
Sukta 1.60
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 1.60)
Agni (with Mātariśvan in narrative role)
Triṣṭubh
ഈ ചെറുതായ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം അഗ്നിയെ പ്രകാശമാനമായ “സഭയുടെ അടയാളം” എന്നും യജ്ഞത്തിൽ ഉടൻ ഫലം വരുത്തുന്ന വേഗമേറിയ ദൂതൻ എന്നും സ്തുതിക്കുന്നു. മാതരിശ്വൻ ഭൃഗുക്കൾക്കായി അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവന്ന പുരാണകഥയെ ഓർമ്മിപ്പിച്ച്, ആ ആദിമ ദാനത്തെ മനുഷ്യർ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുമും യാഗവേദിയിൽ നിന്നുമും അഗ്നിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും കൊളുത്തുന്ന കർമ്മവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം കവി അഗ്നിയെ സമ്പത്തിന്റെ അധിപതിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും, പ്രഭാതാഭിമുഖമായ പ്രാർത്ഥനയിൽ അവൻ വേഗത്തിൽ എത്തി അന്തർപ്രകാശം നൽകണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Mantra 1
वह्निं यशसं विदथस्य केतुं सुप्राव्यं दूतं सद्योअर्थम् । द्विजन्मानं रयिमिव प्रशस्तं रातिं भरद्भृगवे मातरिश्वा ॥
മാതരിശ്വൻ ഭൃഗുവിന്നു ഒരു ദാനം കൊണ്ടുവന്നു—വഹ്നി, യശസ്സുള്ളവൻ; വിദഥത്തിന്റെ കേതു, സഭയുടെ അടയാളം; സുപ്രാവ്യൻ, ഉടൻ ഫലം വരുത്തുന്ന ദൂതൻ. ദ്വിജന്മാ അഗ്നി—ധനസമൃദ്ധിപോലെ പ്രശംസിതൻ—ദാനമായി എത്തിക്കപ്പെട്ടു.
Mantra 2
अस्य शासुरुभयासः सचन्ते हविष्मन्त उशिजो ये च मर्ताः । दिवश्चित्पूर्वो न्यसादि होतापृच्छ्यो विश्पतिर्विक्षु वेधाः ॥
അവന്റെ ശാസനത്തോടു രണ്ടുതരക്കാരും ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു—ഹവിഷ്മന്തർ, ഉശിജർ (ഉത്സാഹമുള്ള പ്രജ്വലകർ), മർത്ത്യരും കൂടെ. ദിവ്യത്തിൽ നിന്നുമേ പ്രാചീനനായ ഹോതൃ ആസനം ഏറ്റെടുത്തു—ചോദിക്കപ്പെടാവുന്നതും ആലോചനയോഗ്യനുമായ, ജനങ്ങളിൽ വിശ്പതി (കുലപതി), വിക്ഷുകളിൽ വേധാഃ (ജ്ഞാനിയായ വിധാതാവ്)।
Mantra 3
तं नव्यसी हृद आ जायमानमस्मत्सुकीर्तिर्मधुजिह्वमश्याः । यमृत्विजो वृजने मानुषासः प्रयस्वन्त आयवो जीजनन्त ॥
ഹൃദയത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന, മധുജിഹ്വൻ (മധുര നാവുള്ളവൻ) ആയ അവനെ നമ്മുടെ സദാ-പുതിയ സുകീർത്തി പ്രാപിക്കട്ടെ. മനുഷ്യ ഋത്വിജർ വിശാലമായ മൈതാനത്തിൽ, പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രമശീലരായി, അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിപ്പിച്ചു।
Mantra 4
उशिक्पावको वसुर्मानुषेषु वरेण्यो होताधायि विक्षु । दमूना गृहपतिर्दम आँ अग्निर्भुवद्रयिपती रयीणाम् ॥
ഉശിക (ഉത്കട) പാവകൻ—ശുദ്ധനും ദീപ്തനും—മർത്ത്യരിൽ വസു (ധനം/നിധി) പോലെ; വരേണ്യ ഹോതൃ വിക്ഷുകളിൽ സ്ഥാപിതനായി. ദമൂന, ഗൃഹപതി, അഗ്നി നമ്മുടെ ദമ (വാസസ്ഥലം)യിൽ പ്രവേശിച്ച് റയി (സമൃദ്ധി)കളുടെ റയിപതി—സകല ഐശ്വര്യത്തിന്റെ രക്ഷകൻ—ആകുന്നു।
Mantra 5
तं त्वा वयं पतिमग्ने रयीणां प्र शंसामो मतिभिर्गोतमासः । आशुं न वाजम्भरं मर्जयन्तः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
ഹേ അഗ്നേ, റയികളുടെ (സമ്പത്തുകളുടെ) പതി, നിന്നെ ഞങ്ങൾ ഗൗതമർ ജാഗ്രതമായ മതികളാൽ പ്രശംസിക്കുന്നു. ബലം വഹിക്കുന്ന വേഗവാഹനത്തെപ്പോലെ (അർപ്പണവും വാണിയും) മിനുക്കി ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട്, ധീ-ശക്തിയാൽ സമ്പന്നനായവൻ പ്രാതഃകാലത്ത്—ആദ്യ പ്രകാശോദയത്തിൽ—വേഗത്തിൽ എത്തിച്ചേരട്ടെ.
It recalls Mātariśvan bringing Agni as a divine gift to the Bhṛgus, and connects that ancient event to the daily act of kindling Agni in the ritual.
Because Agni has a cosmic birth (as divine fire/light) and a repeated human birth when priests kindle him again in the ritual fire.
It points to inner intention and inspired speech: Agni is not only a physical flame but also the awakened fire of will and insight arising from the heart during worship.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.