
Sukta 5.1
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.1)
Triṣṭubh
ഈ സൂക്തം പ്രഭാതത്തിൽ അഗ്നിയെ ഗൃഹാഗ്നിയും യാഗാഗ്നിയും ആയി ഉണർത്തുന്നു; അവന്റെ ജിഹ്വകൾ ഉയരുന്നു, അവന്റെ ദീപ്തി സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ഋതത്തെ നിലനിർത്തുന്ന പ്രചോദിത ഹോതാവായി, ദ്യാവാപൃഥിവിയെ വിപുലീകരിക്കുന്നവനായി അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു. ഘൃതംകൊണ്ട് അവൻ നിരന്തരം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, ആരാധകന്റെ സ്തുതി അവനിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമായ വിശാലമായ സ്വർണമയ പ്രകാശമായി മാറുന്നു.
Mantra 1
अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥
മനുഷ്യരുടെ സമിധാൽ അഗ്നി ജാഗരിതനായി; പ്രകാശത്തിന്റെ പാലുതരുന്ന പശുവുപോലെ വരും ഉഷസ്സിനെ അവൻ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. യഹ്വാ (വേഗശക്തികൾ) പോലെ അവൻ തന്റെ ജിഹ്വകളെ മേലോട്ടുയർത്തുന്നു; അവന്റെ കിരണധാരകൾ ആകാശത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നു.
Mantra 2
अबोधि होता यजथाय देवानूर्ध्वो अग्निः सुमनाः प्रातरस्थात् । समिद्धस्य रुशददर्शि पाजो महान्देवस्तमसो निरमोचि ॥
ഹോതാ ദേവന്മാരുടെ യജ്ഞത്തിനായി ജാഗരിതനായി; ഉർദ്ധ്വനായ അഗ്നി സുമനസ്സോടെ പ്രാതഃകാലത്ത് നിലകൊണ്ടു. സമിദ്ധനായവന്റെ ദീപ്തമായ പാജസ് (ശക്തി) ദൃശ്യമാകുന്നു—തമസ്സിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായ ആ ദേവൻ മഹാനാണ്.
Mantra 3
यदीं गणस्य रशनामजीगः शुचिरङ्क्ते शुचिभिर्गोभिरग्निः । आद्दक्षिणा युज्यते वाजयन्त्युत्तानामूर्ध्वो अधयज्जुहूभिः ॥
അവൻ ഗണത്തിന്റെ (സമൂഹത്തിന്റെ) രശനയെ ഇളക്കിയപ്പോൾ, ശുചിയായ അഗ്നി ശുചിയായ ഗോ-കിരണങ്ങളാൽ സ്വയം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ദക്ഷിണാ യോജിക്കപ്പെടുന്നു—വാജം (ബല-സമൃദ്ധി) വർധിപ്പിക്കുന്നവളായി; അവൻ ഊർധ്വനായി നിലകൊണ്ട്, ജുഹൂ (ഹവിഷ്യക്കരണ്ടികൾ) കൊണ്ട് വ്യാപിച്ച ശക്തികളെ മേലോട്ടു ദോഹിക്കുന്നു.
Mantra 4
अग्निमच्छा देवयतां मनांसि चक्षूंषीव सूर्ये सं चरन्ति । यदीं सुवाते उषसा विरूपे श्वेतो वाजी जायते अग्रे अह्नाम् ॥
അഗ്നിയിലേക്കു ദേവയാതമായ മനസ്സുകൾ ഒന്നിച്ചു നീങ്ങുന്നു; സൂര്യനിലേക്കു കണ്ണുകൾ ഏകാഗ്രമാകുന്നതുപോലെ. വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളായ ഉഷസ്സിന്റെ രണ്ടു ശക്തികൾ അവനെ പ്രസവിക്കുമ്പോൾ, ദിവസങ്ങളുടെ അഗ്രത്തിൽ സമൃദ്ധിയുടെ ശ്വേത വാജി (അശ്വം) ജനിക്കുന്നു.
Mantra 5
जनिष्ट हि जेन्यो अग्रे अह्नां हितो हितेष्वरुषो वनेषु । दमेदमे सप्त रत्ना दधानोऽग्निर्होता नि षसादा यजीयान् ॥
കാരണം അവൻ ജനിക്കുന്നു—ജേന്യൻ, ആര്യൻ—ദിവസങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ; നിശ്ചിത സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനായി, വനങ്ങളിൽ അരുൺ (രക്തിമ) തേജസ്സോടെ. വീടുവീടായി ഏഴ് രത്നങ്ങൾ ധരിച്ച്, അഗ്നി ഹോതൃ—യജ്ഞത്തിന് അത്യന്തം യോഗ്യൻ—ഇരുന്നിരിക്കുന്നു.
Mantra 6
अग्निर्होता न्यसीदद्यजीयानुपस्थे मातुः सुरभा उ लोके । युवा कविः पुरुनिष्ठ ऋतावा धर्ता कृष्टीनामुत मध्य इद्धः ॥
അഗ്നി—ഹോതൃ—ഇന്ന് അത്യന്തം യജ്യനായിത്തീർന്ന്, മാതാവിന്റെ സുഗന്ധമയമായ മടിയിൽ, അവളുടെ ലോകത്തിൽ, ഇരുന്നിരിക്കുന്നു. യുവാവ്, കവി (ഋഷി), അനേകം ആസനങ്ങളിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതൻ, ഋതത്തിന്റെ പാലകൻ, ജനങ്ങളുടെ അധാരവും, മദ്ധ്യേ പ്രജ്വലിതനുമാകുന്നു.
Mantra 7
प्र णु त्यं विप्रमध्वरेषु साधुमग्निं होतारमीळते नमोभिः । आ यस्ततान रोदसी ऋतेन नित्यं मृजन्ति वाजिनं घृतेन ॥
ഇപ്പോൾ അധ്വരങ്ങളിൽ പ്രചോദിതനും സാധുവുമായ അഗ്നി—ഹോതൃ—നെ നമസ്കാരങ്ങളാൽ അവർ ആരാധിക്കുന്നു; ഋതംകൊണ്ട് ദ്യാവാ-പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും) വ്യാപിപ്പിച്ചവൻ അവൻ തന്നേ. എപ്പോഴും അവർ ഘൃതധാരകളാൽ വാജിൻ (സമൃദ്ധിവാഹകൻ) നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
Mantra 8
मार्जाल्यो मृज्यते स्वे दमूनाः कविप्रशस्तो अतिथिः शिवो नः । सहस्रशृङ्गो वृषभस्तदोजा विश्वाँ अग्ने सहसा प्रास्यन्यान् ॥
മാർജാല്യ (ശുദ്ധികർത്താവ്) തന്റെ തന്നെ ഗൃഹത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു—ഗൃഹപതി, കവികൾ പ്രശംസിക്കുന്ന, ഞങ്ങളുടെ ശിവ (മംഗള) അതിഥി. സഹസ്രശൃംഗ വൃഷഭൻ, ആ മഹാബലമുള്ള ശക്തിയുള്ളവൻ—ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ സഹസത്തോടെ എല്ലാ മറ്റുള്ളവരെയും (വിരോധികളെയും) അകറ്റിക്കളയുക.
Mantra 9
प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यानाविर्यस्मै चारुतमो बभूथ । ईळेन्यो वपुष्यो विभावा प्रियो विशामतिथिर्मानुषीणाम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നീ ഉടൻ തന്നെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നു, മറ്റു ശക്തികളെ അതിക്രമിച്ച്; നീ ഏറ്റവും മനോഹരനും കൃപാമയനും ആയിത്തീർന്നിരിക്കുന്നവനായി, അവനോടു നീ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. ആരാധ്യൻ, രൂപത്തിൽ പരിപൂർണ്ണൻ, ദൂരവ്യാപിയായി പ്രകാശിക്കുന്നവൻ—നീ മനുഷ്യകുലങ്ങളുടെ പ്രിയ അതിഥി; അന്തർഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ആത്മാർപ്പണത്തിന്റെ യജ്ഞത്തെ ഉണർത്തുക.
Mantra 10
तुभ्यं भरन्ति क्षितयो यविष्ठ बलिमग्ने अन्तित ओत दूरात् । आ भन्दिष्ठस्य सुमतिं चिकिद्धि बृहत्ते अग्ने महि शर्म भद्रम् ॥
ഹേ യവിഷ്ഠ അഗ്നേ, ജനങ്ങൾ നിനക്കു ബലി കൊണ്ടുവരുന്നു—അടുത്തുനിന്നും ദൂരത്തുനിന്നും. അത്യന്തം ദാനശീലന്റെ സുമതിയെ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചറിഞ്ഞു സ്ഥാപിക്ക; കാരണം, ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ വിശാലവും മഹത്തുമായ ശുഭാശ്രയം സത്യമായും കല്യാണകരമായ സംരക്ഷണമാകുന്നു.
Mantra 11
आद्य रथं भानुमो भानुमन्तमग्ने तिष्ठ यजतेभिः समन्तम् । विद्वान्पथीनामुर्वन्तरिक्षमेह देवान्हविरद्याय वक्षि ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഇന്ന് കിരണമയമായ രഥത്തിൽ—കിരണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ദീപ്തരഥത്തിൽ—ആരോഹണം ചെയ്യുക; യജകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി നിലകൊള്ളുക. വിശാല അന്തരിക്ഷത്തിലെ പഥങ്ങളെ അറിയുന്നവനേ, ഇന്നത്തെ ഹവിഷ്യത്തിനായി ദേവന്മാരെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; പ്രകാശശക്തികളെ നമ്മുടെ ഇന്നത്തെ കർമത്തിലേക്ക് നയിക്ക.
Mantra 12
अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्यञ्चमश्रेत् ॥
യജ്ഞയോഗ്യനായ മേധാവിയായ കവിയോടും—വൃഷഭനായ ബലവാനായ വൃഷ്ണനോടും—ഞങ്ങൾ വന്ദനവചനം ഉച്ചരിച്ചു. നമസ്കാരത്തോടെ അർപ്പിച്ച സ്തോത്രം അഗ്നിയിൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നു; ദ്യൗവിൽ എല്ലാടവും വ്യാപിക്കുന്ന സ്വർണ്ണപ്രകാശംപോലെ അത് ദീപ്തരൂപമായി തെളിഞ്ഞ് ആത്മാവിന്റെ വിശാലതയെ വികസിപ്പിക്കുന്നു.
Agni is awakened by human kindling and faces Dawn like a luminous, nourishing cow; his tongues and rays surge upward.
Agni is praised as inspired, capable, and ritually central—the Hotṛ who acts by Ṛta and is continually cleansed and strengthened by ghṛta.
Recognition of Agni’s cosmic stature: he upholds Ṛta and ‘stretches’ heaven and earth; his radiance becomes the pathway of ascent for prayer.
The poet’s word of adoration is offered and established in Agni, shining like a wide golden light in heaven—an expansive, stabilizing illumination.
अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥प्र णु त्यं विप्रमध्वरेषु साधुमग्निं होतारमीळते नमोभिः । आ यस्ततान रोदसी ऋतेन नित्यं मृजन्ति वाजिनं घृतेन ॥अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्यञ्चमश्रेत् ॥It awakens and praises Agni as the dawn-kindled fire and the sacrificial priest who carries offerings, upholds Ṛta (cosmic order), and turns prayer into radiant power.
Because the morning kindling of fire is a ritual ‘awakening’ that mirrors the cosmic dawn—Agni’s light rising and spreading like nourishment, guiding worship upward.
Ritually, ghṛta is offered to strengthen and brighten the flame; symbolically, it suggests clarifying and intensifying consciousness so the hymn and intention become luminous and effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.