
Sukta 1.61
Gautama (Gautamāsaḥ) for RV 1.61
Indra
Trishtubh (standard for many Indra hymns in RV 1)
ഋഗ്വേദം 1.61 ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്സിലുള്ള ഒരു സ്തോത്രമാണ്; ഇതിൽ ഗൗതമർ ഇന്ദ്രനു ശക്തമായ ഒരു സ്തുതി അർപ്പിച്ച്, സ്വർഗ്ഗം–ഭൂമി–അന്തരിക്ഷം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുന്ന അവന്റെ ഒഴുകിയൊഴുകുന്ന മഹത്വത്തെയും, പ്രകാശവും ജയവും നേടിത്തരുന്ന അവന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ യുദ്ധശക്തിയെയും പുകഴ്ത്തുന്നു. സ്തുതിയെ “ദാനം” (ബ്രഹ്മാണി) എന്ന നിലയിൽ ആവർത്തിച്ച് അവതരിപ്പിച്ച്, അത് ഇന്ദ്രനെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും പറയുന്നു; കൂടാതെ കവികളിൽ പ്രചോദിത ദർശനം സ്ഥാപിക്കാനും, ഉഷസ്സിൽ ജനിച്ച വേഗമുള്ള സമൃദ്ധിയും ബുദ്ധിയും കൊണ്ടുവരാനും അവനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥
അവനോടേ—വേഗശക്തിയുള്ള തുര ഇന്ദ്രനോടേ—അവന്റെ മഹിമയ്ക്കായി പോഷകബലംപോലെ സ്തോമം ഞാൻ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നു. സമൃദ്ധവാണിയുടെ അധിപൻ, അചല വൃഷഭ-ബലം ധരിച്ച ഇന്ദ്രനോടു, ഏറ്റവും ദാനക്ഷമമായ ഈ ബ്രഹ്മാണി (മന്ത്രങ്ങൾ) ആത്മാവിന്റെ സത്യദാനമായി ഞാൻ അർപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 2
अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥
അവനോടേ ഞാൻ പോഷണമായി മുന്നോട്ടു നീട്ടി, പ്രചോദിതമായ ആംഗൂഷ (സ്തുതിഗാനം)യും പ്രതിരോധം തകർക്കുന്ന സുവൃക്തി (സുന്ദരവാണി)യും കൊണ്ടുവന്ന് അർപ്പിക്കുന്നു. പ്രാചീന പതി ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി, ഹൃദയ-മനസ്സും മനീഷാ (വിവേകബുദ്ധി)യും കൊണ്ട് ധിയഃ (ചിന്തകൾ) ഞാൻ മാർജിത—ശുദ്ധീകരിച്ച് പരിഷ്കരിക്കുന്നു; അകത്തള അർപ്പണം ജയയോഗ്യമാകട്ടെ.
Mantra 3
अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥
അവനോടേ ഞാൻ എന്റെ വായാൽ ഈ പ്രചോദിത സ്തുതിഗാനം അർപ്പിക്കുന്നു—ദീപ്തമായ സ്വർഗ്ഗത്തെ ജയിപ്പിക്കുന്ന, പരമവും അതുല്യവും ആയ ശക്തി. ചിന്തയുടെ തെളിഞ്ഞ ഉച്ചാരണങ്ങളാലും നന്നായി പിണഞ്ഞ വാക്കുകളാലും ഞാൻ സൂരി—വീരൻ ഇന്ദ്രനെ—വളർത്തുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ നേതാവ് ബലത്തിൽ വർദ്ധിക്കട്ടെ.
Mantra 4
अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥
അവനോടേ ഞാൻ സ്തോമത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് മുന്നോട്ടു നീക്കുന്നു—പാതയ്ക്കായി ഒരു ശില്പി രഥം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ. ഗിർവാഹസ്—വാണിവാഹകൻ—ഇന്ദ്രനോടു, സർവ്വത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനും മേധാവിയും ആയ അവനോടു, ഞാൻ വാക്കുകളും നന്നായി തിരിഞ്ഞ ഉച്ചാരണങ്ങളും അർപ്പിക്കുന്നു; ഉള്ളിലെ ശക്തി ശരിയായി, ജയത്തോടെ മുന്നേറട്ടെ.
Mantra 5
अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥
അവനോടേ—ഇന്ദ്രനോടേ—ഞാൻ ജിഹ്വയാൽ ആർകത്തെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു; കീർത്തിക്കായി വേഗമുള്ള സപ്തിയെ കെട്ടിയൊരുക്കുന്നതുപോലെ. ദാനത്തിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്ന വീരനെ, പുരങ്ങളുടെ ധാരകനെ, ഉറച്ച കീർത്തിയുള്ളവനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു—നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ പുരങ്ങളിൽ രക്ഷാശക്തി അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളട്ടെ.
Mantra 6
अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥
അവനുവേണ്ടി തന്നേ ത്വഷ്ടാവ് വജ്രം പണിതു—കർമ്മത്തിൽ അത്യുത്തമം, യുദ്ധത്തിനായി ദീപ്തിമാനം. അതുകൊണ്ട് അവൻ വൃത്രന്റെ മർമ്മസ്ഥാനവും കണ്ടെത്തി; പിന്നെ ഈശാനനായി, അധിപതിയായി മുന്നേറി, പ്രഹരിക്കുന്നവരെ പ്രഹരിച്ചു, തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തികളെ തകർത്തു.
Mantra 7
अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥
അവൻ മാതാവിന്റെ സവന-പീഡനങ്ങളിലേ തന്നെ, ജനിച്ച ഉടൻ, മഹത്തായ ആനന്ദരസം—മനോഹരമായ ആഹാരം—കുടിച്ചു. ശക്തനായ വിഷ്ണു പാച്യമായതു (രസം/അന്നം) കവർന്നു; അവൻ വരാഹനെ ഭേദിച്ചു, അദ്രി (ശില)യ്ക്കപ്പുറം തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
Mantra 8
अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥
അവനുവേണ്ടി ദേവപത്നികളായ ദിവ്യ മാതാക്കൾ അഹിഹത്യയിൽ—സർപ്പ-തടസ്സത്തിന്റെ സംഹാരത്തിൽ—ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ജ്വലിക്കുന്ന സ്തുതിഗാനം ഉച്ചരിച്ചു. വിശാലമായ ദ്യാവാ-പൃഥിവി അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി; എങ്കിലും, ഹേ ഇന്ദ്ര, നിന്റെ മഹിമയെ അവർക്കും ചുറ്റിപ്പറ്റാനാവില്ല—നിന്റെ വിപുലത ലോകങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടിനെ അതിക്രമിക്കുന്നു.
Mantra 9
अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥
നിശ്ചയമായി, അവന്റെ ഈ മഹിമ ഒഴുകി നിറയുന്നു—ദ്യാവാപൃഥിവിയെ ചുറ്റി അಂತರിക്ഷത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു. സ്വരാജനായ ഇന്ദ്രൻ ധാമത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, വിശ്വഗൂർത്ത (എല്ലാവരുടെയും സ്തുതി/പ്രേരണയാൽ പോഷിതൻ), ശുഭ-യോദ്ധാവ്, അമത്ര (അക്ഷയബലവാൻ), യുദ്ധത്തിനായി—വിജയത്തേക്കായി—വിപുലമാകുന്നു.
Mantra 10
अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥
ഈ തന്നെയുള്ള ബലത്താൽ ഇന്ദ്രൻ വജ്രംകൊണ്ട് ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന വൃത്രനെ (അവരോദ്ധകനെ) പിളർത്തി. പിന്നെ അവൻ അവനികൾ—സസ്യശാലിയായ ഭൂമികളെ—മുക്തമാക്കി; മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടിയ ഗാവുകൾ (കിരണങ്ങൾ) പോലെ. പ്രചോദിത ശ്രവണവും ആത്മകീർത്തിയും ദാനം ചെയ്യുന്നതിനായി—ജാഗ്രതയോടെയും സമ്മതചേതനയോടെയും.
Mantra 11
अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥
അവന്റെ ത്വേഷസാ (ഉദ്വേഗ) ശക്തിയാൽ നദികൾ ആനന്ദിച്ച് ഒഴുകുന്നു; വജ്രംകൊണ്ട് അവൻ അവയുടെ പാതയും പരിധിയും നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ. ഈശാനകൃത്—ആധിപത്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ—ദാശുഷേ (ദാനകനു) ദശസ്യ (യോഗ്യസ്തുതി/പൂജ) നൽകുന്നു; തുർവീതയേ (വേഗത്തിൽ മുന്നേറുന്നവനു) ഗാധം—ഘാട്ട്, സുരക്ഷിത കടവ്—ഉണ്ടാക്കുന്നു. അവൻ ആരാണ്, പ്രേരക ഇന്ദ്രനല്ലാതെ?
Mantra 12
अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥
അവനുവേണ്ടി നീ—മുന്നോട്ടു പാഞ്ഞുചെല്ലുന്ന, ശക്തികളുടെ അധിപതി—വൃത്രനോടു വിരുദ്ധമായി നിർണായക കൃത്യത്തിനായി വജ്രം പ്രയോഗിക്ക. കാളയുടെ സന്ധികൾപോലെ കെട്ടുകൾ പിളർത്തുക; കുറുകെ നീങ്ങിക്കൊണ്ട് തുളച്ചു കടക്കുക, ജലങ്ങളുടെ പ്രളയധാരകൾക്ക് സ്വതന്ത്ര പാത ലഭിക്കേണ്ടതിന്.
Mantra 13
अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥
എപ്പോഴും പുതുപുതിയ ഉക്തികളാൽ ഈ വേഗശക്തിയുടെ പുരാതന കൃത്യങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്ക: യുദ്ധത്തിൽ ആയുധങ്ങളെ മൂർച്ചപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, ആക്രമണത്തിൽ അമർത്തി മുന്നേറിക്കൊണ്ട്, അവൻ ശത്രുക്കളെ അവരുടെ ആശ്രയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി താഴെയിടുന്നു.
Mantra 14
अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥
അവന്റെ ഭയത്താൽ ജന്മം മുതലേ ദൃഢമായ പർവ്വതങ്ങളും, ദ്യാവാ-പൃഥിവിയും വിറയ്ക്കുന്നു. പിന്നെ വേന (ഇച്ഛാ-ആത്മാവ്) എന്ന തേടലാൽ, മറവിന്റെ സമീപം ചേർന്നു അമർത്തി, അവൻ ഉടൻ തന്നെ വീര്യത്തിനായുള്ള ബലമായി മാറുന്നു—നോധാസ് ഋഷി അതിനെ വെളിപ്പെടുത്തി.
Mantra 15
अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥
അതെ, അവനേയ്ക്ക് തന്നേ—അനുസരിക്കുന്നവന്—ഈ ദാനം ലഭിച്ചു; ഏകാകിയായി, അധിപനായിട്ട്, അവൻ അപാര സമൃദ്ധി ജയിച്ചു. സൂര്യന്റെ അശ്വമായ ഏതശനോടുള്ള മത്സരത്തിൽ നന്നായി പിഴിഞ്ഞ സോമത്തിന് ഇന്ദ്രൻ സഹായം നൽകി—ശരിയായ വേഗ-സ്ഫൂർതി ജയിക്കേണ്ടതിന്.
Mantra 16
एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
ഹേ ഹരിത-യോജക ഇന്ദ്രാ, ഗൗതമർ നിനക്കായി ഈ സുവൃക്തി—നന്നായി നെയ്ത ബ്രഹ്മ-വചനങ്ങൾ—രചിച്ചു. അവയിൽ സർവരൂപമായ ധീ (പ്രജ്ഞ) സ്ഥാപിക്ക; പ്രഭാതത്തിൽ ധിയാവസു—പ്രേരിത ബുദ്ധിയുടെ നിധി—വേഗത്തിൽ ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ.
It praises Indra’s immense, world-filling power and asks him to grant victory, strength, and inspired intelligence to the poets and worshippers.
In Vedic thought, well-formed sacred speech (brahmāṇi/stoma) is itself an offering that strengthens the deity and helps bring the requested blessings into effect.
It is especially fitting in Indra worship during fire offerings and Soma-related rites, and its closing prayer makes it particularly apt for dawn recitation (prātaḥ).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.