Opening the text

Sukta 1.61
Gautama (Gautamāsaḥ) for RV 1.61
Indra
Trishtubh (standard for many Indra hymns in RV 1)
ఋగ్వేదం 1.61 త్రిష్టుభ్ ఛందస్సులోని సూక్తం. ఇందులో గౌతములు ఇంద్రునికి శక్తివంతమైన స్తోత్రాన్ని అర్పించి, స్వర్గం, భూమి, అంతరిక్షం అంతటా వ్యాపించే అతని ఉప్పొంగే మహిమను, అలాగే వెలుగును మరియు విజయాన్ని అందించే అతని అప్రతిహత యుద్ధశక్తిని స్తుతిస్తారు. ఈ సూక్తం పునఃపునః స్తుతిని “దానం” (బ్రహ్మాణి)గా చిత్రించి, అది ఇంద్రుని బలపరుస్తుందని చెబుతుంది; అలాగే కవులలో ప్రేరిత దర్శనాన్ని స్థాపించమని, ఉషస్సు-జనితమైన, వేగంగా వచ్చే సంపదను మరియు బుద్ధిని ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Mantra 1
अस्मा इदु प्र तवसे तुराय प्रयो न हर्मि स्तोमं माहिनाय । ऋचीषमायाध्रिगव ओहमिन्द्राय ब्रह्माणि राततमा ॥
ఆయనకే—త్వరిత పరాక్రమమున్న ఇంద్రునకే—ఆయన మహిమకై, పోషక బలాన్ని తెచ్చినట్లే, నేను స్తోమాన్ని ముందుకు తెస్తాను. ఋచి-సమృద్ధుడైన, అచల వృషభ-బలాధిపతి ఇంద్రునకు, దానసామర్థ్యముగల ఈ బ్రహ్మాణి (మంత్రాలు) ను సత్యమైన ఆత్మ-ఉపహారంగా అర్పిస్తున్నాను.
Mantra 2
अस्मा इदु प्रय इव प्र यंसि भराम्याङ्गूषं बाधे सुवृक्ति । इन्द्राय हृदा मनसा मनीषा प्रत्नाय पत्ये धियो मर्जयन्त ॥
ఆయనకే నేను పోషక-ప్రయంలా ముందుకు విస్తరిస్తాను; ప్రతిబంధకాన్ని ఛేదించేందుకు ప్రేరిత అంగూషం, సువృక్తి (సుశ్లిష్ట వాక్కు) ను తెస్తాను. ప్రాచీన పతి అయిన ఇంద్రునకై—హృదయం, మనస్సు, మనీషా (వివేకబుద్ధి) తో—నేను ధియలను మర్జించి పరిష్కరిస్తాను; అంతఃహవిస్ విజయయోగ్యమగుటకై.
Mantra 3
अस्मा इदु त्यमुपमं स्वर्षां भराम्याङ्गूषमास्येन । मंहिष्ठमच्छोक्तिभिर्मतीनां सुवृक्तिभिः सूरिं वावृधध्यै ॥
ఆయనకే (ఇంద్రునికే) నా నోటితో ఈ ప్రేరిత స్తోత్రగానాన్ని నేను సమర్పిస్తున్నాను—ప్రకాశమయ స్వర్గాన్ని గెలిపించే, పరమోన్నతమైన, అపూర్వమైన శక్తి. ఆలోచనల స్వచ్ఛమైన ఉక్తులతోను, సువ్యవస్థిత వాక్యాలతోను ఆ వీరుడు (ఇంద్రుడు) వృద్ధి చెందునట్లు నేను కోరుతున్నాను; మా అంతరంలోని నాయక-శక్తి పరాక్రమంలో పెరుగుగాక.
Mantra 4
अस्मा इदु स्तोमं सं हिनोमि रथं न तष्टेव तत्सिनाय । गिरश्च गिर्वाहसे सुवृक्तीन्द्राय विश्वमिन्वं मेधिराय ॥
ఆయనకోసం (ఇంద్రునికోసం) నేను స్తోమాన్ని సమీకరించి నిర్మించి ముందుకు నడిపిస్తాను; ముందరి ప్రయాణార్థం శిల్పి రథాన్ని చెక్కినట్లుగా. ‘గిర్-వహ’ (ప్రేరిత వాణి వాహకుడు) అయిన ఇంద్రునికి—సర్వప్రేరకుడికి, మేధావికి—నేను వాక్యాలనూ సువృక్తులనూ అర్పిస్తున్నాను; అంతరశక్తి సరిదారిలో విజయంగా సాగుగాక.
Mantra 5
अस्मा इदु सप्तिमिव श्रवस्येन्द्रायार्कं जुह्वा समञ्जे । वीरं दानौकसं वन्दध्यै पुरां गूर्तश्रवसं दर्माणम् ॥
ఆయనకోసం (ఇంద్రునికోసం), కీర్తికోసం వేగమైన ‘సప్తి’ (దళం/అశ్వసమూహం)ను జూదినట్లే, నేను జిహ్వతో ఇంద్రునికి ‘అర్క’ (స్తుతి)ను అభిషేకంలా సంస్కరిస్తాను. దానగృహంలో నివసించే వీరుడు, పురాలను ధారించే వాడు, దృఢంగా స్థాపితమైన కీర్తిగల రక్షకుడు—అతనిని నేను వందిస్తాను; మా అంతర్గత పురాలలో రక్షణశక్తి అచలంగా నిలవుగాక.
Mantra 6
अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः ॥
అతనికోసమే త్వష్టా వజ్రాన్ని చెక్కాడు—కార్యనైపుణ్యంలో అత్యుత్తమం, యుద్ధానికి ప్రకాశవంతం. దానితోనే అతడు వృత్రుని మర్మస్థానమును కూడా కనుగొన్నాడు; ఈశానుడివలె వేగంగా దూసుకెళ్లి, దాడిచేసేవారిని దాడిచేసి, అడ్డుపడే శక్తులను ఛిన్నాభిన్నం చేశాడు.
Mantra 7
अस्येदु मातुः सवनेषु सद्यो महः पितुं पपिवाञ्चार्वन्ना । मुषायद्विष्णुः पचतं सहीयान्विध्यद्वराहं तिरो अद्रिमस्ता ॥
తన తల్లి సవనయాగాలలో పుట్టిన వెంటనే, క్షణమాత్రంలోనే, అతడు మహత్తర ఆనందాన్ని—మనోహర ఆహారాన్ని—పానంచేశాడు. బలవంతుడైన విష్ణువు వండబడినదాన్ని అపహరించాడు; వరాహాన్ని విదించి, శిలకు అవతలికి తోసివేశాడు.
Mantra 8
अस्मा इदु ग्नाश्चिद्देवपत्नीरिन्द्रायार्कमहिहत्य ऊवुः । परि द्यावापृथिवी जभ्र उर्वी नास्य ते महिमानं परि ष्टः ॥
అతనికోసమే దేవపత్నీ మాతృదేవతలు—దేవీలు—అహి-వధలో ఇంద్రునికై జ్వలించే స్తోత్రగీతాన్ని పలికారు. విశాలమైన ద్యావా-పృథివీ అతనిని ఆవరించాయి; అయినా అవి నీ మహిమను ఆవరించలేవు—నీ విస్తృతి లోకాల పరిమితిని మించిపోతుంది.
Mantra 9
अस्येदेव प्र रिरिचे महित्वं दिवस्पृथिव्याः पर्यन्तरिक्षात् । स्वराळिन्द्रो दम आ विश्वगूर्तः स्वरिरमत्रो ववक्षे रणाय ॥
నిజంగా, అతనిదే ఈ మహిమ పొంగి ప్రవహిస్తుంది—ద్యౌస్సు, పృథివిని చుట్టుముట్టి, అంతరిక్షమంతా వ్యాపిస్తుంది. స్వరాజ్ ఇంద్రుడు, తన ధామంలో స్థిరుడై, విశ్వ ప్రేరణలచే ఆధారితుడు; అమత్ర (అక్షయ) బలముతో శుభ యోధుడై, విజయార్థం యుద్ధానికి విస్తరించి పెరుగుతాడు.
Mantra 10
अस्येदेव शवसा शुषन्तं वि वृश्चद्वज्रेण वृत्रमिन्द्रः । गा न व्राणा अवनीरमुञ्चदभि श्रवो दावने सचेताः ॥
ఇదే తన బలంతో ఇంద్రుడు వజ్రంతో శుషింపజేసే అడ్డంకి వృత్రుణ్ని చీల్చివేశాడు. అలాగే అతడు సారవంతమైన భూములను/ప్రవాహాలను విడుదల చేశాడు—గాయపరచే బంధనంనుండి విడిపడ్డ గోవులు (కిరణాలు) వలె; దానార్థం, శ్రవస్ (ప్రేరిత శ్రవణం/యశస్సు) వైపు—చేతనతో, సమ్మతితో.
Mantra 11
अस्येदु त्वेषसा रन्त सिन्धवः परि यद्वज्रेण सीमयच्छत् । ईशानकृद्दाशुषे दशस्यन्तुर्वीतये गाधं तुर्वणिः कः ॥
అతని ఉగ్ర ప్రేరక శక్తితో, వజ్రంతో వారి మార్గం మరియు హద్దులను నిర్ణయించినప్పుడు నదులు ఆనందిస్తాయి. అతడు ఈశాన-కృత్ (అధిపత్యాన్ని సృష్టించేవాడు) అయి, దాశుష్ (దానం చేసేవాడు) కు దశస్యంతు (యథోచిత స్తుతి/పూజ) ప్రసాదిస్తాడు; మరియు తుర్వీతయ (వేగంగా ముందుకు సాగే వాడు) కోసం గాధ (ఘాటు/సురక్షిత దాటింపు) ఏర్పరుస్తాడు—ప్రేరక ఇంద్రుడు కాక మరెవరు?
Mantra 12
अस्मा इदु प्र भरा तूतुजानो वृत्राय वज्रमीशानः कियेधाः । गोर्न पर्व वि रदा तिरश्चेष्यन्नर्णांस्यपां चरध्यै ॥
అతనికోసం—ముందువరుసలో వేగంగా దూసుకుపోయే, శక్తుల అధిపతి—వృత్రునికి వ్యతిరేకంగా నిర్ణాయక కార్యార్థం వజ్రాన్ని ముందుకు మోసుకొనిరా, ఓ ఈశానా! ఎద్దు సంధులవలె (వాని) బంధనాలను చీల్చివేయి; అడ్డంగా కదులుతూ చొచ్చుకుపో, తద్వారా జలప్రవాహాలు తమ స్వేచ్ఛా మార్గంలో ప్రవహించగలుగునట్లు చేయి.
Mantra 13
अस्येदु प्र ब्रूहि पूर्व्याणि तुरस्य कर्माणि नव्य उक्थैः । युधे यदिष्णान आयुधान्यृघायमाणो निरिणाति शत्रून् ॥
ఈ వేగశక్తి యొక్క ప్రాచీన కర్మలను సదా-నూతన ఉక్థాలతో ప్రకటించి చెప్పు. యుద్ధంలో, తన ఆయుధాలను పదును పెట్టుకొని, దాడిలో ముందుకు దూసుకెళ్లి, శత్రువులను వారి ఆశ్రయం/పట్టు నుండి పెకిలించి కింద పడేసి—బయటకు తోసివేస్తాడు.
Mantra 14
अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥
అతని భయంతో జన్మనుండే దృఢమైన పర్వతాలు కూడా, ద్యావా-భూమా (ఆకాశం-భూమి) సైతం కంపిస్తాయి. ఆపై ఆకాంక్షా-ఆత్మ (వేన) అన్వేషణతో, ఆవరణానికి దగ్గరగా నొక్కి, అతడు తక్షణమే వీర్యానికి బలమవుతాడు—నోధాః ఋషి దీనిని ప్రకటించాడు.
Mantra 15
अस्मा इदु त्यदनु दाय्येषामेको यद्वव्ने भूरेरीशानः । प्रैतशं सूर्ये पस्पृधानं सौवश्व्ये सुष्विमावदिन्द्रः ॥
దానాన్ని అనుసరించిన అతనికే ఆ దానం లభించింది; అతడు ఒంటరిగా అధిపతిగా నిలిచి అపార సమృద్ధిని జయించాడు. సూర్యుని అశ్వం ఏతశతో జరిగిన పోటీలో సునిష్పీడిత సోమానికి ఇంద్రుడు సహాయపడ్డాడు—యథార్థ వేగం విజయం పొందునట్లు.
Mantra 16
एवा ते हारियोजना सुवृक्तीन्द्र ब्रह्माणि गोतमासो अक्रन् । ऐषु विश्वपेशसं धियं धाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
హరి అశ్వాలను యోగించే ఇంద్రా! గోతములు నీకోసం ఈ సురచిత, సునేయబడిన బ్రహ్మవాక్యాలను నిర్మించారు. వీటిలో విశ్వరూపిణి ‘ధీ’ (ప్రజ్ఞ)ని స్థాపించు; మరియు ఉదయవేళ ప్రేరిత బుద్ధి యొక్క ధనం త్వరగా మా వద్దకు రాగాక.
It praises Indra’s immense, world-filling power and asks him to grant victory, strength, and inspired intelligence to the poets and worshippers.
In Vedic thought, well-formed sacred speech (brahmāṇi/stoma) is itself an offering that strengthens the deity and helps bring the requested blessings into effect.
It is especially fitting in Indra worship during fire offerings and Soma-related rites, and its closing prayer makes it particularly apt for dawn recitation (prātaḥ).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.