Sukta 45
Sukta 5.45
Atri Bhauma (Mandala 5 Atri corpus; 5.45 likewise Atri tradition)
Uṣas / Sūrya complex (Dawn powers opening the way; solar aid present)
Trishtubh
अत्रिपरम्परायां प्रवृत्तोऽयं सूक्तः उषाः–सूर्ययोः संयोगरूपं तेजोमयं देवतासमूहं स्तौति—यत् तमसः पिधानं भिनत्ति, मनुष्येभ्यः ‘द्वाराणि’ विवृणोति, यजमानं च स्वर्गं/ज्योतिः प्रति ऊर्ध्वं नयति। अत्र पुनःपुनः ‘धीः’ (प्रेरिता प्रज्ञा) एव कार्यकारिणी शक्तिरिति केन्द्रितम्—यया गुह्याः ‘गावः/ज्योतींषि’ विमोच्यन्ते, नवग्वाः स्वं मार्गं साधयन्ति, उपासकश्च दैवीं रक्षां लभते, दुःखात् क्लेशाच्च विमुक्तिं च।
Mantras
Mantra 1
विदा दिवो विष्यन्नद्रिमुक्थैरायत्या उषसो अर्चिनो गुः । अपावृत व्रजिनीरुत्स्वर्गाद्वि दुरो मानुषीर्देव आवः ॥
विदा दिवो विष्यन्नद्रिम् उक्थैः आयत्या उषसोऽर्चिनो गुः। अपावृत व्रजिनीर् उत्स्वर्गाद् वि दुरो मानुषीर् देव आवः॥
Mantra 2
वि सूर्यो अमतिं न श्रियं सादोर्वाद्गवां माता जानती गात् । धन्वर्णसो नद्यः खादोअर्णाः स्थूणेव सुमिता दृंहत द्यौः ॥
वि सूर्यो अमतिं न श्रियं सादोर्वाद् गवां माता जानती गात्। धन्वर्णसो नद्यः खादोअर्णाः स्थूणेेव सुमिता दृंहत द्यौः॥
Mantra 3
अस्मा उक्थाय पर्वतस्य गर्भो महीनां जनुषे पूर्व्याय । वि पर्वतो जिहीत साधत द्यौराविवासन्तो दसयन्त भूम ॥
अस्मा उक्थाय पर्वतस्य गर्भो महीनां जनुषे पूर्व्याय। वि पर्वतो जिहीत साधत द्यौराविवासन्तो दसयन्त भूम॥
Mantra 4
सूक्तेभिर्वो वचोभिर्देवजुष्टैरिन्द्रा न्वग्नी अवसे हुवध्यै । उक्थेभिर्हि ष्मा कवयः सुयज्ञा आविवासन्तो मरुतो यजन्ति ॥
देवजुष्टैः सुसूक्तैर्वचोभिः सूक्तैश्च वयं न्वद्येन्द्राग्नी अवसे बलप्रदानाय च हुवामहे। उक्थैर्हि सुयज्ञाः कवयः मरुतोऽभिष्टूय पूजयन्ति।
Mantra 5
एतो न्वद्य सुध्यो भवाम प्र दुच्छुना मिनवामा वरीयः । आरे द्वेषांसि सनुतर्दधामायाम प्राञ्चो यजमानमच्छ ॥
एतो न्वद्य वयं सुधियो भवेम; दुच्छुनां निरस्य वरीयो मार्गं प्र विस्तरेम। द्वेषांसि च दूरं सनुतर्दधाम; यजमानमभि प्राञ्चो भूत्वा तमच्छ गच्छेम।
Mantra 6
एता धियं कृणवामा सखायोऽप या माताँ ऋणुत व्रजं गोः । यया मनुर्विशिशिप्रं जिगाय यया वणिग्वङ्कुरापा पुरीषम् ॥
एतां धियं वयं सखायः कृणवाम—यया माता गोः (प्रकाशस्य) व्रजं व्यपनयति। यया मनुर्विशिशिप्रं बलं जिगाय; यया वणिग्वङ्कुः पुरीषं (समृद्धिं पूर्णतां च) प्राप।
Mantra 7
अनूनोदत्र हस्तयतो अद्रिरार्चन्येन दश मासो नवग्वाः । ऋतं यती सरमा गा अविन्दद्विश्वानि सत्याङ्गिराश्चकार ॥
अत्र हस्तयतोऽद्रिरनूनोदत्; तेनार्चन्येन नवग्वा दश मासान् समगायन्। ऋतं यती सरमा गा अविन्दत्; अङ्गिरसः सर्वाणि सत्यानि चकारुः सिद्धानि च।
Mantra 8
विश्वे अस्या व्युषि माहिनायाः सं यद्गोभिरङ्गिरसो नवन्त । उत्स आसां परमे सधस्थ ऋतस्य पथा सरमा विदद्गाः ॥
अस्याः माहिनायाः व्युषः सर्वे भावाः—यदा गोभिरङ्गिरसो नवन्ति—सम् एति। आसामुत्सः परमे सधस्थे; ऋतस्य पथा सरमा गा विदद्।
Mantra 9
आ सूर्यो यातु सप्ताश्वः क्षेत्रं यदस्योर्विया दीर्घयाथे । रघुः श्येनः पतयदन्धो अच्छा युवा कविर्दीदयद्गोषु गच्छन् ॥
आ सूर्यो यातु सप्ताश्वः—तस्योर्विया दीर्घयाथे क्षेत्रे। रघुः श्येनः अन्धोऽच्छा पतति; युवा कविर्गोषु गच्छन् दीदयत्।
Mantra 10
आ सूर्यो अरुहच्छुक्रमर्णोऽयुक्त यद्धरितो वीतपृष्ठाः । उद्ना न नावमनयन्त धीरा आशृण्वतीरापो अर्वागतिष्ठन् ॥
आ सूर्यः शुक्रमर्णोऽरुहच्छुक्रम्; यद्धरितो वीतपृष्ठा अयुक्त। उद्ना न नावमनयन्त धीरा, आशृण्वतीरापोऽर्वागतिष्ठन्—यातुरस्य पन्थानं धारयन्त्यः।
Mantra 11
धियं वो अप्सु दधिषे स्वर्षां ययातरन्दश मासो नवग्वाः । अया धिया स्याम देवगोपा अया धिया तुतुर्यामात्यंहः ॥
धियं वोऽप्सु दधिषे स्वर्षां, यया तरन् दश मासो नवग्वाः। अया धिया स्याम देवगोपाः; अया धिया तुतुर्यामात्यंहः॥
Frequently Asked Questions
Primarily Uṣas (Dawn), with an accompanying solar impulse (Sūrya) that lifts beings toward the world of light. The hymn also highlights dhī— inspired intelligence—as the effective spiritual power behind the ascent.
These are Vedic images for removing obstruction and releasing hidden light. “Doors” suggest access to vision and right action, while the “pen of cows” symbolizes concealed radiance/wealth that becomes available when darkness is broken.
Waters (āpaḥ) often symbolize a pure, generative source in Vedic thought. Placing dhī in the Waters means establishing insight in a deep, cleansing foundation—so it becomes ‘light-winning’ and helps one cross beyond distress (aṃhas).
Ask anything about Sukta 45 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.