Rig Veda 5.1.6: Mandala 5, Sukta 1, Mantra 6

Sukta 5.1

Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.1)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निर्होता न्यसीदद्यजीयानुपस्थे मातुः सुरभा उ लोके । युवा कविः पुरुनिष्ठ ऋतावा धर्ता कृष्टीनामुत मध्य इद्धः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.1.6

Transliteration

agnír hótā ny àsīdad yajī́yān upásthe mātúḥ surabhā́ u loké | yúvā kavíḥ puruniṣṭhá ṛtā́vā dhartā́ kṛṣṭīnā́m utá mádhya iddháḥ ||

Translation

അഗ്നി—ഹോതൃ—ഇന്ന് അത്യന്തം യജ്യനായിത്തീർന്ന്, മാതാവിന്റെ സുഗന്ധമയമായ മടിയിൽ, അവളുടെ ലോകത്തിൽ, ഇരുന്നിരിക്കുന്നു. യുവാവ്, കവി (ഋഷി), അനേകം ആസനങ്ങളിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതൻ, ഋതത്തിന്റെ പാലകൻ, ജനങ്ങളുടെ അധാരവും, മദ്ധ്യേ പ്രജ്വലിതനുമാകുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• होता: the Hotṛ-priest, invoker
• होता: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun (agent)
• Root: हु (धातु) → होतृ- (कृदन्त, तृच्)

• नि: down, in (as preverb)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• असीदत्: sat down, took seat
• असीदत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु) + नि

• अद्य: today, now
• अद्य: कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• अजीयान्: more victorious, better at winning
• अजीयान्: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अजि- (प्रातिपदिक) → अजीयस्- (तुलनात्मक)

• उपस्थे: in the lap, on the seat
• उपस्थे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: उपस्थ- (प्रातिपदिक)

• मातुः: of the mother
• मातुः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• सुरभाः: fragrant, sweet-smelling
• सुरभाः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सुरभि- (प्रातिपदिक)

• उ: indeed, and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• लोके: in the world/realm
• लोके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: लोक- (प्रातिपदिक)

• युवा: young
• युवा: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: युवन्- (प्रातिपदिक)

• कविः: seer, poet
• कविः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: कवि- (प्रातिपदिक)

• पुरुनिष्ठः: firm in many (places/ways), much-established
• पुरुनिष्ठः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पुरु- + निष्ठ- (प्रातिपदिक; समासः)

• ऋतावा: possessing ṛta, truthful/ordered
• ऋतावा: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऋतावन्- (प्रातिपदिक)

• धर्ता: supporter, sustainer
• धर्ता: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun (agent)
• Root: धृ (धातु) → धर्तृ- (कृदन्त, तृच्)

• कृष्टीनाम्: of the peoples
• कृष्टीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कृष्टि- (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: मध्य- (प्रातिपदिक)

• इद्धः: kindled, inflamed
• इद्धः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: इन्ध् (धातु) → इद्ध- (कृदन्त, क्त)