Sukta 61

Mantra 1

अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥

त्याच्यासाठीच—त्वरित पराक्रमी इंद्रासाठी—त्याच्या महिमेसाठी, जसे पोषणबल आणतात तसे, मी स्तोम पुढे आणतो. ऋचींनी समृद्ध, अढळ वृषभ-बलाचा अधिपती इंद्र याला ही ब्रह्माणी (मंत्र) मी अर्पित करतो—दानक्षम, सत्य आत्म-उपहार म्हणून.

Mantra 2

अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥

त्यालाच मी पोषण-प्रयासारखे पुढे वाढवितो; अडथळा फोडण्यासाठी प्रेरित अङ्गूष आणि सुवृक्ति (सुश्लिष्ट वाणी) घेऊन येतो. प्राचीन पती इंद्रासाठी—हृदय, मन आणि मनीषा (विवेकबुद्धी) यांनी—मी धिया मर्जन करून परिष्कृत करतो, जेणेकरून अंतःहविस् विजयास योग्य होईल.

Mantra 3

अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥

त्याच्यासाठी (इंद्रासाठी) मी माझ्या मुखाने हा प्रेरित स्तोत्र-गान अर्पित करतो—दीप्त स्वर्ग जिंकविणारी, सर्वोच्च व अनुपम अशी शक्ती. विचारांच्या स्वच्छ उक्ती आणि सुबक शब्दांनी मी त्या वीर (इंद्रा)ला वाढवू इच्छितो, जेणेकरून आपल्या अंतःकरणातील नेता-शक्ती पराक्रमात वृद्धिंगत होईल.

Mantra 4

अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥

त्याच्यासाठी (इंद्रासाठी) मी स्तोम एकत्र गुंफून रचतो व पुढे चालवतो; जसा कारागीर पुढील प्रवासासाठी रथ घडवतो. ‘गिर्वह’ (प्रेरित वाणीचा वाहक) इंद्र—सर्वप्रेरक व मेधावी—याच्यासाठी मी वाणी आणि सुवृक्ती अर्पित करतो, जेणेकरून अंतःशक्ती योग्य मार्गाने विजयश्रीसह पुढे जाईल.

Mantra 5

अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥

त्याच्यासाठी (इंद्रासाठी), कीर्तीकरिता जसा वेगवान ‘सप्ति’ (दल/अश्वसमूह) जुंपला जातो, तसा मी जिह्वेने इंद्रासाठी ‘अर्क’ (स्तुती)ला अभिषेकासारखा संस्कार देतो. दान-गृहात वास करणारा वीर, पुरांचा धारक, दृढ-प्रतिष्ठित कीर्ती असलेला रक्षक—त्याची मी वंदना करतो; जेणेकरून आपल्या अंतर्गत पुरांत रक्षण-शक्ती अढळ राहो.

Mantra 6

अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥

त्याच्यासाठी त्वष्ट्याने वज्र घडविला—कर्मात सर्वोत्कृष्ट, रणासाठी तेजस्वी. त्याच्याच साहाय्याने त्याने वृत्राचेही मर्म ओळखले; आणि ईशानासारखा वेगाने पुढे सरसावत, आघात करणाऱ्यांना आघात केला, अडथळा घालणाऱ्या शक्तींना चुरडून टाकले.

Mantra 7

अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥

तो आपल्या मातेच्या सवनयज्ञांत जन्मताच, तत्क्षणी, महान आनंद—सुंदर अन्न—पिऊन गेला. सामर्थ्यवान विष्णूने शिजत असलेले अन्न चोरून नेले; त्याने वराहाला भेदून, त्याला शिळेच्या पलीकडे फेकून दिले.

Mantra 8

अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥

त्याच्यासाठी देवपत्नी माता—देवी—अहि-वधाच्या वेळी इंद्रासाठी ज्वलंत स्तुतीगान उच्चारू लागल्या. विशाल द्यावा-पृथिवीने त्याला वेढले; तरीही त्या तुमच्या महिमेला वेढू शकत नाहीत—तुमची विशालता लोकांच्या चौकटीपलीकडे आहे.

Mantra 9

अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥

खरोखरच, त्याचे हे महत्त्व ओसंडून वाहते—द्यौ आणि पृथ्वीला सर्व बाजूंनी वेढून, अंतरिक्षभर पसरते. स्वराज इंद्र, आपल्या धामात प्रतिष्ठित, विश्वाच्या सर्व प्रेरणांनी समर्थित; अमत्र (अक्षय) बळाचा शुभ योद्धा, विजयासाठी रणाकडे विस्तारत वाढतो.

Mantra 10

अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥

याच आपल्या बळाने इंद्राने वज्राने शुष्क करणाऱ्या अडथळक वृत्राला फाडून टाकले. आणि त्याने सुपीक भूमी/प्रवाह मुक्त केले—जखम करणाऱ्या बंधनातून सुटलेल्या गायी (किरणे) जशा; दानासाठी, श्रवस् (प्रेरित श्रवण/यश) कडे—सचेत होऊन, संमतीने.

Mantra 11

अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥

त्याच्या तीव्र प्रेरक शक्तीने नद्या आनंदित होतात, जेव्हा तो वज्राने त्यांचा मार्ग व सीमा ठरवतो. तो ईशान-कृत् (अधिपत्य घडविणारा) होऊन दाशुष् (दानकर्ता) ला दशस्यन्तु (यथोचित स्तुती/पूजा) देतो; आणि तुर्वीतय (वेगाने पुढे जाणारा) यासाठी तो गाध (घाट/सुरक्षित पार) निर्माण करतो—प्रेरक इंद्राशिवाय तो कोण?

Mantra 12

अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥

त्याच्यासाठी—जो अग्रभागी वेगाने धावतो, शक्तींचा अधिपती आहे—वृत्राविरुद्ध निर्णायक कर्मासाठी वज्र पुढे आण, हे ईशान! बैलाच्या सांध्यांसारखे (त्याचे) बंध-पर्व फोडून टाक; तिरपा-तिरपा चालत आरपार घुस, जेणेकरून जलांचे प्रवाह आपला मुक्त मार्ग धावू शकतील.

Mantra 13

अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥

या त्वरित शक्तीची प्राचीन कर्मेच सदा-नव उक्थांनी प्रकट करून सांग. युद्धात तो शस्त्रे धार लावून, हल्ल्यात पुढे सरकत, शत्रूंना त्यांच्या आसऱ्यातून उपटून खाली पाडतो—त्यांना बाहेर हुसकावून लावतो.

Mantra 14

अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥

त्याच्या भयाने जन्मापासूनच दृढ पर्वतही, आणि द्यावा-भूमा (स्वर्ग व पृथ्वी) सुद्धा थरथरतात. मग आकांक्षा-आत्मा (वेन) यांच्या शोधाने, आवरणाजवळ दाब देत, तो तत्क्षणी वीर्याकरिता एक बल होतो—नोधाः ऋषींनी हे प्रकट केले.

Mantra 15

अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥

जो दानाच्या मागे चालला, त्यालाच ते दान मिळाले; तो एकटाच स्वामी होऊन अपार समृद्धी जिंकतो. सूर्याच्या अश्व एतशाशी झालेल्या स्पर्धेत सु-निचोडलेल्या सोमाला इंद्राने साहाय्य केले—जेणेकरून योग्य वेगच विजय पावो.

Mantra 16

एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥

हे हरि-योजन इंद्रा! गोतमांनी तुझ्यासाठी ही सु-रचित, सु-विणलेली ब्रह्मवचने घडविली आहेत. त्यांत विश्वरूपिणी ‘धी’ (प्रज्ञा) स्थापन कर; आणि उषःकाळी प्रेरित बुद्धीचे धन त्वरेने आमच्याकडे येवो.