
Sukta 1.62
Gautama (Gotamāsaḥ)
Indra (with Angiras lineage imagery)
Triṣṭubh
ഈ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തുതി ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി നെയ്തെടുത്ത ‘പുതിയ’ ബ്രഹ്മൻ (പവിത്ര വചന-രൂപീകരണം) അർപ്പിക്കുന്നു. അങ്കിരസ പാരമ്പര്യശൈലിയിൽ, പ്രചോദിത വാക്കിന്റെയും ജയശക്തിയുടെയും എല്ലായിടത്തും കേൾക്കപ്പെടുന്ന അധിപനായി അവനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. അങ്കിരസ വംശചിത്രങ്ങൾ—ഋഷിമാരുടെ സ്തുതി, ദ്യാവാപൃഥിവിയെ താങ്ങുന്ന കോസ്മിക നിലനിൽപ്പ്, ഇന്ദ്രന്റെ ദീപ്തമായ രഥ-യുഗം—എന്നിവ ഉണർത്തി, ആരാധകർക്ക് ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, സംരക്ഷണം, ഉഷസ്സിൽ നിന്നുയരുന്ന പ്രചോദനം എന്നിവ ലഭിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
प्र मन्महे शवसानाय शूषमाङ्गूषं गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् । सुवृक्तिभिः स्तुवत ऋग्मियायार्चामार्कं नरे विश्रुताय ॥
ഞങ്ങൾ ശക്തിമാനായ ശവസ്വാനനിലേക്കു മനസ്സിനെ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നു; അങ്ഗിരസ് രീതിയിൽ ഗിർവണസ (സ്തുതി-പ്രിയ പ്രഭു)നു ശക്തമായ അങ്ഗൂഷം—ദൃഢഗാനം—അർപ്പിക്കുന്നു. സുവൃക്തികളാൽ, ഋക്-ഗായകനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട്, വിശ്രുത നരനു അഗ്നിസമമായ അർക്കം ഞങ്ങൾ ജപിക്കുന്നു—ആത്മാവ് ദീപ്തബലത്തിലേക്ക് ഉയരേണ്ടതിന്.
Mantra 2
प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गूष्यं शवसानाय साम । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञा अर्चन्तो अङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥
മഹാനായ മഹിമാവാനോടു നിങ്ങളുടെ മഹാനമസ്കാരം അർപ്പിക്കുവിൻ; ശക്തിമാനായവനുവേണ്ടി പ്രചോദിതമായ സാമഗാനം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുവിൻ. അതിനാൽ പാത അറിയുന്ന പുരാതന പിതാക്കന്മാർ—സ്തുതിക്കുന്ന അങ്ഗിരസർ—ഗോങ്ങളെ (ഗൗഃ, പ്രകാശകിരണങ്ങളെ) കണ്ടെത്തി; ഋതത്തിന്റെ പഥത്തിൽ നമ്മുടെ യാത്രയ്ക്കായി മറഞ്ഞതിൽ നിന്നു ജ്ഞാനകിരണങ്ങളെ പുറത്തെടുത്തു.
Mantra 3
इन्द्रस्याङ्गिरसां चेष्टौ विदत्सरमा तनयाय धासिम् । बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः समुस्रियाभिर्वावशन्त नरः ॥
ഇന്ദ്രന്റെയും അങ്ഗിരസരുടെയും നിശ്ചിതാന്വേഷണത്തിൽ സരമാ ആത്മാവിന്റെ സന്താനത്തിനായി മറഞ്ഞ സമൃദ്ധി കണ്ടെത്തി. ബൃഹസ്പതി തടസ്സത്തിന്റെ പാറ പിളർത്തി പ്രകാശമയ ഗോങ്ങളെ കണ്ടെത്തി; ദീപ്തമായ പ്രകാശങ്ങളോടു ചേർന്ന മനുഷ്യാന്വേഷകർ ഉണർവിൽ ഘോഷിച്ചു.
Mantra 4
स सुष्टुभा स स्तुभा सप्त विप्रैः स्वरेणाद्रिं स्वर्यो नवग्वैः । सरण्युभिः फलिगमिन्द्र शक्र वलं रवेण दरयो दशग्वैः ॥
അവൻ—സുഷ്ടുഭ സ്തുതിയാൽ, സ്തുഭ ഗാനത്താൽ—ഏഴ് വിപ്രന്മാരോടുകൂടെ, പ്രകാശം കൊണ്ടുവരുന്ന സ്വരത്താൽ, ദീപ്തലോകം തേടുന്ന നവഗ്വന്മാരോടുകൂടെ—പാറ പിളർത്തി. വേഗഗതിയുള്ള ശക്തികളോടുകൂടെ, ഹേ ശക്ര ഇന്ദ്ര, നീ ഘോഷത്താൽ വലയെ ചീന്തി—ദശഗ്വന്മാരോടുകൂടെ.
Mantra 5
गृणानो अङ्गिरोभिर्दस्म वि वरुषसा सूर्येण गोभिरन्धः । वि भूम्या अप्रथय इन्द्र सानु दिवो रज उपरमस्तभायः ॥
അംഗിരസ്സുകളോടൊപ്പം സ്തുതി പാടിക്കൊണ്ട്, ഹേ ദസ്മ (അദ്ഭുത-കർതാവ്), ഉഷസ്സും സൂര്യനും പ്രകാശ-ഗോവുകളും കൊണ്ട് നീ അന്ധകാരം പിളർത്തി തുറന്നു. ഹേ ഇന്ദ്ര, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നീ ശിഖരം വിപുലമാക്കി; ദിവ്യവ്യാപ്തിയിലെ മേലത്തെ ലോകത്തെ നീ ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 6
तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥
ഇതുതന്നെ അവന്റെ ഏറ്റവും പ്രത്യക്ഷമായ കർമ്മം; ദസ്മന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ദംസ് (കൗശലം/പ്രഭുത്വം) ഇതാണ്. ഉപഹ്വര (സമീപത്തെ കുഴി/കുഹരം)ത്തിൽ, ഉപരാ (മേലത്തെ ശക്തികൾ) വീർത്ത് നിറഞ്ഞപ്പോൾ, മധുവർണ്ണമായ രസധാരകളുള്ള നാല് നദികൾ പൂർണ്ണമായി ഒഴുകി.
Mantra 7
द्विता वि वव्रे सनजा सनीळे अयास्यः स्तवमानेभिरर्कैः । भगो न मेने परमे व्योमन्नधारयद्रोदसी सुदंसाः ॥
രണ്ടുതവണ അവൻ വിരിച്ചു—സനജ് (പുരാതനജന്മ), സനീളേ (ഒരേ വാസസ്ഥലത്തിൽ)—അയാസ്യൻ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന അർക്ക് (സ്തുതിഗീതങ്ങൾ) കൊണ്ടു. ഭഗനെപ്പോലെ അവൻ പരമ വ്യോമത്തിൽ ആസനം ഏറ്റെടുത്തു; തന്റെ സുദംസാ (ശോഭന പ്രഭുത്വം) കൊണ്ട് അവൻ രോദസീ—രണ്ടു ലോകങ്ങളെ—ധരിച്ചു.
Mantra 8
सनाद्दिवं परि भूमा विरूपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः । कृष्णेभिरक्तोषा रुशद्भिर्वपुर्भिरा चरतो अन्यान्या ॥
പുരാതനകാലം മുതൽ ദ്യൗവും പൃഥ്വിയും—വ്യത്യസ്തരൂപങ്ങളായ രണ്ടു—എപ്പോഴും പുതുക്കപ്പെടുന്നു; സ്വപ്രേരണകളാൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന രണ്ടു യുവതികൾ. കൃഷ്ണതയിൽ അഭിഷിക്തയായ രാത്രിയും, ദീപ്തവപുസ്സുള്ള ഉഷസ്സും—ഒന്നിന് പിന്നാലെ മറ്റൊന്ന് പിന്തുടർന്ന് മുന്നേറുന്നു.
Mantra 9
सनेमि सख्यं स्वपस्यमानः सूनुर्दाधार शवसा सुदंसाः । आमासु चिद्दधिषे पक्वमन्तः पयः कृष्णासु रुशद्रोहिणीषु ॥
സഖ്യതയെ തേടി, നന്നായ കൗശലത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പുത്രൻ തന്റെ ബലത്താൽ മനോഹരമായ അധിപത്യം ധരിച്ചു. കച്ചയിലുപോലും നീ പക്വത്തെ അകത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്നു; കൃഷ്ണവും രുശദ്-രോഹിണീ രൂപങ്ങളും നടുവിൽ പ്രകാശത്തിന്റെ പാൽ തിളങ്ങുന്നു.
Mantra 10
सनात्सनीळा अवनीरवाता व्रता रक्षन्ते अमृताः सहोभिः । पुरू सहस्रा जनयो न पत्नीर्दुवस्यन्ति स्वसारो अह्रयाणम् ॥
പുരാതനകാലം മുതൽ ഒരേ വാസസ്ഥലത്തിൽ, അചഞ്ചലവും അചലവുമായ അമൃതശക്തികൾ അവരുടെ സഹോബലത്താൽ വ്രതങ്ങളെ കാക്കുന്നു. ആയിരങ്ങളായ ജനനികൾ—ഭാര്യകളെപ്പോലെ, സഹോദരിമാരെപ്പോലെ—അഹ്രയാണൻ, അശ്രാന്തനായ ഏകനെ സേവിക്കുന്നു.
Mantra 11
सनायुवो नमसा नव्यो अर्कैर्वसूयवो मतयो दस्म दद्रुः । पतिं न पत्नीरुशतीरुशन्तं स्पृशन्ति त्वा शवसावन्मनीषाः ॥
സനാതനനും സദാ യുവാവുമായവനേ, നമസ്കാരത്തോടെയും പുതിയ അർക്കങ്ങളോടെയും—വസു (സമ്പത്ത്) ആഗ്രഹിക്കുന്ന മതികൾ, ഹേ ദസ്മ (അദ്ഭുതകർമ്മ), നിന്റെ അടുക്കൽ ഓടിവരുന്നു. ഉത്സുകയായ ഭാര്യമാർ പ്രിയപ്പെട്ട പതിയെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ, ശക്തിമാനേ, മനീഷകൾ (പ്രേരിത ബുദ്ധികൾ) നിന്നെ സ്പർശിക്കുന്നു.
Mantra 12
सनादेव तव रायो गभस्तौ न क्षीयन्ते नोप दस्यन्ति दस्म । द्युमाँ असि क्रतुमाँ इन्द्र धीरः शिक्षा शचीवस्तव नः शचीभिः ॥
പഴയകാലം മുതലേ, ഹേ ദസ്മ, നിന്റെ റായഃ (സമ്പത്തുകൾ) നിന്റെ ഗഭസ്തി (കൈപ്പിടി)യിൽ ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; അവ പരാജയപ്പെടുകയുമില്ല, വിട്ടുപോകുകയുമില്ല. നീ ദ്യുമാൻ (പ്രകാശമയൻ), ക്രതുമാൻ (സങ്കൽപശക്തിയുള്ളവൻ), ഹേ ഇന്ദ്ര, ധീര (സ്ഥിരബുദ്ധി); ശചീവസ്, നിന്റെ ശചികൾ (കാര്യസാധക ശക്തികൾ)കൊണ്ട് ഞങ്ങളെ ഉപദേശിക്കണമേ.
Mantra 13
सनायते गोतम इन्द्र नव्यमतक्षद्ब्रह्म हरियोजनाय । सुनीथाय नः शवसान नोधाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
സനായതേ (ശാശ്വതമായ ഭവനം)ക്കായി, ഗൗതമൻ, ഹേ ഇന്ദ്ര, നിനക്കായി നവ്യം (പുതുതായി രൂപപ്പെടുത്തിയ) ബ്രഹ്മ (മന്ത്രവചനം) തക്ഷിച്ചു—ഹരിയോജനായ, നിന്റെ ഹരികളെ (പ്രകാശമയ അശ്വങ്ങളെ) യോജിപ്പാൻ. ഞങ്ങളുടെ സുനീതായ (സുമാർഗനയത്തിന്) വേണ്ടി, ശവസാൻ (ബലവാൻ) നോധാഃ പ്രഭാതത്തിൽ വേഗത്തിൽ എത്തട്ടെ—ധിയാവസുഃ, പ്രേരിത ധിയും അതിന്റെ വസുക്കളും (നിധികളും) നിറഞ്ഞവനായി.
It is a hymn of praise to Indra that presents the poet’s speech as a carefully crafted offering, while asking Indra for strength, protection, and right guidance—especially at dawn.
The hymn aligns its praise with the revered Angirasa seer-tradition, suggesting that inspired speech and seerly “crafting” of mantra is itself a power that draws Indra and opens higher vision.
It means the seer consciously composes a fresh, potent sacred formulation (brahman/mantra) to ‘yoke’ Indra’s power—inviting the deity to arrive and act effectively for the worshippers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.