
Sukta 5.1
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.1)
Agni
Triṣṭubh
এই সূক্তত প্ৰভাতত অগ্নিক জাগ্ৰত কৰা হয়—গৃহস্থ আৰু যজ্ঞীয় অগ্নি ৰূপে; যাৰ জিহ্বাসমূহ ওপৰলৈ উঠি যায় আৰু যাৰ দীপ্তি স্বৰ্গলৈ ধাৱিত হয়। তেওঁক প্ৰেৰিত হোতৃ বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়—যিয়ে ঋতক ধৰি ৰাখে, দ্যাৱা-পৃথিৱীক বিস্তাৰ কৰে, আৰু ঘৃতৰ দ্বাৰা সদায় শুদ্ধ কৰা হয়; যাতে উপাসকৰ স্তোত্ৰ তেওঁৰ ভিতৰত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ বিস্তৃত, সুবৰ্ণ আলোক হৈ পৰে।
Mantra 1
अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥
মানুহৰ সমিধা-প্ৰজ্বলনে অগ্নি জাগি উঠিল; দুধ-গাইৰ দৰে দীপ্তিময় উষাৰ মুখামুখি তেওঁ আগবাঢ়ে। যাহ্বা শক্তিৰ দৰে তেওঁ জিহ্বাসমূহ ওপৰলৈ মেলি তোলে; তেওঁৰ ভানুসমূহ আকাশলৈ ধাৱমান হৈ সৰি যায়।
Mantra 2
अबोधि होता यजथाय देवानूर्ध्वो अग्निः सुमनाः प्रातरस्थात् । समिद्धस्य रुशददर्शि पाजो महान्देवस्तमसो निरमोचि ॥
হোতা দেবতাসকলৰ যজ্ঞৰ বাবে জাগি উঠিল; অগ্নি ঊৰ্ধ্ব, সুমন, প্ৰাতঃকালে থিয় হ’ল। সমিদ্ধ জনাৰ ৰুশদ্ পাজঃ দৃষ্টিগোচৰ—মহান সেই দেবতা, যি তমসৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Mantra 3
यदीं गणस्य रशनामजीगः शुचिरङ्क्ते शुचिभिर्गोभिरग्निः । आद्दक्षिणा युज्यते वाजयन्त्युत्तानामूर्ध्वो अधयज्जुहूभिः ॥
যেতিয়া তেওঁ গণৰ ৰশনা (বন্ধনী) কঁপাই তোলে, তেতিয়া অগ্নি—পবিত্ৰ—পবিত্ৰ গোৰশ্মিৰে নিজকে অভিষিক্ত কৰে। তেতিয়া দক্ষিণা জুৱাই দিয়া হয়, বল-সমৃদ্ধি আনিবলৈ; তেওঁ ঊৰ্ধ্ব হৈ, প্ৰসাৰিত শক্তিসমূহক যজ্ঞ-জুহূ (চামুচ) দ্বাৰা ওপৰলৈ দুহে।
Mantra 4
अग्निमच्छा देवयतां मनांसि चक्षूंषीव सूर्ये सं चरन्ति । यदीं सुवाते उषसा विरूपे श्वेतो वाजी जायते अग्रे अह्नाम् ॥
অগ্নিৰ দিশে দেব-অন্বেষী মনসমূহ একেলগে গতি কৰে, যেন চকুৱে সূৰ্যৰ ওপৰত একত্ৰ হয়। যেতিয়া উষসাৰ দুয়ো শক্তি—বিভিন্ন ৰূপৰ—তেওঁক প্ৰসৱ কৰে, তেতিয়া দিনসমূহৰ অগ্ৰভাগত সমৃদ্ধিৰ শ্বেত বাজী জন্ম লয়।
Mantra 5
जनिष्ट हि जेन्यो अग्रे अह्नां हितो हितेष्वरुषो वनेषु । दमेदमे सप्त रत्ना दधानोऽग्निर्होता नि षसादा यजीयान् ॥
কাৰণ তেওঁ—জেন্য, মহৎ—দিনসমূহৰ আৰম্ভণিতে জন্ম লয়; স্থাপিত স্থানসমূহত স্থাপিত, অৰণ্যসমূহত অৰুণ (ৰক্তিম) ৰূপে। ঘৰে ঘৰে সাত ৰত্ন ধৰি, অগ্নি হোতা—অতি যজ্য—বহি পৰিল।
Mantra 6
अग्निर्होता न्यसीदद्यजीयानुपस्थे मातुः सुरभा उ लोके । युवा कविः पुरुनिष्ठ ऋतावा धर्ता कृष्टीनामुत मध्य इद्धः ॥
অগ্নি—হোতা—অতি-যোগ্য—এতিয়া বহিল; মাতৃৰ সুগন্ধিময় কোলাত, তাইৰ লোকত। যুৱ কবি, বহু আসনত সুপ্ৰতিষ্ঠিত, ঋতৰ ধারক; সি জনসমূহৰ আধাৰ, আৰু মধ্যত প্ৰদীপ্ত।
Mantra 7
प्र णु त्यं विप्रमध्वरेषु साधुमग्निं होतारमीळते नमोभिः । आ यस्ततान रोदसी ऋतेन नित्यं मृजन्ति वाजिनं घृतेन ॥
এতিয়া যজ্ঞসমূহত নমস্কাৰে তেওঁলোকে সেই প্ৰেৰিত, সাধু অগ্নি—হোতাক—স্তৱ কৰে; যিজনে ঋতেৰে দ্যৌ-প্ৰিথিৱী বিস্তাৰ কৰিলে। সদায় তেওঁলোকে ঘৃতধাৰাৰে সমৃদ্ধিৰ বাহকক শুচি কৰে।
Mantra 8
मार्जाल्यो मृज्यते स्वे दमूनाः कविप्रशस्तो अतिथिः शिवो नः । सहस्रशृङ्गो वृषभस्तदोजा विश्वाँ अग्ने सहसा प्रास्यन्यान् ॥
মাৰ্জাল্য—শুচিকৰ—নিজ গৃহত শুচি হয়; গৃহস্বামী, কবিসকলে প্ৰশংসিত, আমাৰ শিৱ অতিথি। সহস্ৰশৃঙ্গ বৃষভ, সেই মহাশক্তিসম্পন্ন—হে অগ্নি, তোমাৰ বলৰে আন সকলো (বিৰোধী)ক দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰা।
Mantra 9
प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यानाविर्यस्मै चारुतमो बभूथ । ईळेन्यो वपुष्यो विभावा प्रियो विशामतिथिर्मानुषीणाम् ॥
হে অগ্নি, তুমি তৎক্ষণাৎ অগ্ৰসৰ হওঁ, অন্য শক্তিসকলক অতিক্ৰম কৰি; যাৰ বাবে তুমি সৰ্বাধিক মনোহৰ আৰু অনুগ্ৰহময় হৈ উঠিছা, তাৰ বাবে তুমি প্ৰকাশিত হওঁ। উপাস্য, সুগঠিত দেহধাৰী, বিস্তৃত দীপ্তিমান—তুমি মানৱ কুলসমূহৰ প্ৰিয় অতিথি; অন্তৰগৃহত প্ৰৱেশ কৰি আত্মাৰ অৰ্পণ জাগ্ৰত কৰ।
Mantra 10
तुभ्यं भरन्ति क्षितयो यविष्ठ बलिमग्ने अन्तित ओत दूरात् । आ भन्दिष्ठस्य सुमतिं चिकिद्धि बृहत्ते अग्ने महि शर्म भद्रम् ॥
হে যৱিষ্ঠ অগ্নি, জনসমূহে তোমালৈ বলি আনে—নিকটৰ পৰা আৰু দূৰৰ পৰাও। অতি দানশীলজনৰ সুমতি আমাৰ ভিতৰত বুজি স্থাপন কৰা; কিয়নো হে অগ্নি, তোমাৰ মহান, বিস্তৃত, কল্যাণময় আশ্ৰয় অতি শুভ ৰক্ষা।
Mantra 11
आद्य रथं भानुमो भानुमन्तमग्ने तिष्ठ यजतेभिः समन्तम् । विद्वान्पथीनामुर्वन्तरिक्षमेह देवान्हविरद्याय वक्षि ॥
হে অগ্নি, আজি কিৰণময় ৰথত আৰোহণ কৰা—কিৰণভৰ্তি সেই ৰথত; যজমানসকলৰ সৈতে চাৰিওফালে বেষ্টিত হৈ স্থিৰ হোৱা। বিস্তৃত অন্তৰিক্ষত পথসমূহ জানি, আজি স্থাপিত হৱিৰ বাবে দেৱতাসকলক ইয়ালৈ আন; আলোকশক্তিসকলক আমাৰ বৰ্তমান কৰ্মলৈ নেতৃত্ব দিয়া।
Mantra 12
अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्यञ्चमश्रेत् ॥
আমি কৱিৰ বাবে, যজ্ঞোপযোগী মেধাবান শক্তিৰ বাবে, বৃষভ—বলৱান বৃষ্ণৰ বাবে—বন্দনাৰ্হ বাক্য উচ্চাৰিলোঁ। নমস্কাৰে অৰ্পিত স্তোত্ৰ অগ্নিত দিৱ্য আকাশত বিস্তৃত সুৱৰ্ণ জ্যোতিৰ দৰে স্থাপিত হয়; ই উৰুব্যঞ্চ—দূৰলৈ বিস্তাৰিত দীপ্ত ৰূপে উজ্জ্বল হয়।
It awakens and praises Agni as the dawn-kindled fire and the sacrificial priest who carries offerings, upholds Ṛta (cosmic order), and turns prayer into radiant power.
Because the morning kindling of fire is a ritual ‘awakening’ that mirrors the cosmic dawn—Agni’s light rising and spreading like nourishment, guiding worship upward.
Ritually, ghṛta is offered to strengthen and brighten the flame; symbolically, it suggests clarifying and intensifying consciousness so the hymn and intention become luminous and effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.