Sukta 1

Mantra 1

अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥

मनुष्यांच्या समिधेमुळे अग्नी जागा झाला; प्रकाशाची दुग्धवती धेनू जशी येते तशी येणाऱ्या उषेच्या समोर तो उभा आहे. यह्वा-शक्तींप्रमाणे तो आपल्या जिह्वा वर उचलतो; त्याच्या प्रभा नाक (आकाश) कडे वाहत जातात.

Mantra 2

अबोधि होता यजथाय देवानूर्ध्वो अग्निः सुमनाः प्रातरस्थात् । समिद्धस्य रुशददर्शि पाजो महान्देवस्तमसो निरमोचि ॥

देवांच्या यज्ञासाठी होता जागा झाला; उर्ध्व असा अग्नी, सुमनस्क होऊन, प्रातःकाळी उभा राहिला. समिद्ध झालेल्याचे तेजस्वी पाजो (पराक्रम) दिसून येते—तमातून मुक्त झालेला तो महान देव अत्यंत महान आहे.

Mantra 3

यदीं गणस्य रशनामजीगः शुचिरङ्क्ते शुचिभिर्गोभिरग्निः । आद्दक्षिणा युज्यते वाजयन्त्युत्तानामूर्ध्वो अधयज्जुहूभिः ॥

जेव्हा त्याने गणस्य रशना (बंध/वेष्टन) हलविली, तेव्हा शुचि असा अग्नि शुचि गोभिः (पवित्र किरणांनी) स्वतःला अभ्यंजन करतो. मग दक्षिणा युज्यते—बल-समृद्धी वाढविणारी; तो ऊर्ध्व होऊन, जुहू-करछुलांनी वरच्या दिशेने पसरलेल्या शक्तींचे दोहन करतो।

Mantra 4

अग्निमच्छा देवयतां मनांसि चक्षूंषीव सूर्ये सं चरन्ति । यदीं सुवाते उषसा विरूपे श्वेतो वाजी जायते अग्रे अह्नाम् ॥

अग्नीकडे देवयत (देव-शोधी) मनें एकत्र चालतात, जसे सूर्याकडे डोळे एकवटतात. उषसेच्या त्या दोन शक्ती—रूपाने विविध—त्याला प्रसवित करतात तेव्हा, दिवसांच्या अग्रभागी समृद्धीचा श्वेत वाजी (अश्व) जन्मतो।

Mantra 5

जनिष्ट हि जेन्यो अग्रे अह्नां हितो हितेष्वरुषो वनेषु । दमेदमे सप्त रत्ना दधानोऽग्निर्होता नि षसादा यजीयान् ॥

कारण तो—जेन्य (श्रेष्ठ/उदार)—दिवसांच्या आरंभी जन्मतो; नियत ठिकाणी स्थापित, अरुष (रक्तिम) वनांत. घरोगरी सात रत्न धारण करून, अग्नि—होता—यज्ञात बसला आहे; अतियजीयान् (अत्यंत यज्ञार्ह)।

Mantra 6

अग्निर्होता न्यसीदद्यजीयानुपस्थे मातुः सुरभा उ लोके । युवा कविः पुरुनिष्ठ ऋतावा धर्ता कृष्टीनामुत मध्य इद्धः ॥

अग्नी—होता—अत्यंत यज्ञयोग्य होऊन, मातेस (पृथ्वीच्या) सुगंधित कुशीत, तिच्या लोकी, आसनस्थ झाला आहे. तो युवा, कवी-ऋषी, अनेक आसनांत दृढ प्रतिष्ठित, ऋताचा धारक, प्रजांचा धर्ता—आणि मध्यभागी प्रज्वलित आहे.

Mantra 7

प्र णु त्यं विप्रमध्वरेषु साधुमग्निं होतारमीळते नमोभिः । आ यस्ततान रोदसी ऋतेन नित्यं मृजन्ति वाजिनं घृतेन ॥

आता ते यज्ञांत नमस्कारांनी त्या प्रेरित व समर्थ अग्नी—होता—ची स्तुती करतात. तोच ऋताने द्यावा-पृथिवीचा विस्तार करणारा आहे. नित्य ते घृतधारांनी ‘वाजिन्’ (समृद्धिवाहक) यास परिशुद्ध करतात.

Mantra 8

मार्जाल्यो मृज्यते स्वे दमूनाः कविप्रशस्तो अतिथिः शिवो नः । सहस्रशृङ्गो वृषभस्तदोजा विश्वाँ अग्ने सहसा प्रास्यन्यान् ॥

शुद्ध करणारा (अग्नी) आपल्या घरातच शुद्ध केला जातो—गृहपति, कवींनी प्रशंसिलेला, आमचा शिवकर अतिथी। सहस्रशृंग वृषभ, त्या महान ओजाचा—हे अग्ने, आपल्या बलाने इतर सर्वांना (विरोधकांना) दूर हाकल.

Mantra 9

प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यानाविर्यस्मै चारुतमो बभूथ । ईळेन्यो वपुष्यो विभावा प्रियो विशामतिथिर्मानुषीणाम् ॥

हे अग्ने! तू त्वरित पुढे निघतोस, इतर सर्व शक्तींना मागे टाकतोस; ज्याच्यासाठी तू अत्यंत रमणीय व कृपामय झालास, त्याच्यासाठी तू प्रकट होतोस. तू वंदनीय, रूपाने परिपूर्ण, सर्वत्र प्रकाश पसरविणारा; मनुष्यकुलांचा प्रिय अतिथी आहेस.

Mantra 10

तुभ्यं भरन्ति क्षितयो यविष्ठ बलिमग्ने अन्तित ओत दूरात् । आ भन्दिष्ठस्य सुमतिं चिकिद्धि बृहत्ते अग्ने महि शर्म भद्रम् ॥

हे यविष्ठ अग्ने! जवळूनही आणि दूरूनही प्रजा तुझ्यासाठी बलि (अर्पण) आणतात. अतिदानशीलाची सुमती आम्हांत ओळखून स्थिर कर; कारण हे अग्ने, तुझे महान, विशाल, कल्याणकारी शरण खरोखरच शुभ रक्षण आहे.

Mantra 11

आद्य रथं भानुमो भानुमन्तमग्ने तिष्ठ यजतेभिः समन्तम् । विद्वान्पथीनामुर्वन्तरिक्षमेह देवान्हविरद्याय वक्षि ॥

हे अग्ने! आज किरणमय, किरणांनी परिपूर्ण अशा रथावर आरूढ हो; यजमानांनी सर्व बाजूंनी वेढलेला राहा. मार्ग जाणणारा तू, विस्तीर्ण अंतरिक्षात—आजच्या हविसासाठी देवांना येथे आण; त्यांना आमच्या यज्ञात नेऊन पोहोचव.

Mantra 12

अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्यञ्चमश्रेत् ॥

यज्ञास योग्य अशा मेधावी कव्यासाठी—त्या वृषभ, त्या बलवान् वृष्णेसाठी—आम्ही वंदनाचे वचन उच्चारले. नमस्कारासह अर्पिलेला हा स्तोम अग्नीत असा प्रतिष्ठित होतो, जसा द्युलोकात पसरलेला सुवर्णप्रकाश; तो तेजस्वी रूप धारण करून सर्वत्र विस्तारतो.