Sukta 61
Sukta 1.61
Gautama (Gautamāsaḥ) for RV 1.61
Indra
Trishtubh (standard for many Indra hymns in RV 1)
ऋग्वेदस्य १.६१ सूक्तं त्रिष्टुभ्छन्दसि गौतमैः कृतं, इन्द्रदेवताकम्। अस्मिन् सूक्ते गौतमाः इन्द्राय प्रभाववत् स्तोत्रं समर्पयन्ति—यस्य अतिप्रवृद्धा महिमा द्यावापृथिव्योरन्तरिक्षे च व्याप्नोति, यस्य च अजेया रणशक्तिः ज्योतिषो जयस्य च लाभं जनयति। स्तुतिः पुनःपुनः ‘दत्तिः’ इव (ब्रह्माणि) निरूप्यते, या इन्द्रं बृंहयति; तथा कविषु धियः/दृष्टेः प्रेरितां शक्तिं निधातुं, शीघ्रां उषसोजातां समृद्धिं मेधां च आनयितुं तम् प्रार्थयन्ते।
Mantras
Mantra 1
अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥
अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय। ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा यथार्थात्मदानरूपेण ददामि।
Mantra 2
अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥
अस्मा इदु प्रयो इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्तिम्। इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्तः शुद्धयामः—यथा अन्तर्हविर्जयाय योग्यं भवेत्।
Mantra 3
अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥
अस्मै एव मुखेनाङ्गूषमास्येन उपमं स्वर्षां भरामि—स्वर्-ज्योतिषो जयकरीं परां चानुपमां शक्तिम्। मतीनां स्वच्छोक्तिभिः सुवृक्तिभिश्च वीरमिन्द्रं वावृधध्यै यते, यथा अस्मासु अन्तर्नेता महिम्ना वर्धते।
Mantra 4
अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥
अस्मै एव स्तोमं सं हिनोमि—रथं न तष्टेव तत्सिनाय। गिर्वाहसे इन्द्राय विश्वमिन्वे मेधिराय गिरश्च सुवृक्तीश्च ददामि, यथा अन्तर्बलं सम्यग् जयेन च प्रवर्तते।
Mantra 5
अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥
अस्मै एव इन्द्राय जिह्वा समञ्जे अर्कम्—श्रवस्ये सप्तिमिव। दानौकसं वीरं पुरां धारकं गूर्तश्रवसं दर्माणं वन्दध्यै, यथा अस्माकं अन्तःपुरेषु रक्षाबलं दृढं तिष्ठति।
Mantra 6
अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥
अस्मै एव त्वष्टा वज्रं तक्षत्—स्वपस्तमं स्वर्ग्यं रणाय। तेन वृतस्यापि मर्म विददत्; ईशानः सन् तुजन् तुजतां जघान, कियधाः (निरोधकाः) शक्तीः शशाक भेत्तुम्।
Mantra 7
अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥
अस्यैव मातुः सवनेषु सद्यः जातः सन् महः पितुं चार्वन्नं पपिवान्। सहीयान् विष्णुः पचतं मुषायन्, वराहं विध्यत्; तम् अद्रिं तिरः अस्ता—अद्र्यावरणं भित्त्वा निहितं स्वर्ज्योतिः-पोषणं विमोचयितुं शक्तेः प्रतीकः।
Mantra 8
अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥
अस्मै एव ग्नाश्चिद् देवपत्नीः इन्द्राय अहिहत्ये अर्कम् ऊचुः। उर्वी द्यावापृथिवी परि जभ्रतुः; तथापि, हे इन्द्र, न ते महिमानं परि ष्टः—तव वैभवं लोकसीमान् अतिक्रामति।
Mantra 9
अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥
अस्यैव प्र रिरिचे महित्वं द्यावापृथिव्योः पर्यन्तरिक्षात्। स्वराज् इन्द्रो धाम्नि प्रतिष्ठितो विश्वगूर्तः; स्वरीरमत्रोऽक्षयबलो रणाय विवर्धते जयाय।
Mantra 10
अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥
अस्यैव शवसा शुषन्तं वृत्रं वज्रेण व्यवृश्चदिन्द्रः। गा इव व्राणा अवनीरमुञ्चद् अभि श्रवो दावने सचेताः॥
Mantra 11
अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥
अस्यैव त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत्। ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन् तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः॥
Mantra 12
अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥
अस्मै एव प्र भर तूतुजानः शक्तीनामीशानः—वृत्राय वज्रम्, निर्णायकर्मसिद्ध्यै। गोर्न पर्वेव पर्वाणि विरद; तिरश्चेष्यन् भित्त्वा गच्छ, यथा अपां अर्णांसि मुक्तं पन्थानं चरन्ति।
Mantra 13
अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥
अस्य तु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि कर्माणि नित्यनव्यैः उक्थैः। यथा युधि आयुधानि शाणयन्, आघायमानः प्रसरन्, शत्रून् निरिणाति—आश्रयात् अपाकरोति।
Mantra 14
अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥
अस्य भिया दृढा गिरयश्च, द्यावा च भूमाऽपि जनुषः एव तुजेते। अथ वेनस्य (कामात्मनः) जोगुवानः ओणिं उपसन्नः, सद्यः वीर्याय बलं भवति—नोधाः तद् अवोचत्।
Mantra 15
अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥
अस्मै इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥
Mantra 16
एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s immense, world-filling power and asks him to grant victory, strength, and inspired intelligence to the poets and worshippers.
In Vedic thought, well-formed sacred speech (brahmāṇi/stoma) is itself an offering that strengthens the deity and helps bring the requested blessings into effect.
It is especially fitting in Indra worship during fire offerings and Soma-related rites, and its closing prayer makes it particularly apt for dawn recitation (prātaḥ).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.