Sukta 45

Mantra 1

विदा दिवो विष्यन्नद्रिमुक्थैरायत्या उषसो अर्चिनो गुः । अपावृत व्रजिनीरुत्स्वर्गाद्वि दुरो मानुषीर्देव आवः ॥

દિવ્ય લોકને જાણીને, સ્તુતિ-ઉક્તિઓ વડે અદ્રિ (પથ્થર/પર્વત)ને ફોડી, જ્વલંત ઉષાઓ આગળ વધીને આવી. તેમણે વ્રજ (ગૌઓનું વાડું) ખુલ્લું કર્યું અને સ્વર્ગના તેજોમય લોક તરફ ઊંચે ઉઠી; દેવએ માનવ દ્વારોને વિશાળપણે ખોલી દીધા.

Mantra 2

वि सूर्यो अमतिं न श्रियं सादोर्वाद्गवां माता जानती गात् । धन्वर्णसो नद्यः खादोअर्णाः स्थूणेव सुमिता दृंहत द्यौः ॥

સૂર્ય ભ્રમને દૂર કરનારની જેમ તેજ-શ્રીને વિસ્તારે છે; નિવાસસ્થાનમાંથી ગૌઓની માતા—જાણનારી—બહાર નીકળે છે. વિશાળ જળવાળી નદીઓ જેવી, વેગવંત પ્રવાહવાળા નાળાઓ જેવી, દ્યૌ (આકાશ) સુસ્થાપિત સ્તંભની જેમ દૃઢ કરવામાં આવે છે.

Mantra 3

अस्मा उक्थाय पर्वतस्य गर्भो महीनां जनुषे पूर्व्याय । वि पर्वतो जिहीत साधत द्यौराविवासन्तो दसयन्त भूम ॥

આ પુષ્ટિ-ઉકથ માટે પર્વતનો ગુપ્ત ગર્ભ—મહાનોમાં જન્મથી પ્રાચીન—ખુલ્લો થાય છે. પર્વત વિશાળપણે ફાટે છે; દ્યૌ (આકાશ) તેની જમણી બાજુએ સિદ્ધિ માટે સ્થિર થાય છે; આરાધન કરતા તેઓ વિશાળ આધારને ઉપજાવે છે, ધરતીને દસાવે છે.

Mantra 4

सूक्तेभिर्वो वचोभिर्देवजुष्टैरिन्द्रा न्वग्नी अवसे हुवध्यै । उक्थेभिर्हि ष्मा कवयः सुयज्ञा आविवासन्तो मरुतो यजन्ति ॥

દેવોને પ્રિય એવા સુવચનો અને સુક્તોથી અમે હવે સહાય અને બળ-પ્રદાન માટે ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આવાહન કરીએ છીએ. કારણ કે સ્તુતિ-ઉક્તિઓથી યજ્ઞમાં કુશળ કવિઓ મરુતોને આદરપૂર્વક પૂજે છે અને યજન કરે છે.

Mantra 5

एतो न्वद्य सुध्यो भवाम प्र दुच्छुना मिनवामा वरीयः । आरे द्वेषांसि सनुतर्दधामायाम प्राञ्चो यजमानमच्छ ॥

તો આજે આપણે શુદ્ધ અને યોગ્ય વિવેકવાળા બનીએ; દુર્ભાગ્યરૂપ દુચ્છુનાને હંકારી દઈએ અને વિશાળ, શ્રેષ્ઠ માર્ગને વિસ્તારી દઈએ. દ્વેષોને દૂર જ મૂકી દઈએ, તેમને ત્યજી દઈએ; અને યજમાન (અર્પણ કરનાર આત્મા) તરફ મુખ કરીને આગળ વધીએ અને તેની પાસે પહોંચીએ.

Mantra 6

एता धियं कृणवामा सखायोऽप या माताँ ऋणुत व्रजं गोः । यया मनुर्विशिशिप्रं जिगाय यया वणिग्वङ्कुरापा पुरीषम् ॥

હે સખાઓ, ચાલો આપણે આ પ્રેરિત ધીને ઘડીયે—જે દ્વારા માતા પ્રકાશના ગૌઓના વ્રજ (વાડા/પેન)ને ખોલે છે. એ ધી દ્વારા મનુ સ્પષ્ટદર્શી બળને જીતે છે; એ જ દ્વારા વણિક-શોધક વઙ્કુ સમૃદ્ધ પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરે છે.

Mantra 7

अनूनोदत्र हस्तयतो अद्रिरार्चन्येन दश मासो नवग्वाः । ऋतं यती सरमा गा अविन्दद्विश्वानि सत्याङ्गिराश्चकार ॥

અહીં હાથે દબાવાતો અદ્રિ (સોમ-પેષણપથ્થર) ગતિમાન થયો; તેના દ્વારા નવગ્વાઓએ દસ માસ સુધી સ્તુતિગાન કર્યું. ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)માં ગતિ કરતી સરમાએ ગાઓ—કિરણો—શોધી કાઢ્યાં; અઙ્ગિરસોએ સર્વને સત્ય બનાવી પૂર્ણ સિદ્ધિ કરી.

Mantra 8

विश्वे अस्या व्युषि माहिनायाः सं यद्गोभिरङ्गिरसो नवन्त । उत्स आसां परमे सधस्थ ऋतस्य पथा सरमा विदद्गाः ॥

તેની મહાન વ્યાપક ઉજાસ-પ્રસરણની આ સર્વ શક્તિઓ—જ્યારે અઙ્ગિરસો ગાઓ/કિરણો સાથે દબાવે અને કર્મ કરે—એકતામાં જોડાય છે. તેમનો ઉત્સ પરમ સધસ્થમાં છે; ઋતના પથથી સરમા ગાઓ—કિરણો—શોધી કાઢે છે.

Mantra 9

आ सूर्यो यातु सप्ताश्वः क्षेत्रं यदस्योर्विया दीर्घयाथे । रघुः श्येनः पतयदन्धो अच्छा युवा कविर्दीदयद्गोषु गच्छन् ॥

સાત અશ્વવાળો સૂર્ય પોતાના ક્ષેત્રે—જે તેનું વિશાળ રાજ્ય અને દીર્ઘ માર્ગ છે—આવો. ઝડપી શ્યેન સોમના અંધસ (રસ/ઉલ્લાસ) તરફ ઉડે છે; યુવાન કવિ ગાઓ/કિરણોમાં ગમન કરતાં તેજથી દીપે છે.

Mantra 10

आ सूर्यो अरुहच्छुक्रमर्णोऽयुक्त यद्धरितो वीतपृष्ठाः । उद्ना न नावमनयन्त धीरा आशृण्वतीरापो अर्वागतिष्ठन् ॥

સૂર્ય તેજસ્વી પ્રવાહ પર આરોહણ કરે છે; જ્યારે તેણે ચમકતી પીઠવાળા કપિલ (હરિત) અશ્વોને જોડ્યા. જેમ ધીર પુરુષો જળમાં નાવને આગળ લાવે, તેમ સાંભળનારી આપઃ (જળદેવીઓ) અર્વાક્—અહીં તરફ સરકી—નિકટ ઊભી રહી, યાત્રીના પારગમનને આધાર આપતી.

Mantra 11

धियं वो अप्सु दधिषे स्वर्षां ययातरन्दश मासो नवग्वाः । अया धिया स्याम देवगोपा अया धिया तुतुर्यामात्यंहः ॥

આપઃ (જળો)માં હું તમારાં માટે ધી (પ્રેરિત દૃષ્ટિ) સ્થાપું છું—સ્વર્ (પ્રકાશ) જીતાવનારી—જેનાથી નવગ્વાઓ દસ માસો પાર ગયા. આ ધી દ્વારા દેવો અમને રક્ષે; આ ધી દ્વારા અમે સર્વ અંહસ્ (કષ્ટ) અને વક્રતા પાર કરી જઈએ.