Opening the text

Sukta 1.61
Gautama (Gautamāsaḥ) for RV 1.61
Indra
Trishtubh (standard for many Indra hymns in RV 1)
RV 1.61 এটা ত্ৰিষ্টুভ্ ছন্দৰ সূক্ত, য’ত গৌতমসকলে ইন্দ্ৰলৈ এক শক্তিশালী স্তোত্ৰ আগবঢ়াই, তেওঁৰ উথলি-পৰা মহিমা—যি স্বৰ্গ, পৃথিৱী আৰু মধ্যাকাশ জুৰি বিস্তৃত—আৰু আলোক আৰু বিজয় লাভ কৰোৱা অদম্য যুদ্ধশক্তিক প্ৰশংসা কৰে। সূক্তটোৱে বাৰে বাৰে প্ৰশংসাক ‘উপহাৰ’ (ব্ৰহ্মাণি) বুলি চিত্ৰিত কৰে, যিয়ে ইন্দ্ৰক বলৱান কৰে; লগতে কবিসকলৰ ভিতৰত প্ৰেৰিত দৃষ্টি স্থাপন কৰিবলৈ আৰু উষা-জন্মা দ্ৰুত সমৃদ্ধি আৰু বুদ্ধি আনিবলৈ তেওঁক অনুৰোধ কৰে।
Mantra 1
अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥
তেওঁৰেই বাবে—দ্ৰুত-শক্তিধাৰী ইন্দ্ৰৰ বাবে—মই স্তোত্ৰ আগবঢ়াওঁ, যেন পুষ্টিদায়ক বল আগবঢ়োৱা হয়, তেওঁৰ মহিমাৰ নিমিত্তে। ঋচিৰে সমৃদ্ধ বাক্যৰ অধিপতি, অচল বৃষবলধাৰী ইন্দ্ৰলৈ, দানক্ষমতাত অতি উত্তম এই ব্ৰহ্ম-মন্ত্ৰসমূহ সত্য আত্ম-উপহাৰ ৰূপে নিবেদন কৰোঁ।
Mantra 2
अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥
তেওঁলৈ মই পুষ্টিৰ দৰে আগবঢ়াই দিওঁ, আৰু বাধা ভাঙিবলৈ সু-গঠিত বাক্যসহ প্ৰেৰিত আঙ্গূষ গীত বহন কৰোঁ। প্ৰাচীন অধিপতি ইন্দ্ৰৰ বাবে হৃদয়-মনেৰে, মনীষাৰে, ধীসমূহ মাৰ্জনা কৰি শুদ্ধ-সুকৌশল কৰোঁ—যেন অন্তৰ-অৰ্ঘ্য বিজয়ৰ যোগ্য হয়।
Mantra 3
अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥
তাঁৰেই নিমিত্তে মই মুখেৰে আনি দিওঁ এই অনুপ্ৰাণিত স্তোত্ৰ—স্বৰ্গজ্যোতি জয় কৰা, সৰ্বোচ্চ আৰু অতুল শক্তি। চিন্তাৰ স্পষ্ট উচ্চাৰণ আৰু সুগঠিত বাক্যৰে মই বীৰ ইন্দ্ৰক বৃদ্ধি কৰিব খোজোঁ, যাতে আমাৰ ভিতৰৰ নেতা অধিক বলৱান হয়।
Mantra 4
अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥
তাঁৰেই নিমিত্তে মই স্তোত্ৰখন গঢ়ি একেলগে আগবঢ়াওঁ—যেন এক কাৰিগৰে আগুৱাই যোৱা পথৰ বাবে ৰথ গঢ়ে। গিৰ্বাহস ইন্দ্ৰলৈ, সৰ্বক্ৰিয়াশীল আৰু মেধাৱীজনলৈ, মই বাক্য আৰু সুসজ্জিত উক্তি নিবেদন কৰোঁ—যাতে অন্তৰৰ শক্তি সঠিকভাৱে আৰু বিজয়ীভাৱে গতি কৰে।
Mantra 5
अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥
তাঁৰেই নিমিত্তে মই ইন্দ্ৰলৈ স্তোত্ৰ-অৰ্কখন জিহ্বাৰে অভিষেক কৰোঁ—যেন খ্যাতিৰ বাবে দ্ৰুত দল জোঁতাই। দানৰ গৃহত বাস কৰা বীৰক, দুৰ্গসমূহৰ ধাৰকক, দৃঢ় প্ৰতিষ্ঠিত যশস্বীক বন্দনা কৰিবলৈ—যাতে আমাৰ অন্তৰৰ নগৰসমূহত ৰক্ষাশক্তি দৃঢ় হৈ থাকে।
Mantra 6
अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥
তাঁৰ বাবে সঁচাকৈ ত্বষ্টৃয়ে বজ্ৰ গঢ়িলে—কৰ্মত সৰ্বোত্তম, যুঁজৰ বাবে দীপ্তিময়। সেই বজ্ৰে তেওঁ বৃত্ৰৰো মৰ্মস্থান চিনিলে; অধিপতিৰ দৰে আগবাঢ়ি, আঘাতকাৰীক আঘাত কৰি, বাধা-সৃষ্টিকাৰী শক্তিসমূহ ভাঙি পেলালে।
Mantra 7
अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥
ইয়াৰেই মাতৃৰ সোম-চাপণসমূহত জন্ম হোৱাৰ লগে লগে, সোঁৱৰণীয় মহান আনন্দ—সুন্দৰ আহাৰ—তেওঁ পান কৰিলে। শক্তিশালী বিষ্ণুৱে ৰন্ধন চুৰ কৰিলে; শূকৰত বিদ্ধ কৰি, শিলাৰ ওপাৰে নিক্ষেপ কৰিলে—পাথুৰে আৱৰণ ভেদি লুকাই থকা দীপ্তিৰ পোষণ উন্মুক্ত কৰা শক্তিৰ প্ৰতিমা।
Mantra 8
अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥
তাঁৰ বাবেই দেৱপত্নীসকল—দিব্য মাতৃগণ—অহিহত্যাৰ সময়ত ইন্দ্ৰৰ বাবে জ্বলা স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলে। বিস্তৃত দ্যৌ আৰু পৃথিৱীয়ে তেওঁক আৱৰি ধৰিলে; তথাপি, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ মহিমা তেওঁলোকে আৱৰি ধৰিব নোৱাৰে—তোমাৰ বিশালতা জগতসমূহৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে।
Mantra 9
अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥
সঁচাই, তেওঁৰ এই মহিমা উথলি উঠে—দ্যৌ আৰু পৃথিৱীক বেষ্টন কৰি অন্তৰিক্ষলৈকে বিস্তাৰিত। স্বৰাট্ ইন্দ্ৰ, স্বয়ং-শাসক, ধামত প্রতিষ্ঠিত, বিশ্বৰ সকলো প্ৰেৰণা-উদ্যমে সমৰ্থিত; অমাত্ৰ, অক্ষয় বলসম্পন্ন সেই উত্তম যোদ্ধা ৰণৰ বাবে বিস্তৃত হয়—জয়ৰ দিশে।
Mantra 10
अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥
এই একে বলেই ইন্দ্ৰ বজ্ৰেৰে শুকাই যোৱা বাধক বৃত্ৰক বিদীৰ্ণ কৰিলে। আৰু তেওঁ উৰ্বৰা ভূমিসমূহ মুকলি কৰিলে—যেন আঘাতকাৰী বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হোৱা গাভীসম ৰশ্মিসমূহ; দানৰ বাবে, শ্ৰৱণ-প্ৰেৰণা আৰু আত্মাৰ যশ-খ্যাতিৰ বাবে—সচেতন, জাগ্ৰত আৰু সন্মতচিত্ত।
Mantra 11
अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥
তেওঁৰ তীব্ৰ বেগে নদীসমূহ আনন্দিত হৈ গতি কৰে, যেতিয়া তেওঁ বজ্ৰেৰে সিহঁতৰ পথ আৰু সীমা স্থিৰ কৰে। ঈশান-কৃত্—সাৰ্বভৌমত্ব সৃষ্টিকাৰী—দাতা জনক যথোচিত পূজা-অধিকার দান কৰে; আৰু তুৰ্বীতয়—দ্ৰুত অগ্ৰসৰ হোৱাৰ বাবে—গাধং, নিৰাপদ পাৰাপাৰ, এক ফৰ্ড প্ৰস্তুত কৰে। ইন্দ্ৰক বাদ দি আৰু কোন?
Mantra 12
अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥
তেওঁৰ বাবে বজ্ৰ আগবঢ়োৱা—অগ্ৰে ধাৱমান, শক্তিসমূহৰ অধিপতি—বৃত্ৰৰ বিৰুদ্ধে, নিৰ্ণায়ক কৰ্ম সিদ্ধ কৰিবলৈ। গৰুৰ গাঁঠিৰ দৰে গাঁঠি-গাঁঠি ফালি দিয়া; তিৰ্যকভাৱে গতি কৰি ভেদি যোৱা, যাতে অপ্ (জল)ৰ বন্যা-ধাৰাসমূহে মুক্ত পথ লাভ কৰে।
Mantra 13
अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥
এজনৰ (এই তুৰ) প্ৰাচীন কৰ্মসমূহ সদায় নতুন উক্থেৰে ঘোষণা কৰা। কেনেকৈ যুদ্ধত অস্ত্ৰসমূহ ধাৰ দি, আঘাতত আগবাঢ়ি, তেওঁ শত্রুসকলক উচ্ছেদ কৰি তললৈ পেলাই দিয়ে—তেওঁলোকৰ আশ্ৰয়ৰ পৰা খেদাই।
Mantra 14
अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥
তেওঁৰ ভয়তে দৃঢ় পৰ্বতসমূহো, আৰু দ্যাৱা-ভূমা (আকাশ আৰু পৃথিৱী) জন্মৰ পৰাই কঁপে। তাৰ পাছত, কাম-আত্মাৰ অনুসন্ধানে আৱৰণৰ ওচৰলৈ চেপি ধৰি, তেওঁ তৎক্ষণাৎ বীৰ্যৰ বাবে এক শক্তি হয়—নোধাস ঋষিয়ে ইয়াক প্ৰকাশ কৰিলে।
Mantra 15
अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥
তাঁৰেই নিমিত্তে—যি দানৰ অনুগামী—সেই দান প্ৰাপ্ত হ’ল; যেতিয়া একাই, অধিপতি হৈ, প্ৰচুৰ ঐশ্বৰ্য জয় কৰিলে। সূৰ্যৰ অশ্ব ‘এতশ’ৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত ভালদৰে পীড়িত সোমক ইন্দ্ৰই সহায় কৰিলে—যাতে যথাৰ্থ দ্ৰুততা বিজয়ী হয়।
Mantra 16
एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
হে হৰিত-যোজনা ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাবে গৌতমসকলে এই সু-বোনা স্তোত্ৰ-বচনসমূহ গঢ়িলে। ইয়াত সৰ্বৰূপ-সমন্বিত ধী স্থাপন কৰা; আৰু প্ৰভাতত ধী-ধনৰ ঐশ্বৰ্য দ্ৰুতগতিতে আমাৰ ওচৰলৈ আহক।
It praises Indra’s immense, world-filling power and asks him to grant victory, strength, and inspired intelligence to the poets and worshippers.
In Vedic thought, well-formed sacred speech (brahmāṇi/stoma) is itself an offering that strengthens the deity and helps bring the requested blessings into effect.
It is especially fitting in Indra worship during fire offerings and Soma-related rites, and its closing prayer makes it particularly apt for dawn recitation (prātaḥ).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.