Opening the text

सीतासान्त्वनम् / Hanuman Consoles Sita with the News of Victory
युद्धकाण्ड
യുദ്ധാനന്തരത്തിൽ പുതിയ ഭരണക്രമത്തിൽ ലങ്കയിൽ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട ഹനുമാൻ യഥോചിതമായ മര്യാദകളോടെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അശോകവാടികയിൽ സീതയെ കാണാൻ പോകുന്നു. അവിടെ സീതയെ ദേഹക്ഷീണയുമായി, സന്തോഷരഹിതയായി, രാക്ഷസീ കാവലിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി കണ്ടു, ഹനുമാൻ രാമസന്ദേശം അറിയിക്കുന്നു—രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു, ലങ്ക വിഭീഷണന്റെ അധീനത്തിൽ സുരക്ഷിതമായി, ഇനി ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; തടവിന്റെ സാഹചര്യം അവസാനിച്ചു. ഇത് കേട്ട് സീത ആനന്ദാതിശയത്തിൽ വാക്കറ്റുപോകുന്നു. തുടർന്ന് ദൂതന് യോജിച്ച ദാനം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, ശുഭവാർത്തയ്ക്ക് തുല്യമായ ധനം ഇല്ലെന്ന് പറയുന്നു. സീതയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ രാക്ഷസിമാരോട് പ്രതികാരഹിംസ ചെയ്യാമെന്ന് ഹനുമാൻ നിർദ്ദേശിക്കുമ്പോൾ, സീത പ്രതികാരം നിരസിക്കുന്നു—തന്റെ ദുഃഖം ദൈവവും മുൻപരിസ്ഥിതികളും നൽകിയ ഫലമെന്ന് കരുതി, ആജ്ഞാവശരായി തെറ്റ് ചെയ്തവരോടും സംയമനവും കരുണയും പുലർത്തണം എന്ന ധർമ്മനീതിവാക്യം ഉദ്ധരിക്കുന്നു. ഹനുമാൻ സീതയുടെ ധാർമ്മിക അധികാരം അംഗീകരിച്ച് രാമനോട് പറയാനുള്ള മറുപടി ചോദിക്കുന്നു; സീത ഭർത്താവിനെ ദർശിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം അറിയിക്കുന്നു. അവസാനം ഹനുമാൻ വേഗത്തിൽ മടങ്ങി സീതയുടെ വാക്കുകൾ അതേ ക്രമത്തിൽ യഥാവത്തായി രാഘവനോട് അറിയിച്ച്, വാക്കിന്റെയും ഉദ്ദേശത്തിന്റെയും ശുദ്ധപരമ്പര സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Verse 1
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।प्रविवेशपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचरैः ।।6.116.1।।
ഇങ്ങനെ നിയോഗിക്കപ്പെട്ട മാർുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ, രാക്ഷസന്മാർ ആദരിച്ച് പൂജിക്കുമ്പോൾ ലങ്കാപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 2
प्रविश्य चपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचारै: ।ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ।।6.116.2।।सम्प्रविश्ययथान्यायंसीतायाद्विितोहरिः ।ददर्शमृजयाहीनांसातङ्कांरोहिणीमिव ।।6.116.3।।वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।।6.116.4।।
ലങ്കാപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, നിശാചരന്മാർക്കാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട്, വിഭീഷണന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ഹനുമാൻ പിന്നെ വൃക്ഷവാടികയിലേക്കു പോയി. നിയമപ്രകാരം ഉദ്യാനത്തിൽ കടന്ന സീതയ്ക്ക് പരിചിതനായ ആ വാനരൻ സീതയെ കണ്ടു—സ്നാനമില്ലാതെ, ക്ഷീണിതയായി, ഭീതയായി, രോഹിണിയെപ്പോലെ. വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ആനന്ദമില്ലാതെ, രാക്ഷസീസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന അവളുടെ അടുക്കൽ ഹനുമാൻ ശാന്തനായി, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് നിശ്ചലമായി നിന്നു.
Verse 3
प्रविश्य चपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचारै: ।ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ।।6.116.2।।सम्प्रविश्ययथान्यायंसीतायाद्विितोहरिः ।ददर्शमृजयाहीनांसातङ्कांरोहिणीमिव ।।6.116.3।।वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।।6.116.4।।
ലങ്കാപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, നിശാചരന്മാർക്കാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട്, വിഭീഷണന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ഹനുമാൻ പിന്നെ വൃക്ഷവാടികയിലേക്കു പോയി. നിയമപ്രകാരം ഉദ്യാനത്തിൽ കടന്ന സീതയ്ക്ക് പരിചിതനായ ആ വാനരൻ സീതയെ കണ്ടു—സ്നാനമില്ലാതെ, ക്ഷീണിതയായി, ഭീതയായി, രോഹിണിയെപ്പോലെ. വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ആനന്ദമില്ലാതെ, രാക്ഷസീസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന അവളുടെ അടുക്കൽ ഹനുമാൻ ശാന്തനായി, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് നിശ്ചലമായി നിന്നു.
Verse 4
प्रविश्य चपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचारै: ।ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ।।6.116.2।।सम्प्रविश्ययथान्यायंसीतायाद्विितोहरिः ।ददर्शमृजयाहीनांसातङ्कांरोहिणीमिव ।।6.116.3।।वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।।6.116.4।।
ലങ്കാപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, നിശാചരന്മാർക്കാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട്, വിഭീഷണന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ഹനുമാൻ പിന്നെ വൃക്ഷവാടികയിലേക്കു പോയി. നിയമപ്രകാരം ഉദ്യാനത്തിൽ കടന്ന സീതയ്ക്ക് പരിചിതനായ ആ വാനരൻ സീതയെ കണ്ടു—സ്നാനമില്ലാതെ, ക്ഷീണിതയായി, ഭീതയായി, രോഹിണിയെപ്പോലെ. വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ആനന്ദമില്ലാതെ, രാക്ഷസീസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന അവളുടെ അടുക്കൽ ഹനുമാൻ ശാന്തനായി, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് നിശ്ചലമായി നിന്നു.
Verse 5
दृष्टवासमागतंदेवीहनूमन्तंमहाबलम् ।तूष्णीमास्ततदादृष्टवास्मृत्वासृष्टाभवत्तदा ।।6.116.5।।
മഹാബലനായ ഹനുമാനെ എത്തിയതായി കണ്ട ദേവി സീത ആദ്യം മൗനമായി നിന്നു; പിന്നെ അവനെ കണ്ടു തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ ഹർഷത്തോടെ ആനന്ദിതയായി.
Verse 6
सौम्यंतस्यामुखंदृष्टवाहनुमान्प्लवगोत्तमः ।रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।।6.116.6।।
അവളുടെ സൗമ്യമുഖം കണ്ട വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ, രാമന്റെ വചനങ്ങൾ മുഴുവനും അറിയിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.
Verse 7
वैदेही कुशलीरामस्सहसुग्रीवलक्ष्मणः ।वभीषणसहायश्चहरीणांसहितोबलैः ।।6.116.7।।
“വൈദേഹീ, രാമൻ സുഖക്ഷേമമാണ്—സുഗ്രീവനും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ; വിഭീഷണന്റെ സഹായത്തോടെ, വാനരസേനകളോടൊപ്പം കൂടിയിരിക്കുന്നു.”
Verse 8
कुशलंचाहसिद्धार्थोहतशत्रुरिमत्रजित् ।विभीषणसहायेनरामेणहरिभिस्सह ।।6.116.8।।निहतोरावणोदेविलक्ष्मणेन च वीर्यवान् ।
“ദേവീ, അവൻ നിങ്ങളുടെ സുഖക്ഷേമം ചോദിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ സഹായത്തോടെയും വാനരന്മാരോടെയും കൂടെ രാമൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചു—ശത്രുഹന്താവും അമിത്രജിതനും; പരാക്രമിയായ ലക്ഷ്മണനും കൂടെ. രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു.”
Verse 9
प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ।।6.116.9।।तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ।।6.116.10।।
“ദേവീ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് പ്രിയവാർത്ത പറയുന്നു; വീണ്ടും നിങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നു. സീതേ, ധർമ്മജ്ഞേ—നിങ്ങളുടെ മഹിമയുടെ പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ മഹാനായ രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ ഈ വിജയം നേടി. ശാന്തയാവുക; ദുഃഖജന്യ ജ്വരം അകന്നുപോകട്ടെ.”
Verse 10
प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ।।6.116.9।।तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ।।6.116.10।।
ദേവീ! ഞാൻ നിന്നോട് സന്തോഷവാർത്ത പറയുന്നു; വീണ്ടും നിന്നെ ആദരിക്കുന്നു. ധർമ്മജ്ഞയായ സീതേ! നിന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു മഹാനായ രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ ഈ വിജയം നേടി; ആശ്വസിക്ക, ജ്വരസമമായ വ്യാകുലത വിട്ടൊഴിയുക.
Verse 11
रावणश्चहतश्शत्रुर्लङ्कचैववशीकृता ।मयाह्यलब्न्दिद्रेणधृतेनतवनिर्जये ।।6.116.11।।प्रतिज्ञैषाविनिस्तीर्णाबद्ध्वासेतुंमहोदधौ ।
ശത്രുവായ രാവണൻ വധിക്കപ്പെട്ടു; ലങ്കയും വശമായി. നിന്റെ മോചനത്തിനായി ഞാൻ നിദ്രയില്ലാതെ ധൈര്യത്തോടെ നിലകൊണ്ടു; മഹാസമുദ്രത്തിൽ സേതു കെട്ടി ഈ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയായി.
Verse 12
सम्भ्रमश्च न कर्तव्योवर्तन्त्यारावणालये ।।6.116.12।।विभीषणविधेयंहिलङ्कैश्वर्यमिदंकृतम् ।
രാവണന്റെ വസതിയിൽ നീ കഴിയുന്നതുകൊണ്ട് ഭ്രമിക്കേണ്ട; ലങ്കയുടെ ഈ രാജ്യം ഇപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ അധികാരത്തിൽ ഏല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 13
तदाश्वसिहिविस्रब्धंस्वगृहेपरिवर्तसे ।।6.116.13।।अयंचाभ्येतिसम्हृष्टस्त्वद्धर्शनसमुत्सुकः ।
അതുകൊണ്ട് ധൈര്യത്തോടെ, നിർഭയമായി ഇരിക്കൂ; നീ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലിരിക്കുന്നതുപോലെ ആശ്വാസത്തോടെ വസിക്കൂ. വിഭീഷണനും ഹർഷത്തോടെ, നിന്റെ ദർശനം കാണാൻ ആകാംക്ഷയോടെ ഇവിടെ വരുന്നു.
Verse 14
एवमुक्तासमुत्पत्यसीताशशिनिभानना ।।6.116.14।।प्रहर्षेणावरुद्धासाव्याहर्तुं न शशाक ह ।
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ചന്ദ്രമുഖിയായ സീത എഴുന്നേറ്റു; ആനന്ദം കണ്ഠം മുട്ടിച്ചമർത്തിയതിനാൽ അവൾക്ക് സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
Verse 15
ततोऽब्रवीद्धरिवरःसीतामप्रतिजल्पतीम् ।।6.116.15।।किंत्वंचिन्तयसेदेविकिं च मांनाभिभाषसे ।
അപ്പോൾ വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ, സീത മറുപടി പറയാത്തതു കണ്ടു പറഞ്ഞു: “ദേവീ, നീ എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നത്? എനിക്കെന്തുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല?”
Verse 16
एवमुक्ताहनुमतासीताधर्मपथेस्थिता ।।6.116.16।।अब्रवीत्परमप्रीताबाष्पगद्गदयागिरा ।
ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മപഥത്തിൽ അചഞ്ചലയായ സീത പരമാനന്ദത്തോടെ, കണ്ണീരാൽ ഇടറുന്ന വാക്കുകളോടെ പറഞ്ഞു.
Verse 17
प्रियमेतदुपश्रुत्यभर्तुर्विजयसंश्रयम् ।।6.116.17।।प्रहर्षवशमापन्नानिर्वाक्यास्मिक्षणान्तरम् ।
“ഇത് കേൾക്കുന്നത് അത്യന്തം പ്രിയം—എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ വിജയത്തെ ഉറപ്പുനൽകുന്ന വാർത്ത. ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ ആനന്ദവശയായി, ഒരു നിമിഷം വാക്കറ്റവളാകുന്നു.”
Verse 18
न हिपश्यामिसदृशंचिन्तयन्तीप्लवङ्गमा ।।6.116.18।।मप्रतियाब्यानकस्येहदातुंप्रत्यभिनन्दनम् ।
ഹേ പ്ലവംഗമാ വാനരാ! ഞാൻ എത്ര ചിന്തിച്ചാലും, നിന്റെ ആനന്ദകരമായ ശുഭവാർത്തയ്ക്ക് പ്രത്യുപകാരമായി കൃതജ്ഞതയുടെ അടയാളമായി ഇവിടെ അർപ്പിക്കുവാൻ യോജിച്ച ദാനം ഒന്നും കാണുന്നില്ല.
Verse 19
नहिपश्यामिततसौम्यपृथिव्यामपिवानर ।।6.116.19।।सदृशंयत्प्रियाख्यानेतवदत्त्वाभवेत्सुखम् ।
ഹേ സൗമ്യ വാനരാ! ഈ ഭൂമിയിൽ എവിടെയും നിന്റെ പ്രിയവാർത്തയുടെ മൂല്യത്തിന് തുല്യമായ ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; അത് നിനക്കു നൽകി എങ്കിൽ മാത്രമേ എനിക്ക് യഥാർത്ഥ സന്തോഷവും തൃപ്തിയും ഉണ്ടാകൂ.
Verse 20
हिरण्यंवासुवर्णंवारत्नानिविविधानिच ।।6.116.20।।राज्यंवात्रिषुलोकेषुनैतदर्हतिभाषितम् ।
സ്വർണ്ണമോ മഹത്തായ ധനമോ, പലവിധ രത്നങ്ങളോ—അല്ലെങ്കിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ രാജ്യമോ പോലും—നീ പറഞ്ഞ ഈ വചനത്തിന് തുല്യമല്ല; ഈ ഭാഷണം അതെല്ലാം കവിയുന്നതാണ്.
Verse 21
एवमुक्तस्तुवैदेह्याप्रत्युवाचप्लवङ्गमः ।।6.116.21।।प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षासतीतायाःप्रमुखेस्थितः ।
വൈദേഹി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹർഷത്തോടെ കൈകൾ കൂപ്പി, സീതയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നിരുന്ന പ്ലവംഗമൻ (ഹനുമാൻ) മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 22
भर्तुःप्रियहितेयुक्तेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिण: ।।6.116.22।।स्निग्धमेवंविधंवाक्यंत्वमेवार्हस्यनिन्दिते ।
ഹേ അനിന്ദിതേ! ഭർത്താവിന് പ്രിയവും ഹിതകരവുമായ കാര്യത്തിൽ നിബദ്ധയായി, ഭർത്താവിന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന—ഇത്തരം സ്നേഹസാന്ദ്രമായ വചനം പറയുവാൻ നീയേ യോജ്യയാകുന്നു.
Verse 23
तवैतद्वचनंसौम्येसारवत् स्निग्धमेव च ।।6.116.23।।रत्नौघाद्विविधाच्चापिदेवराज्याद्विशिष्यते ।
സൗമ്യേ! നിന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ സാരസമ്പന്നവും സ്നേഹസ്നിഗ്ധവുമാകുന്നു; അവ വിവിധ രത്നക്കൂമ്പാരങ്ങളെയും ദേവരാജ്യത്തിന്റെ മഹിമയെയും പോലും അതിക്രമിക്കുന്നു.
Verse 24
अर्थतश्चमयाप्राप्तादेवरज्यादयोगुणाः ।।6.116.24।।हतशत्रुंविजयिनंरामंपश्यामिसुस्थितम् ।
ശത്രുവിനെ വധിച്ച് വിജയിയായി സുസ്ഥിതനായ രാമനെ ഞാൻ കാണുമ്പോൾ, ദേവരാജ്യാധിപത്യവും അതുപോലെയുള്ള എല്ലാ അനുഗ്രഹങ്ങളും ഞാൻ നേടിയതുപോലെ തന്നെയെന്ന് എനിക്ക് സത്യമായി തോന്നുന്നു.
Verse 25
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीजनकात्मजा ।।6.116.25।।ततःशुभतरंवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ।
അവന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം, ജനകാത്മജയായ മൈഥിലി പവനപുത്രനോടു പിന്നെ അതിലും മംഗളകരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 26
अतिलक्षणसम्पन्नंमाधुर्यगुणभूषितम् ।।6.116.26।।बुद्ध्याह्यष्टाङ्गयायुक्तंत्वमेवार्हसिभाषितुम् ।
നിന്റെ വാക്കുകൾ അത്യുത്തമ ലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും മാധുര്യഗുണംകൊണ്ട് അലങ്കൃതവുമാണ്; അഷ്ടാംഗഗുണങ്ങളുള്ള ബുദ്ധിയോടുകൂടിയ നീയേ സത്യത്തിൽ സംസാരിക്കാൻ യോഗ്യൻ.
Verse 27
श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ।।6.116.27।।बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ।।6.116.28।।एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।
നീ വായുദേവന്റെ പ്രശംസനീയനായ പുത്രൻ, പരമധാർമ്മികൻ. ബലം, ശൗര്യം, ശ്രുതിജ്ഞാനം, സത്ത്വം, വിക്രമം, ഉത്തമദക്ഷത; തേജസ്, ക്ഷമ, ധൃതി, സ്ഥിരത, വിനയം—നിസ്സംശയം ഇവയും മറ്റു അനേകം ശ്രേഷ്ഠഗുണങ്ങളും നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെയാണ് ദീപ്തമായി ശോഭിക്കുന്നത്.
Verse 28
श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ।।6.116.27।।बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ।।6.116.28।।एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।
അപ്പോൾ ഹനുമാൻ ഹർഷത്തോടെ കൈകൂപ്പി സീതാദേവിയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു; അശാന്തിയില്ലാതെ, വിനയത്തോടെ, അവളോടു വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
Verse 29
अथोवाचपुनस्सीतामसम्भ्रान्तोविनीतवत् ।।6.116.29।।प्रगृहीताञ्चलिर्हर्षात्सीतायाःप्रमुखेस्थितः ।
അപ്പോൾ ഹനുമാൻ ഹർഷത്തോടെ കൈകൂപ്പി സീതാദേവിയുടെ മുമ്പിൽ നിന്നു; അശാന്തിയില്ലാതെ, വിനയത്തോടെ, അവളോടു വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
Verse 30
इमास्तुखलुराक्षस्योयदित्वमनुमन्यसे ।।6.116.30।।हन्तुमिच्छामितास्सर्वायाभिस्त्वंतर्जितापुरा ।
നീ അനുവാദം തരുന്നുവെങ്കിൽ, മുമ്പ് നിന്നെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി പീഡിപ്പിച്ച ഈ എല്ലാ രാക്ഷസീകളെയും ഞാൻ സംഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 31
क्लिश्यन्तीम् पतिदेवांत्वामशोकवनिकांगताम् ।।6.116.31।।घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ।।6.116.32।।असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।
ദേവി! പതിദേവതയായ നീ അശോകവനികയിൽ ചെന്നു ക്ലേശം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ ഞാൻ കേട്ടത് ഇതാണ്—രാവണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വികൃതമുഖികളായ ആ രാക്ഷസീകൾ, ക്രൂരാചാരമുള്ളവരും ഭയാനകരൂപമുള്ളവരും അതിഭീകരദൃഷ്ടിയുള്ളവരും ആയി, വീണ്ടും വീണ്ടും കഠിനവചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 32
क्लिश्यन्तीम् पतिदेवांत्वामशोकवनिकांगताम् ।।6.116.31।।घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ।।6.116.32।।असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।
ദേവീ! പതിദേവതയായി നീ അശോകവനികയിൽ കൊണ്ടുപോയശേഷം എങ്ങനെ പീഡിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് ഞാൻ ഇവിടെ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഭയങ്കര രൂപവും ആചാരവും ഉള്ള, ക്രൂരയും അതിഭീകരദൃഷ്ടിയുമുള്ള, വികൃതമുഖങ്ങളായ രാക്ഷസിമാർ രാവണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വീണ്ടും വീണ്ടും കഠിനവചനങ്ങളാൽ നിന്നെ ഉപദ്രവിച്ചു.
Verse 33
विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ।।6.116.33।।इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ।।6.116.34।।
അവർ വികൃതവും കുരൂപവുമായ ആകൃതിയുള്ളവർ; അതിക്രൂരർ, ഭയങ്കര മുടിയോടും ഉഗ്രദൃഷ്ടിയോടും കൂടിയവർ.
Verse 34
विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ।।6.116.33।।इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ।।6.116.34।।
ഈ അതിഭീകര രാക്ഷസിമാരെ പലവിധ പ്രഹാരങ്ങളാൽ ഞാൻ സംഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവരുടെ ക്രൂരത വാക്കുകൾക്കതീതമാണ്. ദയവായി എനിക്ക് ഈ വരം നല്കുക—അനുമതി തരിക.
Verse 35
मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानांचैवपीडनैः ।।6.116.35।।भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा ।भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ।।6.116.36।।विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ।।6.116.37।।
മുഷ്ടികളാലും കാൽമുട്ടിന്റെ (കുതികാൽ) പ്രഹാരങ്ങളാലും, ഈ വിശാല ഭുജങ്ങളാലും; ജംഘയും മുട്ടും കൊണ്ടുള്ള അടികളാലും, പല്ലുകളുടെ ഞെരുക്കത്താലും—
Verse 36
मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानांचैवपीडनैः ।।6.116.35।।भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा ।भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ।।6.116.36।।विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ।।6.116.37।।
ചെവിയും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചും, മുടി പിഴുതെടുത്തും, മുഖം വല്ലാതെ ഉണങ്ങുമാറ് അടിച്ചും, പിളർന്നും, താഴെയിട്ടും അവരെ ഉപദ്രവിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 37
मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानांचैवपीडनैः ।।6.116.35।।भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा ।भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ।।6.116.36।।विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ।।6.116.37।।
എല്ലുകളും കഴുത്തും തോളുകളും വശങ്ങളും തകർന്ന ശരീരത്തോടുകൂടിയവരായി, നിനക്ക് അപ്രിയമായത് ചെയ്ത അവരെ താഴെയിട്ട് കൊല്ലാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 38
एवंप्रहारैर्बहुभिःसंप्प्रहार्ययशस्विनि ।घातयेतीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वंतर्जितापुरा ।।6.116.38।।
ഹേ യശസ്വിനീ! മുമ്പ് നിന്നെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ ആ ഉഗ്രരൂപികളായ രാക്ഷസികളെ ഇപ്രകാരം പലതരം പ്രഹരങ്ങളാൽ അടിച്ച് ഞാൻ കൊല്ലും.
Verse 39
इत्युक्तासाहनुमताकृपणादीनवत्सला ।हनूमन्तमुवाचेदंचिन्तयित्वाविमृश्य च ।।6.116.39।।
ഹനുമാൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദീനരോട് വാത്സല്യമുള്ള സീത, ചിന്തിക്കുകയും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്തശേഷം ഹനുമാനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
Verse 40
राजसंश्रयवश्यानांकुर्वतीनांपराज्ञया ।विधेयानां च दासीनांकःकुप्यद्वानरोत्तम ।।6.116.40।।
ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ! രാജാധീനതയിൽ ബന്ധിതരായി, മറ്റൊരാളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം മാത്രം പ്രവർത്തിച്ച് അനുസരണത്തിന് നിർബന്ധിതരായ ദാസിമാരോട് ആര് കോപിക്കും?
Verse 41
भाग्यवैषम्यदोषेणपुरस्ताद्धुष्कृतेन च ।मयैतत्प्राप्यसर्वंस्वकृतंह्युपभुज्यते ।।6.116.41।।
ഭാഗ്യത്തിന്റെ വൈഷമ്യദോഷത്താലും, മുൻകാല ദുഷ്കൃത്യത്താലും ഇതെല്ലാം എനിക്കു സംഭവിച്ചു; ഒരുവൻ തന്റെ തന്നെ കർമ്മഫലം തീർച്ചയായും അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ.
Verse 42
मैवंवदमहाबाहो दैवेह्येषापरागतिः ।प्राप्तव्यंतुदशायोगान्मयैतदितिनिश्चितम् ।।6.116.42।।दासीनांरावणस्याहंमर्षयामीहदुर्बला ।
“മഹാബാഹോ, ഇങ്ങനെ പറയരുത്; ഇത് ദൈവാധീനമായ പരമഗതിയാണ്. സാഹചര്യബലത്താൽ എനിക്ക് ഇതു അനുഭവിക്കേണ്ടതായിരുന്നു എന്നു ഞാൻ ഉറപ്പിച്ചു. ഇവിടെ അശക്തയായ ഞാൻ രാവണന്റെ ദാസിമാരെ ക്ഷമിക്കുന്നു.”
Verse 43
आज्ञप्ताराक्षसेनेहराक्षस्यस्तर्जयन्तिमाम् ।।6.116.43।।हतेतस्मिन्नकुर्वन्तितर्जनंमारुतात्मज ।
“ഇവിടെ രാക്ഷസരാജന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രാക്ഷസിമാർ എന്നെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു; അവൻ വധിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഹേ മാരുതാത്മജ, ഇനി അവർ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയില്ല.”
Verse 44
अयंव्याघ्रसमीपेतुपुराणोधर्मसंहितः ।।6.116.44।।ऋक्षेणगीतःश्लोकोऽस्तितंनिबोधप्लवङ्गम ।
“ഹേ പ്ലവംഗമാ! വ്യാഘ്രത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഒരിക്കൽ ഒരു ഋക്ഷൻ പാടിയ, ധർമ്മസമ്മതമായ ഒരു പുരാതന ശ്ലോകമുണ്ട്; അത് കേൾക്കുക.”
Verse 45
न पर: पापमादत्तेपरेषांपापकर्मणाम् ।।6.116.45।।समयोरक्षितव्यस्तुसप्तश्चारित्रभूषणाः ।
മഹാത്മാവ് മറ്റുള്ളവരുടെ പാപകർമ്മങ്ങൾ കണ്ടു പാപം ഏറ്റെടുക്കുകയില്ല. സമയോചിതമായി സദാചാരം കാക്കണം; സച്ചരിത്രം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ അലങ്കാരം.
Verse 46
पापानांवाशुभानांवावधार्हाणांप्लवङ्गम ।।6.116.46।।कार्यंकरुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ।
ഹേ പ്ലവംഗമേ! പാപികളായാലും പുണ്യവാന്മാരായാലും, വധാർഹരെന്നു തോന്നുന്നവരായാലും—ആര്യൻ കരുണയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം; ആരും അപരാധം ചെയ്യരുത്.
Verse 47
लोकहिंसाविहाराणांरक्षसांकामरूपिणाम् ।।6.116.47।।कुर्वतामपिपापानिनैवकार्यमशोभनम् ।
ലോകഹിംസയിൽ രമിക്കുന്നതും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നതുമായ രാക്ഷസർ പാപം ചെയ്താലും, അതിന് മറുപടിയായി അശോഭനമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നത് ഒരിക്കലും യുക്തമല്ല.
Verse 48
एवमुक्तस्तुहनुमान् सीतयावाक्यकोविदः ।।6.116.48।।प्रत्युवाचततस्सीतांरामपत्नीयशश्विनीम् ।
സീത ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ, വാക്കിൽ നിപുണനായ ഹനുമാൻ പിന്നെ യശസ്വിനിയായ രാമപത്നി സീതയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 49
युक्तारामस्यभवतीधर्मपत्नीयशश्विनी ।।6.116.49।।प्रतिसन्दिशमांदेवि गमिष्येयत्रराघवः ।
ഹേ ദേവീ! നീ രാമന്റെ യഥാർത്ഥവും യശസ്വിനിയുമായ ധർമ്മപത്നിയാണ്. എനിക്ക് സന്ദേശം ഏല്പിക്കൂ; രാഘവൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും.
Verse 50
एवमुक्ताहनुमतावैदेहिजनकात्मजा ।।6.116.50।।साब्रवीद्ध्रष्टुमिच्छामिभर्तारंवानरोत्तम ।
ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വൈദേഹി ജനകനന്ദിനി പറഞ്ഞു: “ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ എന്റെ ഭർത്താവിനെ കാണുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”
Verse 51
तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्पवनात्मजः ।।6.116.51।।हर्षयन्मैथिलींवाक्यमुवाचेदंमहामतिः ।
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട പവനപുത്രനായ ഹനുമാൻ, മഹാമതി, മൈഥിലിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കുവാൻ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 52
पूर्णचन्द्राननंरामंद्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम् ।।6.116.52।।स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम् ।
“ആര്യേ, ഇനി നീ പൂർണ്ണചന്ദ്രമുഖനായ ദീപ്തിമാനായ രാമനെ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ ദർശിക്കും; മിത്രങ്ങളിൽ അചഞ്ചലൻ, ശത്രുക്കളെ നിഗ്രഹിച്ചവൻ—ശചീ ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രനെ കാണുന്നതുപോലെ.”
Verse 53
तामेवमुक्त्वाराजन्तींसीतांसाक्षादिवश्रियम् ।।6.116.53।।आजगाममहावेगोहनूमान्यत्रराघवः ।
ഇങ്ങനെ രാജസൗന്ദര്യത്തോടെ ദീപ്തിയായി, സാക്ഷാൽ ശ്രീലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന സീതയോട് പറഞ്ഞിട്ട്, മഹാവേഗനായ ഹനുമാൻ രാഘവൻ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പാഞ്ഞെത്തി.
Verse 54
അപ്പോൾ വാനരശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ, ഇന്ദ്രസമമായ ദീപ്തിയുള്ള രാഘവനോടു സീതാദേവിയുടെ മറുപടി അവൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ അതേ ക്രമത്തിൽ വാക്കുവാക്കായി പുനരാഖ്യാനം ചെയ്തു അറിയിച്ചു.
Hanumān seeks permission to punish and kill the rākṣasīs who had threatened Sītā in captivity. Sītā refuses retaliatory violence, arguing they acted under the king’s command and that dharma requires restraint; with Rāvaṇa dead, the coercive context has ended.
The sarga foregrounds kṣamā and moral agency: even after victory, one must not convert suffering into vengeance. Right conduct is presented as an ornament of character, and compassion is upheld as a higher discipline than punitive impulse, especially toward subordinates acting under orders.
Laṅkā’s political transition under Vibhīṣaṇa is emphasized, alongside the Aśoka-vāṭikā as the captivity setting now reinterpreted as a site of reassurance and reunion-preparation. The great ocean and the constructed setu are referenced as markers of vow-fulfillment and campaign logistics.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.