Sukta 45

Mantra 1

विदा दिवो विष्यन्नद्रिमुक्थैरायत्या उषसो अर्चिनो गुः । अपावृत व्रजिनीरुत्स्वर्गाद्वि दुरो मानुषीर्देव आवः ॥

दिव्य लोक जाणून, स्तोत्रांनी शिळा फोडून, ज्वलंत उषा पुढे सरकत आल्या. त्यांनी व्रज (गोधनाचा गोठा/आडोसा) उघडला आणि स्वर्गातील प्रकाशलोकाकडे वर उठल्या; देवाने मनुष्यांचे दरवाजे रुंद उघडले.

Mantra 2

वि सूर्यो अमतिं न श्रियं सादोर्वाद्गवां माता जानती गात् । धन्वर्णसो नद्यः खादोअर्णाः स्थूणेव सुमिता दृंहत द्यौः ॥

सूर्य जसा मोह दूर करतो तसा तो श्री-तेज पसरवतो; निवासातून, गायींची जाणणारी माता पुढे निघते. विस्तीर्ण जलांच्या नद्यांसारखे, वेगवान प्रवाहांच्या वाहिन्यांसारखे—द्यौः (स्वर्ग) नीट रोवलेल्या स्तंभावत् दृढ केले गेले आहे.

Mantra 3

अस्मा उक्थाय पर्वतस्य गर्भो महीनां जनुषे पूर्व्याय । वि पर्वतो जिहीत साधत द्यौराविवासन्तो दसयन्त भूम ॥

या उक्था (स्तुती)साठी, पर्वताचा गुप्त गर्भ—महानांमध्ये जन्माने प्राचीन—उघडतो. पर्वत तोंड पसरून फाटतो; द्यौः (स्वर्ग) आपल्या साध्य-कार्यांत स्थिर होतो; वंदन करीत ते विशाल आधार-भूमीला फलित/नम्र करून देतात.

Mantra 4

सूक्तेभिर्वो वचोभिर्देवजुष्टैरिन्द्रा न्वग्नी अवसे हुवध्यै । उक्थेभिर्हि ष्मा कवयः सुयज्ञा आविवासन्तो मरुतो यजन्ति ॥

देवांना प्रिय, सुशोभित सूक्ते व वचने—देवजुष्ट—यांच्या द्वारा आम्ही आता सहाय्यासाठी व बल-प्रदानासाठी इंद्र आणि अग्नी यांचे आवाहन करतो. कारण उक्थांनी—यज्ञात कुशल कवी-ऋषी—आदराने मरुतांचे स्तवन करीत यजन करतात.

Mantra 5

एतो न्वद्य सुध्यो भवाम प्र दुच्छुना मिनवामा वरीयः । आरे द्वेषांसि सनुतर्दधामायाम प्राञ्चो यजमानमच्छ ॥

म्हणून आज आपण सुबुद्धी व शुद्ध विवेकाचे होऊ; दुष्छुना—दुष्ट दुर्भाग्य—हाकलून देऊ आणि श्रेष्ठ, विस्तीर्ण मार्ग अधिक प्रशस्त करू. द्वेष आम्ही फार दूर ठेवू, त्यांचा त्याग करून; आणि यजमानाकडे उन्मुख होऊन पुढे जाऊन त्याच्यापर्यंत पोहोचू.

Mantra 6

एता धियं कृणवामा सखायोऽप या माताँ ऋणुत व्रजं गोः । यया मनुर्विशिशिप्रं जिगाय यया वणिग्वङ्कुरापा पुरीषम् ॥

हे सख्यांनो, आपण ही धिय्—प्रेरित बुद्धी—घडवू; जिच्यामुळे माता (अदिती/प्रकृती) प्रकाशाच्या गोसमूहाचा व्रज—गोठा/बंधन—उघडते. याच धिय्‌ने मनु ‘विशिशिप्र’—स्पष्टदर्शी बल—जिंकतो; याच धिय्‌ने वणिग् (साधक-व्यापारी) वङ्कु समृद्ध परिपूर्णता (पुरीषम्) प्राप्त करतो.

Mantra 7

अनूनोदत्र हस्तयतो अद्रिरार्चन्येन दश मासो नवग्वाः । ऋतं यती सरमा गा अविन्दद्विश्वानि सत्याङ्गिराश्चकार ॥

हातांनी दाबण्याचा दगड (अद्रि) चालविला गेला; त्याच्यामुळे नवग्वांनी दहा मास स्तुतीगान केले. ऋतात गतीमान सरमाने गायी/किरणे शोधून काढली; अङ्गिरसांनी सर्व काही सत्य करून सिद्ध केले.

Mantra 8

विश्वे अस्या व्युषि माहिनायाः सं यद्गोभिरङ्गिरसो नवन्त । उत्स आसां परमे सधस्थ ऋतस्य पथा सरमा विदद्गाः ॥

तिच्या महान प्रकाश-उदयानंतरच्या या ‘व्युष्टि’मध्ये—अङ्गिरस गायी/किरणांसह दाबून कर्म करीत असता—ही सर्व शक्ती एकत्र येतात. त्यांचा उगम परम सधस्थात आहे; ऋताच्या पथाने सरमा गायी/किरणे शोधून काढते.

Mantra 9

आ सूर्यो यातु सप्ताश्वः क्षेत्रं यदस्योर्विया दीर्घयाथे । रघुः श्येनः पतयदन्धो अच्छा युवा कविर्दीदयद्गोषु गच्छन् ॥

सप्ताश्व सूर्य आपल्या त्या क्षेत्रात येवोत—जे त्यांचे विस्तीर्ण राज्य आणि दीर्घ मार्ग आहे. वेगवान श्येन सोम-आनंदाकडे उडतो; युवा कवी गायी/किरणांमध्ये जाताना तेजस्वी होतो.

Mantra 10

आ सूर्यो अरुहच्छुक्रमर्णोऽयुक्त यद्धरितो वीतपृष्ठाः । उद्ना न नावमनयन्त धीरा आशृण्वतीरापो अर्वागतिष्ठन् ॥

सूर्य उज्ज्वल प्रवाहावर आरूढ झाला; जेव्हा त्याने तेजस्वी पाठींचे हरित (तांबूस) अश्व जुंपले. जसे धीर जन पाण्याच्या साहाय्याने नाव पुढे नेतात, तसे ऐकणाऱ्या आपः (जलदेवता) जवळ येऊन उभ्या राहिल्या—इकडे सरकत, साधकाच्या पारगमनाला आधार देत.

Mantra 11

धियं वो अप्सु दधिषे स्वर्षां ययातरन्दश मासो नवग्वाः । अया धिया स्याम देवगोपा अया धिया तुतुर्यामात्यंहः ॥

तुमच्यासाठी मी आपः (जल) मध्ये ती धिय् (dhī—प्रेरित दृष्टी) स्थापन करतो—स्वर् (प्रकाश) जिंकणारी—जिच्यामुळे नवग्वांनी दहा मास ओलांडले. या धिय् ने आम्ही देवगोपाः—देवांनी रक्षित—होऊ; या धिय् ने आम्ही सर्व अंहस् (कष्ट/दोष) आणि वाकडेपणापलीकडे जाऊ.