Sukta 61

Mantra 1

अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥

એને જ—તુર (ઝડપી) તવસ્વી ઇન્દ્રને—હું મહિમા માટે પોષક બળ સમે સ્તોમ આગળ ધરી લાવું છું. ઋચિષમ (સમૃદ્ધ વાણી)ના સ્વામી, અચળ વૃષભ-બળ ધરાવનાર ઇન્દ્રને, અતિ દાનક્ષમ એવા આ બ્રહ્માણિ (મંત્રો) હું આત્મિક દાનરૂપે અર્પું છું.

Mantra 2

अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥

એને જ હું પોષણ સમે આગળ વિસ્તારી, પ્રેરિત આંગૂષ (સ્તુતિગીત) અને પ્રતિબંધ તોડે એવી સુવૃક્તિ (સુઘડ વાણી) લાવી અર્પું છું. પ્રાચીન પતિ એવા ઇન્દ્ર માટે, હૃદય-મન અને મનીષા (વિવેકબુદ્ધિ)થી ધિઓ (વિચારો)ને હું માર્જિત—શુદ્ધ અને પરિષ્કૃત—કરું છું, જેથી આંતરિક અર્પણ વિજયયોગ્ય બને.

Mantra 3

अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥

તેને જ હું મારા મુખથી આ પ્રેરિત સ્તુતિ-ગીત અર્પું છું—સ્વર્ગીય તેજ જીતાવનાર, સર્વોત્કૃષ્ટ અને અતુલ પરાક્રમ. વિચારોની સ્વચ્છ ઉક્તિઓથી અને સુઘડ વચનો વડે હું સૂરિ—વીર ઇન્દ્રને—વધારવા ઇચ્છું છું, જેથી આપણા અંદરનો નેતા બળમાં વૃદ્ધિ પામે.

Mantra 4

अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥

તેને જ હું સ્તોમને એકત્ર ગોઠવીને આગળ ધપાવું છું—જેમ કારીગર ગતિમાર્ગ માટે રથ ઘડે તેમ. ગિર્વાહસ—વાણીવાહક—ઇન્દ્રને, સર્વને પ્રેરનાર અને મેધાવીને, હું શબ્દો અને સુવૃત્તિઓ અર્પું છું, જેથી આંતરિક શક્તિ યોગ્ય રીતે અને વિજયપૂર્વક ગતિ કરે.

Mantra 5

अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥

તેને જ—ઇન્દ્રને—હું આર્કને જિહ્વાથી અભિષેક કરું છું, જેમ યશ માટે ઝડપી સપ્તિને જોડે તેમ. દાનના ગૃહમાં નિવાસ કરનાર વીરને, પુરોના ધારકને, દૃઢ પ્રતિષ્ઠાવાળા યશવંતને હું વંદન કરું છું—જેથી અમારી આંતરિક પુરોમાં રક્ષક શક્તિ અડગ ઊભી રહે.

Mantra 6

अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥

એના માટે જ ત્વષ્ટાએ વજ્ર ઘડ્યો—કર્મમાં સર્વોત્તમ, યુદ્ધ માટે તેજસ્વી. એ વડે તેણે વૃત્રના મર્મસ્થાનને પણ શોધી કાઢ્યું; અને ઈશાન, અધિપતિ બની આગળ ધસી, આઘાત કરનારાઓને આઘાત કર્યો અને અવરોધક શક્તિઓને ચકનાચૂર કરી દીધી.

Mantra 7

अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥

એ તો માતાના સવન-પ્રેસિંગોમાં જ, જન્મતાં જ તરત, મહાન આનંદરસ—મોહક આહાર—પી ગયો. બળવાન વિષ્ણુએ પકવાતું (રસ/અન્ન) ચોરી લીધું; તેણે વરાહને વિંધ્યો અને તેને શિલા/અદ્રિની પાર ફેંકી દીધો.

Mantra 8

अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥

એના માટે તો દેવપત્ની—દિવ્ય માતાઓ—અહિહત્યામાં, સર્પ-અવરોધના સંહારમાં, ઇન્દ્ર માટે જ્વલંત સ્તુતિગાન ઉચ્ચાર્યું. વિશાળ દ્યાવા-પૃથિવીએ તેને ચારે તરફથી આવરી લીધો; છતાં, હે ઇન્દ્ર, તારો મહિમા તેઓથી પણ આવરી શકાતો નથી—તારી વિશાળતા લોકોના માપને વટાવી જાય છે.

Mantra 9

अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥

નિશ્ચયે, તેની આ મહિમા છલકાઈ ઊઠે છે—દિવ અને પૃથ્વીને પરિભ્રમણ કરી અંતરિક્ષ સુધી વ્યાપે છે. સ્વરાજ ઇન્દ્ર, ધામમાં સ્થિત, સર્વગૂર્ત (સર્વની સ્તુતિ/પ્રેરણાથી સમર્થિત), શુભ-યોધા, અમત્ર (અક્ષય બળવાળો), રણ માટે—વિજય તરફ—વિસ્તરે છે.

Mantra 10

अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥

આ જ બળથી ઇન્દ્રે વજ્ર વડે શોષાતો વૃત્ર (અવરોધક)ને ચીરી નાંખ્યો. અને તેણે અવનીઓ—ઉર્વર ધરાઓ—મુક્ત કરી; જાણે ઘાયલ બંધનમાંથી છૂટેલી ગાયો (કિરણો) જેવી. પ્રેરિત શ્રવણ અને આત્માની કીર્તિ દાન કરવા માટે—જાગૃત અને સંમત ચેતનામાં.

Mantra 11

अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥

તેની ત્વેષસા (ઉત્કટ) શક્તિથી નદીઓ આનંદિત થઈ વહે છે, જ્યારે તે વજ્ર વડે તેમની ગતિનો માર્ગ અને સીમા નિર્ધારે છે. ઈશાનકૃત—સ્વામિત્વ સર્જનાર—દાશુષે (દાનકર્તા)ને દશસ્ય (યોગ્ય સ્તુતિ/પૂજા) આપે છે; અને તુર્વીતયે (ઝડપે આગળ વધનાર) માટે ગાધં—ઘાટ, સુરક્ષિત પારાવાર—બનાવે છે. તે કોણ, જો પ્રેરક ઇન્દ્ર નહિ?

Mantra 12

अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥

તેના માટે જ તું આગળ ધસી આવતો, શક્તિઓનો અધિપતિ, વૃત્ર સામે નિર્ણાયક કાર્ય માટે વજ્ર પ્રહાર કર. બળદના સાંધા જેમ, તેમ ગાંઠો ફાડી નાખ; આડેધડ ગતિ કરતાં ભેદી આગળ વધ, જેથી જળોના પૂરપ્રવાહોને મુક્ત માર્ગ મળી રહે.

Mantra 13

अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥

હવે નવી નવી સ્તુતિઓથી આ ત્વરિત શક્તિના પ્રાચીન કર્મોનું વર્ણન કર: કેવી રીતે યુદ્ધમાં શસ્ત્રોને તીક્ષ્ણ કરતાં, આક્રમણમાં દબાણપૂર્વક આગળ વધતો, તે શત્રુઓને તેમની ઠેકાણેથી હાંકી કાઢે છે અને નીચે પાડી દે છે.

Mantra 14

अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥

તેના ભયથી જન્મથી જ દૃઢ પર્વતો પણ, અને દ્યાવા-પૃથિવી પણ કંપે છે. પછી વેના (ઇચ્છા-આત્મા)ના અન્વેષણથી, આવરણની નજીક દબાણ કરતાં, તે તરત જ વીર્ય માટે બળ બની જાય છે—નોધાસ ઋષિએ તેને પ્રગટ કર્યું.

Mantra 15

अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥

હા, તેને જ—જે અનુસરે છે—આ દાન પ્રાપ્ત થયું; જ્યારે એકલો જ, અધિપતિ બની, તેણે બહુવિધ સમૃદ્ધિ જીતેલી. સૂર્યના અશ્વ એતશ સાથેની સ્પર્ધામાં સુદબાયેલ સોમને ઇન્દ્રે સહાય આપી—જેથી યોગ્ય વેગ-સ્ફૂર્તિ વિજયી બને.

Mantra 16

एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥

હે હરિત-યોજક ઇન્દ્ર, ગોતમોએ તારા માટે આ સુવૃક્તિ—સુગૂંથેલા બ્રહ્મ-વચનો—રચ્યા છે. તેમાં સર્વરૂપ ધારણ કરનાર ધી (પ્રજ્ઞા) સ્થાપ; અને પ્રાતઃકાળે ધિયાવસુ—પ્રેરિત બુદ્ધિનું ધન—ઝડપે અમારી પાસે આવે.