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് അതിനെ മതിയായതും യുക്തമായതുമാക്കുന്നത്.
Mantra 9
समुद्रमासामव तस्थे अग्रिमा न रिष्यति सवनं यस्मिन्नायता । अत्रा न हार्दि क्रवणस्य रेजते यत्रा मतिर्विद्यते पूतबन्धनी ॥
അവരുടെ സമുദ്ര-ആഴത്തിലേക്ക് അഗ്രിമൻ (മുൻനിര) ഇറങ്ങി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അവർ ഒന്നിച്ചുകൂടുന്ന സവനം (സോമപീഡനം/അഭിഷവം) ഹാനിയിലാകുന്നില്ല. ഇവിടെ ക്രവണ (ഭക്ഷകൻ) എന്ന ഭയത്തിൽ ഹൃദയം വിറയ്ക്കുന്നില്ല—എവിടെ മതി (ചിന്ത-ബുദ്ധി) ലഭ്യമാകുന്നു, പൂത-ബന്ധനീ: ശുദ്ധമായി, യുക്തസംയമത്തിൽ ബന്ധിതമായി.
Mantra 10
स हि क्षत्रस्य मनसस्य चित्तिभिरेवावदस्य यजतस्य सध्रेः । अवत्सारस्य स्पृणवाम रण्वभिः शविष्ठं वाजं विदुषा चिदर्ध्यम् ॥
യജ്ഞീയ ക്ഷത്രം (ശക്തി) എന്നും മനസ്സും—ഇരുവരുടെയും സഹചാര-ബലം അവൻ തന്നേ; ദീപ്തമായ ചിത്തികളാൽ, സത്യവാകനായ (അവദ) യജതന്റെ സഹവാസത്തിൽ. രമണീയ ഊർജങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ ആ പ്രേരക പ്രവാഹത്തെ നിറച്ച് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിദ്വാന്ക്കും അർഹമായ അത്യന്തം ശക്തമായ വാജ-സമൃദ്ധി (ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണത) നേടട്ടെ.
Mantra 11
श्येन आसामदितिः कक्ष्यो मदो विश्ववारस्य यजतस्य मायिनः । समन्यमन्यमर्थयन्त्येतवे विदुर्विषाणं परिपानमन्ति ते ॥
അവർക്കുള്ളത് ശ്യേന—വേഗത്തിൽ പറക്കുന്ന ബലം; അദിതി (അനന്തത) അവരുടെ കക്ഷ്യ (അരക്കെട്ട്); അവരുടെ മദം (ആനന്ദോന്മാദം) സർവ്വവാഞ്ഛനീയനും യജതനും മായിൻ (ദീപ്തരൂപനിർമ്മിതികളുടെ അധിപതി)യുമായ അവനുടേതാണ്. യാത്രയ്ക്കായി അവർ പരസ്പരം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; വിശാലശൃംഗമുള്ള, എല്ലാം ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്ന പാനം (പരിപാനം) അവർ അറിയുന്നു—അത് അവർക്കടുത്താണ്.
Mantra 12
सदापृणो यजतो वि द्विषो वधीद्बाहुवृक्तः श्रुतवित्तर्यो वः सचा । उभा स वरा प्रत्येति भाति च यदीं गणं भजते सुप्रयावभिः ॥
സദാ പൂരിപ്പിക്കുന്ന യജതൻ ശത്രുവായ ചലനങ്ങളെ വധിക്കുന്നു; ഭുജങ്ങൾ നീട്ടി അവൻ ശ്രുതവിത് (ശ്രുതിയെ അറിയുന്നവൻ) ആകുന്നു, നിങ്ങളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്ന രക്ഷകൻ-താരകനുമാകുന്നു. അവൻ ഇരുവിധ വരങ്ങളിലേക്കും വരുന്നു, ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; സൂപ്രയാവ (സുന്ദര ഗതികൾ) വഴി ശക്തികളുടെ ഗണത്തോടൊപ്പം സ്വയം പങ്കിടുമ്പോൾ.
Mantra 13
सुतम्भरो यजमानस्य सत्पतिर्विश्वासामूधः स धियामुदञ्चनः । भरद्धेनू रसवच्छिश्रिये पयोऽनुब्रुवाणो अध्येति न स्वपन् ॥
സുത-ആനന്ദം വഹിക്കുന്നവൻ, യജമാനന്റെ സത്പതി, സർവ്വ സമൃദ്ധികളുടെ അകിട്—അവൻ ധിയകളെ മേലോട്ടുയർത്തുന്നു. പാല്പശു രസം കൊണ്ടുവരുന്നു; പയഃ ആസനം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; കൂടെക്കൂടെ പ്രസ്താവിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ മുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു—നിദ്രയില്ലാതെ.
Mantra 14
यो जागार तमृचः कामयन्ते यो जागार तमु सामानि यन्ति । यो जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः ॥
ആർ ജാഗരിതനായിരിക്കുന്നുവോ—അവനെ ഋചുകൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആർ ജാഗരിതനായിരിക്കുന്നുവോ—അവന്റെ അടുക്കലേക്ക് സാമഗാനങ്ങൾ നീങ്ങുന്നു. ആർ ജാഗരിതനായിരിക്കുന്നുവോ—അവനെക്കുറിച്ച് ഈ സോമൻ പറയുന്നു: ‘സഖ്യത്തിൽ ഞാൻ നിന്റേതാണ്, നിനക്കൊപ്പമിരിപ്പുള്ളവൻ.’
Mantra 15
अग्निर्जागार तमृचः कामयन्तेऽग्निर्जागार तमु सामानि यन्ति । अग्निर्जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः ॥
അഗ്നി ജാഗരിതനായിരിക്കുന്നു—അവനെ ഋചുകൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അഗ്നി ജാഗരിതനായിരിക്കുന്നു—അവന്റെ അടുക്കലേക്ക് സാമഗാനങ്ങൾ നീങ്ങുന്നു. അഗ്നി ജാഗരിതനായിരിക്കുന്നു—അവനെക്കുറിച്ച് ഈ സോമൻ പറയുന്നു: ‘സഖ്യത്തിൽ ഞാൻ നിന്റേതാണ്, നിനക്കൊപ്പമിരിപ്പുള്ളവൻ.’
Agni is the main deity. The hymn describes him as seated on the sacred grass (barhis), a revealer of light (svar), and the awakened center of the sacrifice.
It means the seer draws out Agni’s power by praise and mantra—just as milk is drawn from a cow. Speech, when truthful and well-formed, is treated as a real ritual force that nourishes the fire.
It signals that Agni is fully kindled and present—ready to carry offerings and bring clarity. It also means the whole Vedic expression (Ṛk, Sāman, and Soma) gathers around him as a living, friendly power.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.