
Sukta 5.2
Atri (traditional attribution for RV 5.2)
Triṣṭubh (probable)
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ മറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴും എപ്പോഴും പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്ന അഗ്നിയായി സ്തുതിക്കുന്നു: രഹസ്യസ്ഥാനത്ത് കുഞ്ഞുപോലെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴും, മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തിയിലും യാഗത്തിലും തുറന്നുവെച്ച് കാണപ്പെടുന്നവൻ. ജ്ഞാനിയായ ഹോതൃയായി അഗ്നിയെ ഇത് ആഹ്വാനിക്കുന്നു—ശുനഃശേപനെപ്പോലെ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് ജീവികളെ മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ—പവിത്രാസനം ഒരുക്കി ഹവിസ്സ് അർപ്പിക്കുന്ന ആരാധകനു സംരക്ഷണവും ശാന്തിയും സുരക്ഷിതമായ വാസസ്ഥലവും നൽകുന്നവൻ.
Mantra 1
कुमारं माता युवतिः समुब्धं गुहा बिभर्ति न ददाति पित्रे । अनीकमस्य न मिनज्जनासः पुरः पश्यन्ति निहितमरतौ ॥
യുവതിയായ മാതാവ് ഗുഹയിൽ നന്നായി സംയമിതമായി മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കുമാരനെ ധരിക്കുന്നു; അവനെ പിതാവിന് ഏല്പിക്കുന്നില്ല. അവന്റെ മുഖം (അനീകം) ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; എങ്കിലും ജനങ്ങൾ അവനെ മുന്നിൽ സ്ഥാപിതനായി, പ്രവർത്തിയുടെ കൈകളിൽ നിഹിതനായി കാണുന്നു—അന്തരഗുഹ്യമായ അഗ്നി ഒരേസമയം രഹസ്യവും പ്രവർത്തിയിൽ പ്രത്യക്ഷവുമാണ്.
Mantra 2
कमेतं त्वं युवते कुमारं पेषी बिभर्षि महिषी जजान । पूर्वीर्हि गर्भः शरदो ववर्धापश्यं जातं यदसूत माता ॥
ഹേ യുവതിയേ, നീ ഏത് കുമാരനെയാണ്—ഈ രൂപം കൊടുക്കുന്ന ദേഹത്തിൽ—ധരിക്കുന്നത്? മഹിഷിയായ മാതാവ് ജനിപ്പിച്ചവൻ ആരാണ്? അനേകം ശരദൃതുക്കൾക്കിടയിൽ ഗർഭം വളർന്നു; മാതാവ് പ്രസവിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ ജനിച്ചവനായി കണ്ടു—ദീർഘകാലം മറഞ്ഞിരുന്ന ജ്വാല ഒടുവിൽ ദൃഷ്ടിയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
Mantra 3
हिरण्यदन्तं शुचिवर्णमारात्क्षेत्रादपश्यमायुधा मिमानम् । ददानो अस्मा अमृतं विपृक्वत्किं मामनिन्द्राः कृणवन्ननुक्थाः ॥
ദൂരത്തിൽ നിന്ന്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ അവനെ കണ്ടു—ഹിരണ്യദന്തൻ, ശുചിവർണ്ണൻ—ആയുധങ്ങൾ അളന്നൊരുക്കുന്നു. അവൻ അവനു അമൃതതത്ത്വം നൽകുന്നു, പിഴിഞ്ഞ് പുറത്തെടുക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രരഹിതരും അനുക്തി (സ്തുതി)രഹിതരുമായ ശക്തികൾ എനിക്കെന്തു ചെയ്യുമ്?
Mantra 4
क्षेत्रादपश्यं सनुतश्चरन्तं सुमद्यूथं न पुरु शोभमानम् । न ता अगृभ्रन्नजनिष्ट हि षः पलिक्नीरिद्युवतयो भवन्ति ॥
ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ അവനെ തുടർച്ചയായി മുന്നേറുന്നതായി കണ്ടു—സുമദ്യൂഥം (ആനന്ദിത കൂട്ടം)പോലെ, പലവിധത്തിൽ ദീപ്തിമാൻ. അവർ അവനെ പിടിച്ചില്ല; സത്യത്തിൽ അവൻ അവർക്കായി ജനിച്ചതുമല്ല. പളിക്നീ (ചാരമുടിയുള്ളവർ) പോലും യുവതികളാകുന്നു—അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ശക്തികൾ വീണ്ടും യൗവനത്തിലേക്ക് പുതുക്കപ്പെടുന്നു.
Mantra 5
के मे मर्यकं वि यवन्त गोभिर्न येषां गोपा अरणश्चिदास । य ईं जगृभुरव ते सृजन्त्वाजाति पश्व उप नश्चिकित्वान् ॥
ആരാണ് എന്റെ മർയകം (യൗവനശക്തി) ഗോഭിഃ (കിരണ-ഗോകൾ) മുതൽ വേർതിരിച്ചത്? യാർക്കു സത്യമായ ഗോപാ (രക്ഷകൻ) ഇല്ലായിരുന്നു—ഹാനിയില്ലാത്ത ഒരാളെങ്കിലും ഉണ്ടായിരിക്കാമായിരുന്നു. ആരാണ് അതിനെ പിടിച്ചെടുത്തത്, അവർ അതിനെ താഴോട്ടു വിട്ടുകളയട്ടെ; ചികിത്വാൻ (ജ്ഞാനി) ഞങ്ങളിലേക്കു പ്രാണബലത്തിന്റെ വർദ്ധനയും പശു-ധനം (അസ്തിത്വത്തിന്റെ വൈഭവം)യും സമീപിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 6
वसां राजानं वसतिं जनानामरातयो नि दधुर्मर्त्येषु । ब्रह्माण्यत्रेरव तं सृजन्तु निन्दितारो निन्द्यासो भवन्तु ॥
വാസസ്ഥാനങ്ങളുടെ രാജാവിനെ, ജനങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലത്തെ—വൈരികൾ മർത്ത്യരിടയിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. അത്രിയുടെ ബ്രഹ്മവാണി ഇവിടെ അവനെ മോചിപ്പിക്കട്ടെ; നിന്ദകർ തന്നേ നിന്ദ്യരാകട്ടെ. അന്തർഅഗ്നിയെ തടവിലാക്കുന്ന ശക്തി തന്റെ തന്നെ വിധിക്കു കീഴിലാകട്ടെ.
Mantra 7
शुनश्चिच्छेपं निदितं सहस्राद्यूपादमुञ्चो अशमिष्ट हि षः । एवास्मदग्ने वि मुमुग्धि पाशान्होतश्चिकित्व इह तू निषद्य ॥
ശുനഃശേപനെയും—ബന്ധിതനായിരുന്നിട്ടും—നീ യൂപം (യജ്ഞസ്തംഭം) മുതൽ മോചിപ്പിച്ചു; അവൻ തീർച്ചയായും ഇഷ്ടഫലം നേടി. അതുപോലെ, ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങളെ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ബന്ധനങ്ങൾ അഴിച്ചുകളയുക; ജ്ഞാനിയായ ഹോതൃ, ഇവിടെ ഞങ്ങളിലകത്ത് ഇരുന്ന് നിന്റെ ആസനം ഏറ്റെടുക്കുക.
Mantra 8
हृणीयमानो अप हि मदैयेः प्र मे देवानां व्रतपा उवाच । इन्द्रो विद्वाँ अनु हि त्वा चचक्ष तेनाहमग्ने अनुशिष्ट आगाम् ॥
ലജ്ജിതനായി ഞാൻ എന്റെ തന്നെ മദത്തിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞുമാറി; ദേവന്മാരുടെ വ്രതത്തിന്റെ രക്ഷകൻ എന്നോടു പ്രസ്താവിച്ചു. ജ്ഞാനിയായ ഇന്ദ്രൻ നിന്നെ തീർച്ചയായും നിരീക്ഷിച്ചു; ആ ദർശനത്തിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തോടെ, ഹേ അഗ്നേ, ഞാൻ ഇവിടെ ഉപദേശിതനായി വന്നിരിക്കുന്നു.
Mantra 9
वि ज्योतिषा बृहता भात्यग्निराविर्विश्वानि कृणुते महित्वा । प्रादेवीर्मायाः सहते दुरेवाः शिशीते शृङ्गे रक्षसे विनिक्षे ॥
വിശാലമായ ജ്യോതിസ്സോടെ അഗ്നി പ്രകാശിച്ച് പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; തന്റെ മഹത്ത്വത്താൽ എല്ലാം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അദേവീ മായകളെയും ദുഷ്പഥങ്ങളെയും അവൻ ജയിക്കുന്നു; അകത്തു കയറിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന രക്ഷസിനെ നിഗ്രഹിക്കാൻ തന്റെ രണ്ടു ശൃംഗങ്ങളെ അവൻ മൂർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു.
Mantra 10
उत स्वानासो दिवि षन्त्वग्नेस्तिग्मायुधा रक्षसे हन्तवा उ । मदे चिदस्य प्र रुजन्ति भामा न वरन्ते परिबाधो अदेवीः ॥
അവന്റെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന ശക്തികൾ ദിവിയിൽ നിലകൊള്ളട്ടെ—അഗ്നിയുടെ തീക്ഷ്ണായുധങ്ങൾ—രക്ഷസിനെ വധിക്കുവാൻ. അവന്റെ മദത്തിലും അവന്റെ ഭാമങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നു; അദേവീ പരിബാധകർ ചുറ്റിപ്പിടിക്കുന്ന സമ്മർദ്ദത്തെ തടയുന്നില്ല.
Mantra 11
एतं ते स्तोमं तुविजात विप्रो रथं न धीरः स्वपा अतक्षम् । यदीदग्ने प्रति त्वं देव हर्याः स्वर्वतीरप एना जयेम ॥
ഹേ തുവിജാത (വിശാലജന്മ) അഗ്നേ, നിനക്കായി ഈ സ്തോമത്തെ പ്രചോദിതനായ വിപ്രൻ, ജ്ഞാനിയായ പ്രവർത്തകൻ, രഥംപോലെ നന്നായി പണിതിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ, നീ ഇതിനെ ആനന്ദത്തോടെ സ്വീകരിച്ചാൽ, ഇതിന്റെ ബലത്തിൽ ഞങ്ങൾ സ്വർവതീ അപഃ—സൂര്യവാഹിനിയായ ദീപ്തധാരകൾ—അവയെ ജയിക്കട്ടെ.
Mantra 12
तुविग्रीवो वृषभो वावृधानोऽशत्र्वर्यः समजाति वेदः । इतीममग्निममृता अवोचन्बर्हिष्मते मनवे शर्म यंसद्धविष्मते मनवे शर्म यंसत् ॥
തുവിഗ്രീവൻ—മഹാകണ്ഠൻ—വൃഷഭനെപ്പോലെ, നിരന്തരം വളരുന്നവൻ; ശത്രുതയില്ലാത്ത ആര്യൻ (ഉദാത്തൻ), ഒരേ ജന്മത്തിന്റെ രഹസ്യം അറിയുന്നവൻ. ഇങ്ങനെ അമൃതദേവന്മാർ ഈ അഗ്നിയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു: ‘ബർഹിഷ് (പവിത്രാസനം) വിരിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ശാന്തിയും ആശ്രയവും നൽകട്ടെ; ഹവിഷ് വഹിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ശാന്തിയും ആശ്രയവും നൽകട്ടെ.’
Agni is introduced through a paradox: like a ‘boy’ borne by a young mother, he is hidden in the secret place yet seen in front through human hands and work.
The hymn expands Agni’s roles—revealer, priestly knower, and effective helper—linking cosmic mystery (hidden fire) with ritual efficacy (fire in the aratí, the working hands).
Agni is invoked as the liberator who loosens bonds, exemplified by the release of Śunaḥśepa from the sacrificial post, and is asked to unbind the worshipper’s constraints.
It ends with a strong epithet-cluster (bull, mighty-necked, noble, non-hostile) and a repeated blessing: may Agni grant peace and shelter to the one who prepares the seat and offers oblations.
guhā bibharti ("bears him in the secret place")
vi mumugdhi pāśān ("loosen the bonds")
śarma yaṃsat ("may he grant shelter/peace")
It teaches that Agni is both hidden and visible: concealed in secret places like fire in wood, yet clearly present in ritual and human work. The hymn asks Agni to protect the worshipper and make the sacrifice effective.
Śunaḥśepa is remembered as one who was bound to a sacrificial post and was released. The hymn uses this as an example of Agni’s power to loosen bonds and remove constraining difficulties for the devotee.
It is suited to the start of a fire-rite: kindling Agni, inviting him as Hotṛ, and offering ghee or other havis. Its prayers are especially relevant when seeking protection, inner strength, and freedom from obstacles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.