Venkatachala Mahatmya
Venkatachala Mahatmya
This section is anchored in the sacred mountain geography of Veṅkaṭācala (Tirumala–Veṅkaṭeśvara hill complex in South India), presenting the landscape as a theologically charged tīrtha where divine presence is narrated through temple-centric myth, ritual instruction, and merit discourse. The setting repeatedly ties mountain topography to Vaiṣṇava iconography (Śrīnivāsa/Janārdana) and to the protective, stabilizing symbolism of Varāha in relation to Bhūdevī (Dharaṇī).
Adhyayas in Venkatachala Mahatmya
40 chapters to explore.
Adhyaya 1
Veṅkaṭācalamāhātmya (Adhyāya 1): Nāradasya Varāhadarśanam, Dharaṇī–Varāha-saṃvādaḥ, Tīrtha-māhātmya-nirdeśaḥ
ಅಧ್ಯಾಯ 1 ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶೌನಕಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಲೋಕರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಪೌರಾಣಿಕ ಸೂತ ಉಗ್ರಶ್ರವಸನನ್ನು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ವ್ಯಾಸನಿಗೆ ಕೇಳಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ವ್ಯಾಸನು ಪುರಾತನ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ನಾರದನು ಸುಮೇರುವನ್ನು ಏರಿ, ವಿಶ್ವ-ಪಿಪ್ಪಲ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ದಿವ್ಯ ಮಂಟಪವನ್ನು ಕಂಡು, ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಮಾನ, ಋಷಿ-ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿತ, ವರಾಹಮುಖ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧರಣಿ (ಭೂದೇವಿ) ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ತಂದು, ವರಾಹನಿಂದ ಆಲಿಂಗನ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ; ತನ್ನ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವರಾಹನು ಅನೇಕ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಭಾಗದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ—ನಾರಾಯಣಾದ್ರಿ/ಶ್ರೀವೇಂಕಟಾಚಲ, ಸುವರ್ಣಮುಖರಿ, ಕಮಲಾಕ್ಷ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ತೀರ್ಥಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಪರಮೋನ್ನತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು (ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅರವತ್ತಾರು ಕೋಟಿ’) ಇರುವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಜೊತೆಗೆ ಆರು ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಮಾರಧಾರಿಕಾ, ತುಂಬ, ಆಕಾಶಗಂಗಾ, ಪಾಂಡವ, ಪಾಪನಾಶನ ಮತ್ತು ದೇವತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ಫಲಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರಣಿಯ ವರಾಹಸ್ತುತಿ, ವರಾಹನು ಧರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ವೃಷಭಾಚಲ/ಶೇಷಾಚಲಕ್ಕೆ ಗಮಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುವವರಿಗೂ ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವವರಿಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಫಲ ನೀಡುವ ಫಲಶ್ರುತಿ ಸಹಿತ ಅಧ್ಯಾಯ ಸಮಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 2
Śrīvarāha-mantrārādhanavidhiḥ (The Ritual Procedure for Worship through the Śrīvarāha Mantra)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತರು ಪುರಾತನ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಧರಣೀದೇವಿ ವರಾಹಭಗವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಯಾವ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ, ರಾಜ್ಯೈಶ್ವರ್ಯ, ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ನಿಯಮನಿಷ್ಠ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಗವತ್ಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವರಾಹನು ‘ಪರಮ ಗುಪ್ತ’ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಭಕ್ತನಿಗೂ ಸಂಯಮಿಯಿಗೂ ಮಾತ್ರ ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ—ಮಂತ್ರ: “ಓಂ ನಮಃ ಶ್ರೀವರಾಹಾಯ ಧರಣ್ಯುದ್ಧರಣಾಯ ಚ”; ಋಷಿ: ಸಂಕರ್ಷಣ, ದೇವತೆ: ವರಾಹ, ಛಂದಸ್ಸು: ಪಂಕ್ತಿ, ಬೀಜ: ಶ್ರೀಬೀಜ. ಸದ್ಗುರುದಿಂದ ಪಡೆದವನು ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಜೇನು-ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿದ ಪಾಯಸದಿಂದ ಹೋಮ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕಸಮಾನ ಕಾಂತಿ, ಪದ್ಮರಕ್ತ ನೇತ್ರಗಳು, ವರಾಹಮುಖವಿದ್ದರೂ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವ, ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ-ಶಂಖ-ಅಭಯಮುದ್ರೆ-ಪದ್ಮ, ಕೆಂಪು-ಸುವರ್ಣ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಶೇಷಾದಿ ವಿಶ್ವಾಧಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ 108 ಜಪದಿಂದ ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು—ಧರ್ಮನಾಮಕ ಮನು ದೇವತಾಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು, ಶಾಪದಿಂದ ಪತಿತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು, ಋಷಿಗಳು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಶ್ವೇತದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಜಪದಿಂದ ಅನಂತನು ಭೂಮಿಯ ಆಧಾರನಾದನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಧರಣೀ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ವೇಂಕಟಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಚಿರನಿವಾಸ ಮಾಡಿದದ್ದು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Adhyaya 3
अगस्त्यप्रार्थनया भगवतः सर्वजनदृग्गोचरत्ववर्णनम्; तथा पद्मावत्युत्पत्तिः वसुदानजन्म च (Agastya’s Petition for Divine Visibility; Origins of Padmāvatī and Birth of Vasudāna)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವರಾಹನು ಧರಣೀದೇವಿಗೆ ಪುರಾವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವೇಂಕಟಾಚಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸಮೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸ/ಹರಿಯು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವನು; ಕಲ್ಪಾಂತದವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅದೃಶ್ಯನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ದೇವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸರ್ವರೂ ಪೂಜಿಸುವ ದೇವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಧರಣೀ—ದೇವರು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕಾಣದಿದ್ದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪೂಜೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುವುದು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಶ್ರೀವರಾಹನು ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ದೃಗ್ಗೋಚರನಾಗಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಭಗವಾನ್ ವಿಮಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ವಂಶಕಥೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣಕಥನ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಕಾಲಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರವರ್ಮ ರಾಜನ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಕಾಶರಾಜನ ತನಕ ವಂಶಪರಂಪರೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞಾರ್ಥ ಹಾಲುಚಲನೆಯ ವೇಳೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪದ್ಮಾವತಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳನ್ನು ಪುತ್ರಿಯೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ರಾಣಿ ಧರಣಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಧರಣೀ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ವಸುದಾನನನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವನ ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತು-ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾರವನ್ನು ಹೇಳಿ ರಾಜಧರ್ಮ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 4
Pad्मिनी/Pad्मावती-Lakṣaṇa and Śrīnिवास Encounter in the Puṣpāṭavī (Chapter 4)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನ ವಚನದಿಂದ ಧರಣಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ವರಾಹಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಆಕಾಶರಾಜನು ಭೂಮಿಜ ಕನ್ಯೆಗೆ “ಪದ್ಮಿನಿ” ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಉದ್ಯಾನ-ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿ, ಅವಳ ವಿನಂತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶುಭ ದೇಹ-ಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿಶದ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ರೂಪ “ವಿಷ್ಣು-ಯೋಗ್ಯ”ವೆಂದು, ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಮಾನವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾರದರು ಅಂತರ್ಧಾನವಾದ ಬಳಿಕ ಪದ್ಮಿನಿ/ಪದ್ಮಾವತಿ ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಸಂತಪುಷ್ಪ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಪಾಟವಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅನೇಕ ಹೂಗಳ ವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ವನವು ಪೂಜಾ-ರಮ್ಯ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಆನೆ ಕಾಣಿಸಿ ಭೀತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ತಕ್ಷಣವೇ ಅಶ್ವಾರೂಢ ಧನುರ್ಧರ ತೇಜೋಮಯ ಪುರುಷನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ—ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ನಿವಾಸಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ, ಈ ಕಥನದಲ್ಲಿ ತಾನು ಸೂರ್ಯವಂಶೀಯ “ಕೃಷ್ಣ”ನೆಂದು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ‘ಈಹಾಮೃಗ’ ನೋಡಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ ಇದು ರಾಜರಕ್ಷಿತ ವನವೆಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಬೇಟೆಗೆ ಬಂದೆನೆಂದು ಹೇಳಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆಕರ್ಷಿತನಾದೆನೆಂದು ಒಪ್ಪಿ, ರಾಜದಂಡದ ಭಯವನ್ನು ಸಖಿಯರು ನೆನಪಿಸಿದಾಗ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 5
पद्मावतीदर्शन-प्रसङ्गः तथा बकुलमालिकाया यात्रामार्ग-निर्देशः (Padmāvatī Encounter and Bakulamālikā’s Route Instructions)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಗಮನದ ನಂತರ ಕಥೆ ಒಳಮುಖವಾದ ವಿರಹಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ರತ್ನಮಯ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ, ಮೋಹಾವಿಷ್ಟ ತಲ್ಲೀನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಬಕುಲಮಾಲಿಕಾ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅರ್ಘ್ಯ-ನೈವೇದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದು, ಅವನ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಪೂರ್ವಯುಗ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ವೇದವತಿ/ಸೀತೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮದ ವಾಗ್ದಾನ—ಇದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಪ್ರೇಮ ಧರ್ಮಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಹಾಗೂ ದೈವಸಂಕಲ್ಪದ ನಿರಂತರತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವನು ಬಕುಲಮಾಲಿಕೆಗೆ ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ನೃಸಿಂಹಗುಹೆ, ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ತೀರದ ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ ಲಿಂಗ, ಬಳಿಕ ಅರಣ್ಯ-ಸರೋವರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ನಾರಾಯಣಪುರಿ/ಆಕಾಶರಾಜನ ನಗರಿ. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ವರ್ಣನೆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಪಟದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಕುಲಮಾಲಿಕಾ ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಿಸಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ಸಖಿಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಇಡುತ್ತಾಳೆ.
Adhyaya 6
Padmāvatī’s Vision, Royal Divination, and Vaiṣṇava Marks of Devotion (Chapter 6)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯ ಕಥನವು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮೋಪದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆಕಾಶರಾಜನ ಅಂತಃಪುರದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಪದ್ಮಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೂ ಕಲೆಹಾಕುವಾಗ ಅವರು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡರು—ಇಂದ್ರನೀಲದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ, ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಅವನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅಂತರಧಾನನಾದನು, ತಕ್ಷಣ ಪದ್ಮಾವತಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾದಳು. ರಾಜನು ದೈವಜ್ಞನನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ಗ್ರಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಭವೆಂದೂ, ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಯವಿದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷದರ್ಶನದಿಂದ ಕುಮಾರಿ ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗಿದ್ದು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗವಾಗುವುದು; ಹಿತಕರ ಸಲಹೆ ತರುವ ದೂತಿಕೆಯೂ ಬರಲಿದೆ. ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶ್ರೀವೇಂಕಟಾದ್ರಿಯಿಂದ ಬಕುಲಮಾಲಿಕಾ ಬಂದು ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆತರಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಧರಣಿ (ದೇವಿ/ರಾಣಿ-ಸ್ವರೂಪ) ಒಂದು ಪುಲಿಂದಿನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸತ್ಯ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ—ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವ್ಯಾಧಿ ಪ್ರೇಮಜನ್ಯ; ಕಾರಣ ಸ್ವಯಂ ವೈಕುಂಠಪತಿ ಹರಿ, ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸಮೀಪ ವೇಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಲಲಿತೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಳಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾವತಿ ಭಕ್ತಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಶಂಖ-ಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಊರ್ಧ್ವಪುಂಡ್ರ, ದ್ವಾದಶ ನಾಮಧಾರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಾಹ್ಯ ಗುರುತುಗಳು; ವೇದಪಠಣ, ಸತ್ಯ, ಅದ್ರೋಹ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ/ಸಂಯಮ, ಕರುಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಂತರಿಕ ನಿಯಮಗಳು. ಹೋಮ ಮತ್ತು ತಪ್ತ ಮುದ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಯುಧಗಳು (ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಧನು-ಬಾಣ, ಗದೆ, ಖಡ್ಗ) ಮುದ್ರಿಸುವ ವಿಧಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 7
बकुलमालिकादूत्यं पद्मावतीपरिणयनिश्चयश्च (Bakula-mālikā’s Embassy and the Determination of Padmāvatī’s Marriage)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಸಭೆಯಿಂದ ದೇವಾಲಯದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ದೌತ್ಯ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಾಹದ ಮೂಲಕ ಪದ್ಮಾವತಿ–ಶ್ರೀನಿವಾಸರ ವಿವಾಹಕಥೆಯನ್ನು ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಧರಣಿ ಬಂದ ದಿವ್ಯ ಪರಿಚಾರಿಕೆ ಬಕುಲಮಾಲಿಕೆಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ವಿಚಾರಣಾ ಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಕುಲಮಾಲಿಕೆ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಸಂಚಾರ, ಅರಣ್ಯಪ್ರಸಂಗಗಳು, ಸ್ವಾಮಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶಂಖರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ-ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಮಾರ್ಗವಿಶೇಷ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಗೌರವ, ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ—ಇವು ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಣಯ ಭಾಗ. ಆಕಾಶರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುರೋಹಿತ-ಜ್ಯೋತಿಷಾಧಿಕಾರಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ವಿವಾಹ ಶುಭಕಾಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ—ವೈಶಾಖ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಫಾಲ್ಗುಣಿ ನಕ್ಷತ್ರ. ಬಳಿಕ ನಗರಮಟ್ಟದ ಮಹೋತ್ಸವ: ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ನಗರ ಅಲಂಕಾರ, ಇಂದ್ರನ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಮಂಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳು—ಸಹಕಾರದ ಶುಭವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಕುಲಮಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಶುಕದೂತ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಪದ್ಮಾವತಿಯ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಮಾಲೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಅಂಗೀಕಾರ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ, ದೇವಾಗಮನಕ್ಕೆ ರಾಜಾತಿಥ್ಯ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.
Adhyaya 8
Śrīnिवासस्य लक्ष्म्यादिकृत-परिणयालंकारः — The Bridal Adornment and Marriage Procession of Śrīnिवास
ಈ ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವರಾಹರ ವಚನಾನುಸಾರ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ವಿವಾಹದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಧೃತಿ, ಶಾಂತಿ, ಹ್ರೀ, ಕೀರ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ವೈದಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳು ಮೂರ್ತಿಮಂತವಾಗಿ ಬಂದು ಸುಗಂಧ ತೈಲಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ದರ್ಪಣ, ಕಸ್ತೂರಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಚಿಹ್ನೆಗಳಂತಹ ವಿಧಿ-ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ—ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಮಂಗಳ ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ಸಂಗ್ರಹ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದಿವ್ಯಲೋಕ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುಗಂಧ ಜಲಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಂಗ-ಸ್ನಾನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ವಸ್ತ್ರ-ಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ದೇವರು ಊರ್ಧ್ವಪುಂಡ್ರ ಧರಿಸಿ ಗರುಡಾರೂಢನಾಗಿ ನಾರಾಯಣಪುರಿ/ಆಕಾಶರಾಜನ ನಗರಕ್ಕೆ ಮಹೋತ್ಸವ ಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ, ದೇವ-ಋಷಿ-ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು ಮಂಗಳಪಾಠಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪದ್ಮಾವತಿಯೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿವಾರ ಮಾಲ್ಯವಿನಿಮಯ, ಶುಭ ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ಮಾಂಗಲ್ಯಸೂತ್ರ ಬಂಧನ, ಲಾಜಾಹೋಮ ಮೊದಲಾದ ವಿವಾಹಾಂಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಪ್ರಾಭೃತ (ಉಪಹಾರ) ದಾನದ ದೀರ್ಘ ವಿವರ ಬರುತ್ತದೆ—ಧಾನ್ಯ, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲುಪದಾರ್ಥ, ಹಣ್ಣು, ವಸ್ತ್ರ, ಸ್ವರ್ಣ-ರತ್ನ, ಪಶುಧನ, ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಪರಿಚಾರಕರು—ರಾಜದಾನ ಧರ್ಮಾರ್ಪಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಆಕಾಶರಾಜನಿಗೆ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ದಿವ್ಯಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ; ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ, ಭಗವಾನ್ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸಮೀಪ ವಾಸಿಸಿ ನಿರಂತರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Adhyaya 9
अथ वसुनिषादवृत्तान्तः—रंगदासकैंकर्यं—तोण्डमान्नृपकथा—पद्मसरोवरमाहात्म्यम् (Vasu the Niṣāda, Raṅgadāsa’s service, Toṇḍamān’s encounter, and the Padma-saras glory)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಧರಣೀದೇವಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗುವುದೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವರಾಹಭಗವಾನ್ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕು ಉದಾಹರಣಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ತೀರ್ಥತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವಾಸಿ ನಿಷಾದ ವಸು ಪುರುಷೋತ್ತಮನಿಗೆ ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀ‑ಭೂದೇವಿಯರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಜೇನು ಬೆರೆಸಿದ ಬೇಯಿಸಿದ ಶ್ಯಾಮಾಕ ಅನ್ನವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೇನು ತರಲು ಹೋಗಿ ಮರಳಿದಾಗ ಮಗನು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ತಿಂದುದನ್ನು ಕಳ್ಳತನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕತ್ತಿ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಮರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆದು ಬಾಲಭಕ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಬೋಧಿಸಿ ಸ್ವಾಮಿ‑ಸರಸ್/ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನೇ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಭಕ್ತ ರಂಗದಾಸನು ವರಾಹಸ್ಥಾನ, ಸುವರ್ಣಮುಖರಿ, ಕಾಮಲಾಖ್ಯಸರಸ್, ಚಕ್ರತೀರ್ಥ ಇತ್ಯಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸಮೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತೋಟ, ಬಾವಿಗಳು, ಪುಷ್ಪಸೇವೆ ಮುಂತಾದ ನಿತ್ಯ ಕೈಂಕರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಗಂಧರ್ವರ ಜಲಕ್ರೀಡಾ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಚಲಿಸಿ ಸೇವೆ ತಪ್ಪಿದಾಗ ಲಜ್ಜೆಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು ಅವನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಿ ಒಳಭಾವವೇ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮುಂದಾಗಿ ರಾಜಸಮಾನ ಸಮೃದ್ಧಿ, ನಿರಂತರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೂರನೇ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಮಕೂಲ ರಾಜ ತೊಂಡಮಾನ ಬೇಟೆಯ ವೇಳೆ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ದೇವಿ ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ‘ಶ್ರೀನಿವಾಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪಂಚವರ್ಣ ಗಿಳಿ ಅವನನ್ನು ನಿಷಾದ ಅರಣ್ಯಪಾಲಕನ ಬಳಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಆ ನಿಷಾದನು ರಾಜನನ್ನು ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸಮೀಪದ ಗುಪ್ತ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಶ್ಯಾಮಾಕ‑ಜೇನು ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ರೇಣುಕಾ ‘ದೇವದೇವ ಪ್ರಸಾದ’ವಾಗಿ ಅಜೇಯ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ತೊಂಡಮಾನ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶುಕನು ಪದ್ಮಸರಸ್ಸಿನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದುರ್ವಾಸ ಶಾಪದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಪದ್ಮಾ/ರಮಾ) ಕಮಲಭರಿತ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ದೇವತೆಗಳು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನಾನ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರಾರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಈ ಸ್ತೋತ್ರಪಠಣದಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ ನೀಡಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಗರುಡಾರೂಢವಾಗಿ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾಳೆ.
Adhyaya 10
Toṇḍamān’s Accession; Varāha Revelation at the Valmīka; Bilamārga Guidance; Aṣṭhi-saras Revival; Bhīma the Potter’s Liberation; Phalaśruti
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವೇಂಕಟಾಚಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳದ ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಾನದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆ ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತೊಂಡಮಾನನು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಪದ್ಮಸರಸ್ಸಿನ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೀರ್ತನ-ಸ್ಮರಣ-ಸ್ನಾನಗಳಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುವುದೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳ ನಾಯಕ ವಸು ತೇಜೋಮಯ ವರಾಹಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ದೇವರು ವಲ್ಮೀಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ—ಗೋಕ್ಷೀರದಿಂದ ವಲ್ಮೀಕವನ್ನು ತೊಳೆಯಲು, ಶಿಲಾಪೀಠದ ಮೇಲಿರುವ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಎತ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಲು, ವೈಖಾನಸ ಆಚಾರ್ಯರ ಮೂಲಕ ನಿತ್ಯಾರಾಧನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತೊಂಡಮಾನನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಬಿಲಮಾರ್ಗ (ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ)ದ ಸೂಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಪಲ್ಲವಚಿಹ್ನೆಗಳಂತಹ ದಿವ್ಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪ್ರಾಕಾರ ಮತ್ತು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹುಣಸೆಮರ ಮತ್ತು ಸಂಪಿಗೆಮರಗಳನ್ನು ದೇವಸನ್ನಿಧಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಕಾಪಾಡಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಒಂದು ನೈತಿಕ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ: ರಾಜನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗರ್ಭಿಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಮೃತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ‘ಅಪಮೃತ್ಯುನಿವಾರಣ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅಷ್ಟಿಸರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನರೂಪ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವಳು ಪುನರ್ಜೀವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಕುರ್ವಗ್ರಾಮದ ಕುಂಭಾರ ಭೀಮನು ಸರಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಭಗವಂತನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಾಜನು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಭೀಮನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಂಡಮಾನನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಭಗವದ್ದರ್ಶನದಿಂದ ಸಾರೂಪ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ-ಪಠನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಫಲ ಹಾಗೂ ಕೃಪೆ ದೊರೆಯುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 11
स्वामिपुष्करिणी-स्नानमाहात्म्यं तथा काश्यपोपाख्यानम् (Glory of bathing in Swāmipuṣkariṇī and the Kāśyapa episode)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಮಹಾಶುದ್ಧಿಕರ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂತನು—ಕಾಶ್ಯಪನು ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಭಾರೀ ನೈತಿಕ ಮಲಿನತೆಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಕಾಶ್ಯಪನ ದೋಷದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಏಕಾಏಕಿ ಬಂದ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಸೂತನು ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಉಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಮೌನವ್ರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಋಷಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಉತ್ತರ ಸಿಗದೆ ಕೋಪದಿಂದ ಅವನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಸತ್ತ ಹಾವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿಪುತ್ರ ಶೃಂಗೀ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಏಳನೇ ದಿನ ತಕ್ಷಕನ ದಂಶದಿಂದ ರಾಜನು ಸಾಯುವನು. ಅನೇಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳಿದ್ದರೂ ತಕ್ಷಕನು ಮೋಸದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಾನರ ನಡುವೆ ಬಂದು, ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹುಳುರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಶಾಪವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷಹರ ಮಂತ್ರವೈದ್ಯನಾದ ಕಾಶ್ಯಪನು ರಾಜನನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹೊರಟಾಗ, ತಕ್ಷಕನು ಶಕ್ತಿಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಧನಪ್ರಲೋಭನದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ‘ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ರಾಜನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಕಾಶ್ಯಪನು ಲೋಕನಿಂದೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಕಲ್ಯ ಮುನಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದಾಗ, ವಿಷಪೀಡಿತ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡದಿರುವುದು ಘೋರ ದೋಷ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುನಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವರಾಹಸ್ವಾಮಿನ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ನಿಯಮಾಚರಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ದರ್ಶನ-ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಕಾಶ್ಯಪನ ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಗೌರವ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಗತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
Adhyaya 12
स्वामिपुष्करिणी-स्नानात् नरकनिस्तारः (Deliverance from Naraka through Bathing in Swāmi Puṣkariṇī)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ/ಸ್ವಾಮಿ-ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ಏನು, ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣದಿಂದಲೂ ವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದೇಕೆ? ಸೂತನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವವರು, ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ-ಕೇಳುವವರು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರು, ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅಧ್ಯಾಯವು ನರಕಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಕೆಲವು ಅಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಂಡಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ—ಪರಧನ/ಪರಸಂಬಂಧ ಅಪಹರಣೆ, ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತರ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷ, ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗ ಉಲ್ಲಂಘನೆ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ, ಕಾಮದೋಷ, ಪಾಖಂಡ ಮತಗಳಿಂದ ಧರ್ಮವಿಘ್ನ, ಅಶುಚಿ ಆಚರಣೆ, ಪಶುಹಿಂಸೆ, ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕಪಟತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯ ಬಳಿಕ ‘ಸ್ವಾಮಿ-ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ಆ ಪತನವಾಗದು’ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ: ಈ ಸ್ನಾನ ಮಹಾಯಜ್ಞ-ಮಹಾದಾನಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಘೋರ ಪಾಪಗಳಿಗೂ ತಕ್ಷಣ ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಮನಃಪ್ರಸಾದ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉದಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು—ಅವಿಶ್ವಾಸ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಪಾಯವೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದರ್ಶನ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಸ್ತುತಿ, ನಮಸ್ಕಾರ, ಸ್ನಾನ—ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ಈ ತೀರ್ಥ ಮರಣಭಯ ನಿವಾರಿಸಿ ಭುಕ್ತಿ–ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 13
धर्मगुप्तचरित्रवर्णनम् | Dharma-gupta’s Episode and the Efficacy of Svāmipuṣkariṇī
ಸೂತನು ಸ್ವಾಮಿತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಸೋಮವಂಶೀಯ ನಂದನ ಪುತ್ರ ರಾಜ ಧರ್ಮಗುಪ್ತನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂದನು ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಮಗನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮಗುಪ್ತನು ನೀತಿ, ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆ ಮಾಡಿ, ದೋಚಾಟ-ಉಪದ್ರವವಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮೆ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದ ರಾಜನು ಭಯಾನಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಯಂಕಾಲ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಜಪಿಸಿ ಒಂದು ಮರಕ್ಕೆ ಏರಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಿಂಹದಿಂದ ಓಡಿಬಂದ ಕರಡಿಯೂ ಅದೇ ಮರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಕರಡಿ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಂಹವು ವಿಶ್ವಾಸಘಾತಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರೂ, ಕರಡಿ ‘ವಿಶ್ವಾಸಘಾತ’ ಇತರ ಪಾಪಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಘೋರವೆಂದು ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ರಾಜನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕರಡಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ಧ್ಯಾನಕಾಷ್ಠ ಎಂಬ ಮುನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಉನ್ಮಾದದ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮುನಿಯು ಸಿಂಹವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಭದ್ರನಾಮ ಯಕ್ಷ—ಕುಬೇರನ ಪೂರ್ವಮಂತ್ರಿ—ಗೌತಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಸಿಂಹರೂಪ ಪಡೆದವನು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ, ಧ್ಯಾನಕಾಷ್ಠನ ಸಂವಾದದಿಂದ ಅವನು ಶಾಪಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅಲಕೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಮಂತ್ರಿಗಳು ರಾಜನ ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ನಂದನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂದನು ಜೈಮಿನಿ ಮುನಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜೈಮಿನಿಯು ವೆಂಕಟಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಮುಖರಿಯ ಸಮೀಪದ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ತಕ್ಷಣ ಉನ್ಮಾದ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸ್ನಾನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಂದೆ-ಮಗರು ವೆಂಕಟೇಶ/ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದರಿಂದ ಉನ್ಮಾದ, ಅಪಸ್ಮಾರಸಮಾನ ವ್ಯಾಧಿ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಗ್ರಹಪೀಡೆ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ; ಯಾವುದೇ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ “ಸ್ವಾಮಿತೀರ್ಥಂ” ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಈ ಕಥಾಶ್ರವಣವೂ ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 14
सुमत्याख्यद्विजवृत्तान्तः — The Account of the Brahmin Sumati and Purification at Svāmi-puṣkariṇī
14ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಯಜ್ಞದೇವನ ಮಗ ಸುಮತಿಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮತಿಯು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕಿರಾತ ಸ್ತ್ರೀಯ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷವು ಅವನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯು ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯ ಸ್ವಾಮಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಮತಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪಾಪವೆಂಬ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಕೊಡಲಿ (ಪಾಪ-ವೃಕ್ಷ-ಕುಠಾರಕ) ಎಂದು ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ.
Adhyaya 15
कृष्णतीर्थमाहात्म्य (Kṛṣṇatīrtha Māhātmya / The Glory of Kṛṣṇatīrtha)
ಅಧ್ಯಾಯ 15ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಸೂತರು ವೇಂಕಟಪರ್ವತದ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಕೃಷ್ಣತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಪಾಪನಾಶಕವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೈತಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾ—ಕೃತಘ್ನರು, ಹಾಗೂ ತಂದೆ‑ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಕಾರಣಕಥೆ: ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಋಷಿ (ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಂಗದೊಂದಿಗೆ) ವೇಂಕಟಾಚಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಅಚಲವಾಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ವಲ್ಮೀಕ/ಹುಳುಗಡ್ಡೆ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಭಾರೀ ಮಳೆ‑ಗುಡುಗುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಮಿಂಚಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ವಲ್ಮೀಕದ ಶಿಖರ ಒಡೆದಾಗ, ಗರುಡಾರೂಢನಾಗಿ ಶಂಖ‑ಚಕ್ರ‑ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ, ವನಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದ ವಿಷ್ಣು/ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ನಾನಕಾಲವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸೂರ್ಯ ಮಕರದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತ ಪೌರ್ಣಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವರು, ಮನುಷ್ಯರು, ದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ತೀರ್ಥವು ಋಷಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ‑ಪಠಿಸಿದರೆ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 16
Jaladāna-praśaṃsā at Veṅkaṭādri (Praise of Water-Giving at Veṅkaṭācala)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಲದಾನ (ಬಾಯಾರಿದವರಿಗೆ ನೀರು ನೀಡುವುದು/ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದು) ಅನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಧರ್ಮಕರ್ಮವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಸೂತರು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೃಷಿತರಿಗೆ ಜಲದಾನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸುವುದು ದುಷ್ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ವೆಂಕಟಾಚಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಜಲದಾನವು ಬಹುಗುಣ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸರೂಪ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ರಾಜ ಹೇಮಾಂಗನು ಗೋদান, ಧನದಾನ, ಯಜ್ಞಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ದಾನಶೀಲನಾಗಿದ್ದರೂ “ನೀರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ” ಎಂದುಕೊಂಡು ಜಲದಾನವನ್ನು ಅಲ್ಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. ಅವನು ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಹಾಗೂ ನಿಯಮಶೀಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದನು—ಪಾತ್ರವಿವೇಕದ ದೋಷ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನು ಕ್ರಮೇಣ ಹೀನ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಗೋಧಿಕಾ (ಮನೆಯ ಹಲ್ಲಿ)ಯಾಗಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು. ಒಮ್ಮೆ ಋಷಿ ಶ್ರುತದೇವರು ಬಂದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನೆಯ ಪಾದೋದಕದ ಹನಿಗಳು ಹಲ್ಲಿಗೆ ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಜಾತಿಸ್ಮರಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಹೇಮಾಂಗನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಶ್ರುತದೇವರು—ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಲದಾನ ಮಾಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾತ್ರದಾನವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ವಿವರಿಸಿ, ಪುಣ್ಯಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಜಲಸ್ಪರ್ಶಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ, ನಂತರ ರಾಜಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯ ಪಾವನತ್ವ ಮತ್ತು ಜಲದಾನದ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರದತ್ವವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ।
Adhyaya 17
Śrīveṅkaṭācala-kṣetrādi-varṇanam (Description of Veṅkaṭācala and its Sacred Preeminence)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತರು ವೇಂಕಟಾದ್ರಿ/ವೇಂಕಟಾಚಲದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ದಿವ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳು ವೇಂಕಟ ಪರ್ವತದಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸರ್ವತೀರ್ಥಮಯ ಪವಿತ್ರ ಧಾಮ, ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಂತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರ ರೂಪವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವೈಷ್ಣವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ—ಶಂಖ-ಚಕ್ರಧಾರಿ, ಪೀತಾಂಬರಧಾರಿ, ಕೌಸ್ತುಭಭೂಷಿತ—ಭಕ್ತರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ ವೇದಾಧಿಷ್ಠಿತ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಆಧಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸೇವೆಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರ ಸಮಾಗಮ, ಭಾದ್ರಪದೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭ, ದರ್ಶನ-ಸೇವೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಲಭಿಸುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವ—ಕನ್ಯಾ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಧ್ವಜಾರೋಹಣ (ಧ್ವಜ ಏರಿಸುವ) ವಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು, ಆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮಾನವರು, ದೇವರುಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ ದ್ವಿಜರು ಸೇರುತ್ತಾರೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಗಂಗೆಯು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದಂತೆ, ವಿಷ್ಣುವು ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದಂತೆ, ವೇಂಕಟ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ’ ಎಂದು ಪುನಃಪುನಃ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದವನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಶ್ರೀಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ ಅದರ ಸಮೀಪ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತ ದೇವರ ವರಪ್ರದ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
Adhyaya 18
Śrīveṅkaṭeśvaravaibhava-varṇanam (Theological Description of the Glory of Veṅkaṭeśvara)
ಅಧ್ಯಾಯ 18ರಲ್ಲಿ ಸೂತರು ಶ್ರೀನಿವಾಸ/ವೆಂಕಟೇಶ್ವರರ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಧಿಷ್ಠಿತ ಮುಕ್ತಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ—ವೆಂಕಟೇಶ್ವರರ ಒಂದೇ ದರ್ಶನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು-ಸಾಯುಜ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಯುಗ-ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯದ ಫಲ ತಕ್ಷಣ ಸಿಗುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾರಲಾಗಿದೆ. ವೆಂಕಟಾಚಲವನ್ನು ಸರ್ವತೀರ್ಥಮಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅನೇಕ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳ ಪರಿಣಾಮಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ದೇವರುಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಅಷ್ಟವಿಧ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ—ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿನ ಸ्नेಹ, ಪೂಜೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವೆ, ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಉತ್ಸುಕತೆ, ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಪವಿತ್ರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸುವುದು ಅಥವಾ ದ್ವೇಷಿಸುವುದು ಅನಿಷ್ಟಕರವೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪನಾಶ, ಯಮಪೀಡೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿ/ಪಠಿಸಿದರೆ ಮಹಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 19
Veṅkaṭācala-Nityāvasthā, Ārohaṇa-Krama, and Pāpavināśana-Tīrtha Māhātmya (दर्शन-आरोहण-तीर्थमाहात्म्य)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತರು ವೇಂಕಟಾಚಲವನ್ನು ನಿತ್ಯಪಾವನ ದಿವ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಸಂಖ್ಯ ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ವನಗಳು, ಆಶ್ರಮಗಳು; ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಕಿನ್ನರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಷ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ಧರಣಿಯೊಂದಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾವಿತ್ರಿ-ಸರಸ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಷಣ್ಮುಖ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಗ್ರಹದೇವತೆಗಳು, ವಸುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಲೋಕಪಾಲರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಧರಾಗಿರುವಂತೆ ಹೇಳಿ, ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನಿರಂತರ ದೇವಸಭೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಾತ್ರಿಕನ ಆರೋಹಣಕ್ರಮ—ಯಾತ್ರಿಕನು ವಾಣಿಯಿಂದ ವೇಂಕಟಾದ್ರಿಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿ ಮಾಧವದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟು ಪವಿತ್ರಭೂಮಿಗೆ ಏರಬೇಕು. ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಪಿಂಡದಾನವನ್ನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಪರಲೋಕಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಪಾಪವಿನಾಶನ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ—ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ಗರ್ಭವಾಸದ ದುಃಖ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ; ಸ್ವಾಮಿ-ತೀರ್ಥದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ವೈಕುಂಠಾರೋಹಣ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸೂತರು ಉಪದೇಶಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಹಿಮವತ್ ಸಮೀಪದ ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರ ದೃಷ್ಠಮತಿ ಉನ್ನತ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಕುಲಪತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಧಿಕಾರನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೃಷ್ಠಮತಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೀರ್ಘ ಸಂಗದಿಂದ ಸುಮತಿ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅವನಿಗೆ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿ ಪಿತೃಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸುಮತಿಗೆ ಮರಣಾನಂತರ ಘೋರ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸರಣಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಏಕೈಕ ಪರಿಹಾರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ವೇಂಕಟಾಚಲದ ಪಾಪವಿನಾಶನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಸ್ನಾನ; ಇದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ ದೋಷ ನಾಶವಾಗಿ ತಂದೆ-ಮಗ ಇಬ್ಬರೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೃಷ್ಠಮತಿಯೂ ಅಧಮ ಯೋನಿಗಳ ನಂತರ ಪಕ್ಷಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಪಾನ ಮಾಡಿ ತಕ್ಷಣ ದಿವ್ಯವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಏರುತ್ತಾನೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥದ ಸರ್ವಪಾಪಶೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೋಷಗ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ದ್ವಾರವೆಂಬ ಅರ್ಥ ಪುನಃ ದೃಢಪಡುತ್ತದೆ.
Adhyaya 20
पापनाशनतीर्थमाहात्म्यं तथा भूमिदानप्रशंसा (Glory of Pāpanāśana Tīrtha and the Praise of Land-Donation)
ಶ್ರೀ ಸೂತರು ಪಾಪನಾಶನ-ತೀರ್ಥದ ಪಾಪನಾಶಕ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭದ್ರಮತಿ ಎಂಬ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದಾರಿದ್ರ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ—ವಿದ್ಯೆ, ಸದಾಚಾರ ಇದ್ದರೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಕುಗ್ಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪತಿವ್ರತೆ ಮತ್ತು ನೀತಿವಿವೇಕವಂತಿಯಾದ ಪತ್ನಿ ಕಾಮಿನಿ, ನಾರದೋಪದೇಶವನ್ನೂ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಪೂರ್ವಾಚಾರವನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿ ವೆಂಕಟಾಚಲ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಸಂಕಲ್ಪಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ದರ್ಶನ, ಹಾಗೂ ಭೂದಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮುಂದೆ ಭೂದಾನವನ್ನು ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದರ ತೂಲ್ಯಫಲಗಳು, ಮಹಾಯಜ್ಞಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ, ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಗ್ರಹೀತನಿಗೆ (ಶ್ರೋತ್ರಿಯ, ಅಹಿತಾಗ್ನಿ) ನೀಡಿದರೆ ಮಹಾಪಾಪಗಳ ಶಮನಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಘೋಷ ಎಂಬ ದಾತನು ಭದ್ರಮತಿಗೆ ಅಳತೆಮಾಡಿ ಒಂದು ಭೂಖಂಡವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಸುಘೋಷನ ಪರಲೋಕಗತಿ ಮಂಗಳವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭದ್ರಮತಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ವೆಂಕಟಾಚಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸ್ವಾಮಿ-ಸರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು, ಪಾಪನಾಶನ-ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭೂದಾನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಧಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಲೋಕಸೌಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂತರು ತೀರ್ಥಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ದಾನಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 21
Ākāśagaṅgā-tīrtha Māhātmya and Bhāgavata-Lakṣaṇa (रामानुजतपः, वेंकटेशदर्शनम्, भागवतलक्षणानि)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಸೂತರು ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆಕಾಶಗಂಗಾ-ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವತ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜನೆಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಂಗತ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ, ವೈಖಾನಸ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಆಕಾಶಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ, ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಕಾಶದಡಿ ವಾಸ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಶಯನ; ಜೊತೆಗೆ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಜಪ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವೆಂಕಟೇಶ/ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ, ನಾರದನ ಗಾನ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾನುಜನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ವರ ನೀಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ರಾಮಾನುಜನು ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ, ದರ್ಶನವೇ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವನ್ನಾಮ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಗಳ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯಕಾಲವನ್ನು ದೇವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೇಷಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತ ಪೂರ್ಣಿಮೆಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುನರಾಗಮನವಿಲ್ಲವೆಂದು. ಬಳಿಕ ‘ಭಾಗವತನನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸಬೇಕು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅಹಿಂಸೆ, ಅಸೂಯಾರಹಿತತೆ, ನಿಯಮ, ಸತ್ಯ, ತಾಯಿ-ತಂದೆ/ಬ್ರಾಹ್ಮಣ/ಗೋಸೇವೆ, ಹರಿಕಥಾಶ್ರವಣ ಪ್ರೀತಿ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಜಲ-ಅನ್ನದಾನ, ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ, ಹರಿನಾಮಾನಂದ, ತುಳಸೀಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೆರೆ-ಬಾವಿ-ತೋಟ-ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಲೋಕಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳು—ಇವೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃಷಾದ್ರಿ (ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ) ಯಲ್ಲಿನ ವಿಯದ್ಗಂಗೆಯ ಈ ‘ಉತ್ತಮ’ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸೂತರು ಸಮಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 22
दानार्हसत्पात्रनिर्णयः तथा आकाशगंगामाहात्म्यम् (Eligibility for Worthy Recipients of Gifts and the Glory of Ākāśagaṅgā/Viyadgaṅgā)
ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು—ದಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸತ್ಪಾತ್ರರು ಯಾರು? ದಾನವನ್ನು ಯಾವ ಕಾಲ/ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ದಾನಪಾತ್ರನೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, ಶೀಲ‑ಆಚಾರ‑ಸಂಯಮ ಹೊಂದಿದವರೇ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೇದ‑ಧರ್ಮದ್ವೇಷಿಗಳು, ಕಪಟಿಗಳು, ಹಿಂಸಕರು, ಪವಿತ್ರ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವವರು, ನಿರಂತರ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವರು ಮುಂತಾದವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ ‘ನಿಷ್ಫಲ’ವೆಂದು ದೀರ್ಘ ನಿರ್ಬಂಧಪಟ್ಟಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅಭಿವಾದನದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಹೇಳಿ—ಯಾವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬಾರದು, ಮತ್ತು ಅಚಿಂತಿತ/ವಿಧಿವಿರುದ್ಧ ಅಭಿವಾದನದಿಂದ ಪೂರ್ವಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಆಕಾಶಗಂಗಾ/ವಿಯದ್ಗಂಗಾ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವು ನಾರದ‑ಸನತ್ಕುಮಾರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿನ ಕಥೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಪುಣ್ಯಶೀಲನೆಂಬ ಸದಾಚಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ‘ವಂಧ್ಯಾಪತಿ’ಯನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮದ ಋತ್ವಿಜನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ ಅವನ ಮುಖ ಗಾಧವಮುಖದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅಗಸ್ತ್ಯನು ದೋಷವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧ‑ನಿಮಂತ್ರಣದ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಸಂತಾನವಿರುವ, ನಿಯಮಶೀಲ ಗೃಹಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ; ಅದು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಸಮೀಪ ಬಂಧು ಅಥವಾ ತಾನೇ ಕರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಿ ವೇಂಕಟಾಚಲ ಯಾತ್ರೆ, ಮೊದಲು ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ನಂತರ ತೀರ್ಥವಿಧಿಯಂತೆ ಆಕಾಶಗಂಗಾ/ವಿಯದ್ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ವಿಧಿಸಿ, ಸರಿಯಾದ ಸ್ನಾನದಿಂದ ವಿಕೃತಿ ತಕ್ಷಣವೇ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸೂತನು ಪರಂಪರಾ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 23
Cakratīrtha-māhātmya and Padmanābha’s Tapas; Sudarśana’s Protection (चक्रतीर्थमाहात्म्यं)
ಸೂತರು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಪಾಪಮಲ ನಾಶವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಭಕ್ತನು ವಿಷ್ಣುಧಾಮದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಚಕ್ರಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭನೆಂಬ ನಿಯಮಶೀಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಪಸ್ವಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯ, ದಯೆ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವಹಿತಭಾವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ/ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಪದ್ಮನಾಭನು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಭಗವಂತನು ತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿ ನಿತ್ಯಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಒಂದು ರಾಕ್ಷಸನು ಮುನಿಯನ್ನು ಬೆದರಿಸಿದಾಗ, ಪದ್ಮನಾಭನು ಶರಣಾಗತಿ ವಚನಗಳಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಅಗ್ನಿತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಂದು ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಪದ್ಮನಾಭನು ಸುದರ್ಶನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ನಿರಂತರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸುದರ್ಶನನು ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥ ನಿತ್ಯಸ್ಥಿತಿಯ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವೂ ವಂಶಪರ್ಯಂತ ಶುದ್ಧಿದಾಯಕವೂ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಶ್ರವಣ-ಪಠನದ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಅತുല ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Adhyaya 24
सुन्दरगन्धर्वस्य शापः, राक्षसत्वनिवृत्तिः, चक्रतीर्थमाहात्म्यम् (Sundara Gandharva’s Curse, Release from Rākṣasa-form, and the Glory of Cakratīrtha)
ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಕ್ರೂರ ರಾಕ್ಷಸನು ಯಾರು? ಸೂತನು ಶ್ರೀರಂಗಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ವೈಕುಂಠಸಮಾನವಾದ ಆ ಧಾಮದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೀರಬಾಹುವಿನ ಪುತ್ರ ಸುಂದರ ಗಂಧರ್ವನು ಜಲತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಲಜ್ಜವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಬಂದಾಗ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸುಂದರನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಿಷ್ಠರು ಅವನಿಗೆ ಲಜ್ಜಾಹೀನತೆಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸತ್ವದ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ—ಇಂತಹ ಶಾಪವು ಲೋಕಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಗೆ ಹಾನಿಕರ. ವಸಿಷ್ಠರು ತಮ್ಮ ವಾಕ್ಯಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಶಾಪವು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ಇರುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಸುಂದರನು ರಾಕ್ಷಸರূপದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಶುಭ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರತೀರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭ ಎಂಬ ಯೋಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಾಕ್ಷಸನು ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸನ ಶಿರಶ್ಛೇದ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆಗ ಸುಂದರನು ಪುನಃ ದಿವ್ಯರೂಪ ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆ ಹಾಗೆಯೇ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ—ಸುಂದರನು ಭಯಾನಕ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ಸಂಚರಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗಿ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸುದರ್ಶನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಂದರನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ಸುದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗಗಮನಕ್ಕೂ ಶೋಕಾಕುಲ ಪತ್ನಿಯರ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಅನುಮತಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸುದರ್ಶನ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪದ್ಮನಾಭನು ಕೂಡ—ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪಾಪನಾಶ, ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭೂತ-ಪಿಶಾಚಾದಿ ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು—ಈ ಕಥಾಶ್ರವಣದಿಂದ ಪಾಪವಿಮೋಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಮಹಿಮೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 25
जाबालितीर्थमाहात्म्यवर्णनम् | The Glory of Jābāli Tīrtha (Jābālītīrtha Māhātmya)
ಅಧ್ಯಾಯ 25ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಸೂತರು ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಾಬಾಲೀತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಋಷಿಗಳು ‘ದುರಾಚಾರ’ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಅವನ ದೋಷದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕಾವೇರಿ ಸಮೀಪ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದುರಾಚಾರನು ಮಹಾಪಾತಕಿಗಳ (ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನ, ಸುರಾಪ, ಸ್ತೇಯಿ, ಗುರುತಲ್ಪಗ ಇತ್ಯಾದಿ) ದೀರ್ಘ ಸಂಗದಿಂದ ಕಲుషಿತನಾದನು. ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ—ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಸಹವಾಸ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಭೋಜನ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಶಯನ ಇವುಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ದೋಷಸಾಮ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವನು ವೇತಾಳಬಾಧೆಯಿಂದ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಶೇಷಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವಯೋಗದಿಂದ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಗೆ ಬಂದು ಜಾಬಾಲೀತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಕ್ಷಣವೇ ವೇತಾಳದಿಂದಲೂ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾದನು. ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಜಾಬಾಲಿ ಋಷಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಕಾರಣ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜಾಬಾಲಿ ವಿವರಿಸುವುದು—ಆ ವೇತಾಳನು ಹಿಂದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದು, ಮರಣತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ ಪಾರ್ವಣ-ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಪಿತೃಶಾಪದಿಂದ ವೇತಾಳತ್ವ ಪಡೆದನು. ಜಾಬಾಲೀತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ಅವನಿಗೂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮೃತ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆ ವೇತಾಳಗತಿ ಮತ್ತು ನರಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂಬ ನೀತಿಬೋಧವೂ ಇದೆ. ಅಂತಿಮ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಜಾಬಾಲೀತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾತ್ರದಿಂದ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲದ ಕಠಿಣ ಪಾಪಗಳೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಈ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದೂ ಪಾಪಮೋಚಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 26
Ghōṇa-tīrtha (Tumburu-tīrtha) Māhātmya and the Tumburu Gandharva Narrative
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಸೂತನು ಘೋಣ-ತೀರ್ಥ (ತುಂಬುರು-ತೀರ್ಥ)ದ ಅಪೂರ್ವ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರಾಫಾಲ್ಗುನಿ ನಕ್ಷತ್ರ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನು ಮೀನ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಶುಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾದಿ ಮಹಾತೀರ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಸಮಯದ ಸ್ನಾನವು ವಿಶೇಷ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಘೋಣ-ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ವಿಮುಖರಾದವರ ಕುರಿತು ಧಾರ್ಮಿಕ-ನೈತಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಅವರನ್ನು ಗಂಭೀರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವೈದಿಕ ಆಚಾರತಪ್ಪುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನೀಕರಿಸಿ ನಿಂದಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಬುದ್ಧಿ ದೃಢಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಉದ್ಧಾರಕ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ, ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪಾಪ-ದೋಷಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ನೈತಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸವಾಗಿ ದೇವಲನು ಗಾರ್ಗ್ಯನಿಗೆ ತುಂಬುರು ಗಂಧರ್ವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಗೃಹಕಲಹದಿಂದ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾದ ತುಂಬುರು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದಿಂದ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಶಪ್ತಪತ್ನಿ ಕಪ್ಪೆಯಾಗಿ ಪೀಪಲದ ಕೊತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಬಂದು ಪತಿವ್ರತಾಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಯಂದು ಘೋಣ-ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮಹಾದಾನ-ಯಾಗಸಮ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಈ ಅಧ್ಯಾಯಶ್ರವಣವು ವಾಜಪೇಯಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
Adhyaya 27
Veṅkaṭācala as the Basis of All Tīrthas: Tīrtha-Enumeration, Auspicious Bathing Times, and the Merit of Purāṇa-Śravaṇa
ಅಧ್ಯಾಯ ೨೭ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—ವೇಂಕಟಾದ್ರಿ ಏಕೆ ‘ಮಹಾಪುಣ್ಯಗಿರಿ’, ಅಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು, ಯಾವವು ಪ್ರಧಾನ ತೀರ್ಥಗಳು, ಮತ್ತು ಯಾವ ತೀರ್ಥಗಳು ಧರ್ಮಾಭಿಮುಖ್ಯತೆ, ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ-ವೈರಾಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು. ಸೂತನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಪಾರ ತೀರ್ಥಗಳ ಗಣನೆಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ‘ಪ್ರಧಾನ’ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಾಧಾರಿತ ಉಪವರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ವೇಂಕಟಾಚಲ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ ಮೋಕ್ಷಸಂಬಂಧ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಯಾತ್ರಾಕಾಲ ನಿಯಮಗಳು ಬರುತ್ತವೆ—ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣೀ, ವಿಯ়ದ್ಗಂಗಾ, ಪಾಪವಿನಾಶನ, ಪಾಂಡುತೀರ್ಥ, ಕುಮಾರಧಾರಿಕಾ, ತುಂಬೋಷ್ಠೀರ್ಥ. ಕುಂಭಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಘಾ-ಯೋಗ, ಮೀನಸ್ಥ ರವಿ, ಮೇಷಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ, ವೃಷಭಸ್ಥ ರವಿಯೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾದಶಿ/ಹರಿವಾಸರ, ಧನುರ್ಮಾಸದ ಪ್ರಾತಃ ದ್ವಾದಶಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಜಸೂಯಾದಿ ಯಜ್ಞಸಮ ಪುಣ್ಯ, ವಿಘ್ನವಿಮೋಚನೆ, ಪಾಪನಾಶ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ; ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಸ್ವರ್ಣದಾನ, ಗೋদান, ಶಾಲಗ್ರಾಮ-ಶಿಲಾದಾನ ಮುಂತಾದ ದಾನಧರ್ಮವನ್ನೂ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸ್ಥಳಕರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿ ಕಲಿಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪುರಾಣಕಥಾ ಶ್ರವಣವನ್ನು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ—ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯವೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಕೇಳುವುದು ಯಜ್ಞ-ದಾನಗಳ ಸಮಸ್ತ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು, ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾಣವಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೋತೃಗಳ ಆಚಾರನಿಯಮಗಳು—ವಕ್ತನಿಗೆ ಸರ್ವತ್ರ ಗೌರವ, ಪಠಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳ, ಶ್ರೋತೃಗಳ ಶೌಚ-ಆಸನ-ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, ಮತ್ತು ಅವಮಾನ/ವ್ಯವಧಾನ/ಅವಧಾನಹೀನತೆಯ ದೋಷಫಲ—ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 28
कटाहतीर्थमाहात्म्यम् (Kataha Tīrtha Māhātmya) — Glory and Ritual Use of Kataha Tīrtha
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವೇಂಕಟಾಚಲದಲ್ಲಿರುವ ಕಟಾಹತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬಹುವಕ್ತೃ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿಗಳು ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಖ್ಯಾತಿಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಾರದರನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಮಹಾದೇವನಿಗೂ ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗರಿಮೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಗಾದಿ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳು ತಮ್ಮ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕಟಾಹತೀರ್ಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಅರ್ಥವಾದ’ವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯಕರವೆಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಮುಂದೆ ತೀರ್ಥಜಲ ಪಾನಕ್ರಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುನಾಮಗಳಿಂದ (ತ್ರಿವಿಧ ನಾಮೋಚ್ಚಾರ ಸಹಿತ) ಪಾನ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ; ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಕುಡಿದರೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕೇಶವನು ವ್ಯಸನ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಪತಿತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಪಾಪರೂಪಿಣಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರದ್ವಾಜರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವರಾಹಪೂಜೆ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ/ವೇಂಕಟೇಶ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಕಟಾಹತೀರ್ಥ ಪಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ನಾಶವಾಗಿ, ವೇಂಕಟೇಶನು ದಿವ್ಯವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇತಿಹಾಸಸಮ್ಮತವಾಗಿ, ವಿಶ್ವಾಸಪೂರ್ವಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 29
अर्जुनस्य तीर्थयात्रा-प्रसङ्गः तथा सुवर्णमुखरी-वेङ्कटाचल-प्राप्तिः (Arjuna’s Pilgrimage Prelude and Arrival at Suvarṇamukharī and Veṅkaṭācala)
ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿ ಹಾಗೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಥಸಮೂಹದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಭರದ್ವಾಜರ ವಚನಾಧಾರಿತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಮಹಾಭಾರತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕುರಿತ ಗೃಹ-ನಿಯಮ. ಷರತ್ತು: ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕಳವಾದ ಹಸುವನ್ನು ಮರಳಿ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜುನನು ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಇದ್ದುದರಿಂದ ವ್ರತದ ಫಲ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಕೃತ್ಯ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅರ್ಜುನನು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪಾಲನೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಎರಡೂ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜಾನುಮತಿಯಿಂದ ಅರ್ಜುನನು ಸಹಚರರು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟು ಗಂಗಾ, ಪ್ರಯಾಗ, ಕಾಶಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರ, ಪುರಿ/ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ಸಿಂಹಾಚಲ, ಗೋದಾವರಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪರ್ವತ ಮತ್ತು ವೇಂಕಟಾಚಲವನ್ನು ತಲುಪಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಂಭಸಂಭವ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಈ ಪವಿತ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ತಂದರು/ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ತಪಸ್ವಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದಿಂದ ನದಿ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 30
सुवर्णमुखरीवर्णनम् — Description of the Suvarṇamukharī and Arjuna’s visits to Kālahastīśvara and Bharadvāja’s āśrama
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅರ್ಜುನನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕಾಳಹಸ್ತಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕಾಳಹಸ್ತೀಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅರ್ಜುನನು ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳು ನೆಲೆಸಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿ ಸುವ ಅರ್ಜುನನು, ಮುನಿಯ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜುನನು ನದಿಯ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 31
अर्जुन–भरद्वाजसंवादः । अगस्त्यदक्षिणगमनं च (Arjuna–Bhāradvāja Dialogue and Agastya’s Southward Journey)
ಅಧ್ಯಾಯವು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಋಷಿ ಭಾರದ್ವಾಜರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಒಂದು ಮಹಾನದಿಯ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ–ದಾನಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳ ಕುರಿತು ಉಪದೇಶವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಭಾರದ್ವಾಜರು ಅರ್ಜುನನ ವಂಶ, ಶೀಲ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ದಿವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಪ್ರಸಂಗವು ಶಂಕರನ ವಿವಾಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಗಣಾದಿಗಳ ಮಹಾಸಮಾಗಮದಿಂದ ಭೂಮಿ ಭಾರಗ್ರಸ್ತವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾದೇವನು ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ, ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿಗೆ ತೆರಳುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯನು ವಿಂಧ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಭೂಮಿ ಮತ್ತೆ ಸಮತೋಲನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ನಿರ್ಮಿತಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಕಂಡು, ಅದನ್ನು ಏರಿ, ಸುಂದರ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸಂವಾದ, ತೀರ್ಥೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಾರಣಕಥೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸ್ಥೈರ್ಯಕರ ತಪಸ್ಸಿನ ನೀತಿಮಾದರಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
Adhyaya 32
सुवर्णमुखरी-नदी-प्रवर्तनम् (The Manifestation and Course-Setting of the Suvarṇamukharī River)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನದಿಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಪುಣ್ಯನದಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರकटವಾಗಿ ಅದರ ಹರಿವಿನ ಮಾರ್ಗ ಹೇಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕಥನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರದ್ವಾಜರು ಹೇಳುವಂತೆ—ಪ್ರಾತಃಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಗೆ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ: “ನದಿ ಇಲ್ಲದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಕాంతಿ ಉಳಿಯದು; ಗಾಢ ಅಧರ್ಮಜನ್ಯ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಹಿತಕರ ನದಿಯನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸು.” ಅವರು ಸಮವेत ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಋಷಿಗಳು ಅವರ ಪೂರ್ವ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಸ್ನಾನ-ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಹಾನದಿ ತರಬೇಕೆಂದು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಕಠಿಣ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭ ಉಂಟಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮ ಅಗಸ್ತ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯರು ದೇಶವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ—ಅವಳು ಸ್ವಾಂಶದಿಂದ ಅವತರಿಸಿ ಜನರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ, ಋಷಿ-ದೇವರಿಂದ ನಿತ್ಯ ಸೇವಿತವಾಗುವ ನದಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಂಗಾ ತನ್ನ ಅಂಶಜನಿತ ತೇಜೋಮಯ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯ ವಚನ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ; ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಿಂದ ಆ ನದಿರೂಪವನ್ನು ಇಚ್ಛಿತ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಆಧಾರಕಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 33
सुवर्णमुखरीप्रभावप्रशंसा (Praise of the Efficacy of the Suvarṇamukharī River)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟಾಚಲಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದೊಳಗೆ ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿಯ ಉದ್ಭವ, ನಾಮಕರಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಕರ್ಮ-ತತ್ತ್ವ ಸಂಬಂಧಿತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭರದ್ವಾಜರು ಹೇಳುವಂತೆ—ಶಕ್ರಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿ, ಸಿದ್ಧ, ಚಾರಣ, ಗಂಧರ್ವರ ಸಮೂಹಗಳು ಅಗಸ್ತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಯುದೇವರು ಅದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ—ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಅದನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದ ಕಾರಣ ಅದು ‘ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಸೇವನೀಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ವಿಸ್ತೃತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ—ಈ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಪಾಪನಾಶಕ; ಅಸ್ಥಿ-ನಿಮಜ್ಜನವು ಪರಲೋಕಗತಿಗೆ ಸಹಾಯಕ; ಮತ್ತು ಅದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದಾನ, ಜಪ, ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಅನೇಕಪಟ್ಟು ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆರೋಗ್ಯಲಾಭ, ವಿಘ್ನನಿವಾರಣೆ, ಪಿತೃಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ, ಗ್ರಹಣ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮುಂತಾದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳು ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಗಸ್ತ್ಯೋದಯದಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ರತ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಸುವರ್ಣ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿ ದಾನಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ಸಂಚಿತ ದೋಷಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Adhyaya 34
अगस्त्यतीर्थ–अगस्त्येश्वरप्रभावः; देवर्षिपितृतीर्थमाहात्म्यम्; सुवर्णमुखरी–वेणासङ्गमः; व्याघ्रपदासङ्गमः; शङ्खतीर्थवर्णनम् (Agastya Tīrtha and Agastyeśvara; Deva–Ṛṣi–Pitṛ Tīrthas; River Confluences; Śaṅkha Tīrtha)
ಅರ್ಜುನನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನದಿತೀರದ ತೀರ್ಥಗಳು, ಅವುಗಳ ಸಂಗಮಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ–ಪೂಜೆಯ ವಿಶೇಷ ಫಲಗಳನ್ನು ಋಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭರದ್ವಾಜನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಅಗಸ್ತ್ಯತೀರ್ಥ; ಇದು ಘೋರ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ; ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಕಾಲವನ್ನು ಶುಭ ಸ್ನಾನಕಾಲವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ ದರ್ಶನದ ವಿಶೇಷ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ದೇವ–ಋಷಿ–ಪಿತೃ ತೀರ್ಥಗಳ ತ್ರಯ ಬರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ತರ್ಪಣದಿಂದ ‘ಋಣತ್ರಯ’ (ದೇವ, ಋಷಿ, ಪಿತೃ ಋಣ) ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ನಂತರ ನದಿಸಂಗಮಗಳು—ಸುವರ್ಣಮುಖರಿ–ವೇಣಾ ಸಂಗಮ, ಸುವರ್ಣಮುಖರಿ–ವ್ಯಾಘ್ರಪದಾ ಸಂಗಮ—ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಖತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಶಂಖ ಋಷಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಶಂಖೇಶನ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ, ದರ್ಶನ–ಸ್ನಾನ–ತೀರ್ಥಜಲಪಾನಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ವೃಷಭಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದತ್ತ ಸಾಗುವ ಭಕ್ತಿಮಯ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 35
सुवर्णमुखरी–कल्यानदीसंगमः, वेंकटाचलवर्णनम्, नारायणमाहात्म्यं च (Suvarṇamukharī–Kalyā Saṅgama, Description of Veṅkaṭācala, and the Greatness of Nārāyaṇa)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಥನವು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾರದ್ವಾಜರು ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿ ಪವಿತ್ರ ಕಲ್ಯಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವ ಸಂಗಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧಿಕರವೆಂದು—ಮಹಾಯಜ್ಞಫಲ ನೀಡುವುದೆಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಗಮಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕಸಂಬಂಧ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿ ಘೋರಪಾಪಗಳೂ ಕ್ಷಯವಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ವೇಂಕಟಾಚಲದ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ—ಅದು ‘ಸರ್ವತೀರ್ಥಾಶ್ರಯ’ ಹಾಗೂ ವರಾಹಕ್ಷೇತ್ರ. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಸಹಿತ ಅಚ್ಯುತ ವಿಷ್ಣು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಿದ್ಧರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಋಷಿಗಳು, ಮಾನವರು ಪ್ರಭುವಿನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವರು. ವೇಂಕಟಾದ್ರಿನಾಥನ ಸ್ಮರಣೆ ವಿಪತ್ತನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಅಕ್ಷಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಭಾರದ್ವಾಜರು ನಾರಾಯಣನ ಪರಮತ್ವ, ನಾಮಸಾಮ್ಯ, ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ-ವಿಸ್ತಾರ, ಮಂತ್ರನಿಷ್ಠ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರಳಯಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ದಿವ್ಯದೇಹದಿಂದ ದೇವತೆ-ತತ್ತ್ವಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯ, ಪುನಃ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉದ್ಭವ, ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಭಗವಂತನ ರೂಪಗ್ರಹಣ. ಹೀಗೆ ತೀರ್ಥಾಚಾರ, ಭಕ್ತಿಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣತತ್ತ್ವ ಒಂದೇ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಗುತ್ತವೆ.
Adhyaya 36
Varāha-kṛta-dharaṇyuddharaṇa-kramaḥ and Śvetavarāha-kalpa-vṛttānta (Varāha’s Raising of Earth and the White Boar Kalpa Account)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜರು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವರಾಹಾವತಾರದ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಳಯಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ವಸುಮತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯದೆ ಜೀವಿಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಯಾರೂ ಧರಿಸಲಾರರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ಭಗವಾನ್ ಪಾತಾಳಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಯಜ್ಞಮಯ ವರಾಹದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಅಗ್ನಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪಕರಣಗಳು ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. ವರಾಹನು ಜಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ರಸಾತಲವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ದಂಷ್ಟ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ; ಋಷಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಮುದ್ರದ ಕಲರವವನ್ನು ಮಂಗಳಧ್ವನಿ ಹಾಗೂ ಆಹುತಿ-ಸಮಾನ ರೂಪಕಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜುನನು—ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಳು ಪಾತಾಳಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅದರ ಆಧಾರವೇನು—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಾರದ್ವಾಜರು ನಾಡಿಕಾ, ದಿನ, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಕಾಲಮಾನಗಳು, ಯುಗ-ಮನ್ವಂತರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತವರಾಹಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮನುವಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಳಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬರ/ತಾಪ, ನಂತರ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಮಳೆ, ಜಗದಾಪ್ಲಾವನ, ವಿಷ್ಣುನಾಭಿಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಯೋಗನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ದೈವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿ—ಇವು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಶ್ವೇತ ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಳಿಕ ವೇಂಕಟಾಚಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಸಮೀಪ ವಾಸಿಸಿದನೆಂದು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ದಿವ್ಯರೂಪ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ದುರ್ಳಭವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಥಾಶ್ರವಣದಿಂದ ಮಾನವರು ಹೇಗೆ ಸಮೀಪಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅರ್ಜುನನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 37
शंखराजवृत्तान्तः — King Śaṅkha’s Devotion and the Veṅkaṭācala Darśana-Path
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜ ಋಷಿ ಹೈಹಯ ವಂಶದ ರಾಜ ಶಂಖನ ಆದರ್ಶ ವೈಷ್ಣವ-ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತ—ನಿತ್ಯ ಸ್ಮರಣೆ, ಜಪ, ಪೂಜೆ, ವೈಷ್ಣವ ಪುರಾಣಕಥಾ ಶ್ರವಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದು, ದಾನ, ವ್ರತ, ಮಹಾಯಾಗಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯವಿದ್ದರೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ದೊರಕದ ದುಃಖದಿಂದ, ಅದನ್ನು ಪೂರ್ವಕರ್ಮಾವರಣದ ಶೇಷವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಾಗ ಕೇಶವನು ಅದೃಶ್ಯ ವಾಣಿಯಾಗಿ—ವೇಂಕಟನಾಮಾದ್ರಿ (ವೇಂಕಟಾಚಲ) ತನ್ನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಧಾಮ; ಅಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ದೇವರು ಸ್ವಯಂ ದೃಶ್ಯನಾಗುವನು ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಂಖನು ಪುತ್ರ ವಜ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಾರಾಯಣಗಿರಿಗೆ ತೆರಳಿ, ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಪೋವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯೂ ಆಗಮಿಸಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ಕಂದಧಾರಾ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಗೋವಿಂದನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನವಾಗದು. ನಂತರ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಉಶನಸ್ ಮತ್ತು ರಾಜೋಪರಿಚರ ಎಂಬ ವಸು—ವೇಂಕಟದಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನು ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಗೂ ಶಂಖನಿಗೂ ದರ್ಶನ ನೀಡುವನು; ಇದರಿಂದ ಸಮಾಗತ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ದರ್ಶನ ಲಭಿಸುವುದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯಾದಿಗಳು ಪರ್ವತದ ಮಂಗಳಕರ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ-ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಶಂಖನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಕೀರ್ತನಪ್ರಧಾನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 38
अगस्त्य-शङ्खतपःप्रसादः, सौम्यरूपप्रादुर्भावः, सुवर्णमुखरी-माहात्म्यम् (Agastya & Śaṅkha’s tapas—divine grace, the gentle epiphany, and Suvarṇamukharī’s sanctity)
ಭರದ್ವಾಜರು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ಜಗನ್ನಾಥನ ಭಕ್ತರು ದಿನಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಿಧಿಗಳಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೇ ರಾತ್ರಿ ಅವರಿಗೆ ಶುಭಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ಚತುರ್ಭುಜ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಾತಃಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಬೆಳಕು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದಂತೆ ಅತಿಶಯ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಭಯಂಕರ ದಿವ್ಯಪ್ರಕಟನವನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಬಂದು ನಾರಾಯಣನ ಪರತ್ವವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಭಯದಿಂದ ಶಾಂತರೂಪವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಮಣಿವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗಸ್ತ್ಯನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಫಲಿಸಿದುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೋರಿ, ಪ್ರಭುವಿನ ಪರ್ವತ ಸಮೀಪದ ಸುವರ್ಣಮುಖರೀ ನದಿ ಪಾಪಹರ ತೀರ್ಥವಾಗಲಿ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವೆಂಕಟದಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಾನ್ ಅದನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ವೈಕುಂಠನಾಮಕ ಶೈಲದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನಿವಾಸವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ದರ್ಶನ-ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಿಂದಲಾದರೂ ಸ್ಮರಿಸುವವರಿಗೂ ಮಹಾಫಲವಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಜ ಶಂಖನಿಗೆ ಉನ್ನತ ಪರಲೋಕಗತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭರದ್ವಾಜರು ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ, ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಮತ್ತು ಈ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಶ್ರವಣ-ಸ್ಮರಣಗಳ ತಾರಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
Adhyaya 39
अञ्जनातपःप्रकारः (Añjanā’s Mode of Austerity and the Vāyu-Boons at Veṅkaṭācala)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸೂತನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂತಾನಹೀನತೆಯಿಂದ ದುಃಖಿತಳಾದ ಅಂಜನೆಯನ್ನು ಋಷಿ ಮತಂಗನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಅವಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಜನಾ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಹಿಂದೆ ಶಿವನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಕೇಶರಿಗೆ ವರ ನೀಡಿದ್ದನು: ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳಿದ್ದರೂ ಕೇಶರಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿಯ ಪುತ್ರಿ ಜನಿಸುವಳು; ಆ ಪುತ್ರಿಯ ಪುತ್ರನು ಕೇಶರಿಗೆ ಮಹಾ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವನು. ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಂಜನಾ ಋತು-ಮಾಸ ವ್ರತಗಳು, ಸ್ನಾನ-ದಾನ ವಿಧಿಗಳು, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ-ನಮಸ್ಕಾರಗಳು, ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ಪುತ್ರನು ದೊರಕದೆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಮತಂಗನು ಅವಳಿಗೆ ನಿಖರವಾದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಘನಾಚಲ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣಮುಖರಿ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವೃಷಭಾಚಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿಪುಷ್ಕರಿಣಿ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವರಾಹ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟೇಶರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಶುಭ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆವರಿತ ವಿಯದ್ಗಂಗಾ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಿಯತ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂಜನಾ ಕ್ರಮೇಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಫಲಾಹಾರದಿಂದ ಜಲಾಹಾರಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಯಮಕ್ಕೆ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಶುಭ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣದ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂಜನಾ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ವಾಯು ತಾನೇ ಅವಳ ಪುತ್ರನಾಗುವೆನು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಕೀರ್ತಿ-ಯಶಸ್ಸನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ದೇವಿಯರು ಅವಳ ಅದ್ಭುತ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಲು ಸೇರುತ್ತಾರೆ—ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಸಾಧನೆ ದಿವ್ಯ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ.
Adhyaya 40
अञ्जनावरलब्ध्य्-आकाशगङ्गास्नानकालनिर्णय-करणीयदानप्रशंसा (Añjanā’s Boon; Determination of the Proper Time for Ākāśagaṅgā Bath; Praise of Prescribed Gifts)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತರು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ‑ಕರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಜನಾ ಪತಿಯೊಡನೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವರ ಅನುಮೋದನೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಸರು ಪ್ರಧಾನ ಉಪದೇಶಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಸರು ‘ಲೋಕಹಿತ’ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮತಂಗ ಋಷಿಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ವೇಂಕಟ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಅಂಜನಾಳ ಪುತ್ರಜನ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಆಕಾಶಗಂಗಾ/ವೇಂಕಟ ತೀರ್ಥಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ಕಾಲನಿರ್ಣಯ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂಜನಾಳ ‘ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದಿನ’ದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಏಕತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ಪಾವನತೆ ಮಹಿಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪೌರ್ಣಿಮೆ, ಮೇಷ‑ಪೂಷನ್ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂಚನೆಯಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂಚಾಂಗಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಗಂಗಾತೀರದ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಷ್ಟೇ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ವೇಂಕಟಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ದಾನದ ಪ್ರಶಂಸೆ—ಅನ್ನದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ತಂದೆಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವು ವಿಶೇಷ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವರ್ಣ, ಶಾಲಗ್ರಾಮ, ಗೋವು, ಭೂಮಿ, ಕನ್ಯಾದಾನ, ಜಲಶಾಲೆ, ಎಳ್ಳು, ಧಾನ್ಯ, ಸುಗಂಧ‑ಪುಷ್ಪ, ಛತ್ರ‑ಚಾಮರ, ತಾಂಬೂಲ ಇತ್ಯಾದಿ ದಾನಗಳಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವರ್ಗಭೋಗ, ರಾಜ್ಯೈಶ್ವರ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಕ್ರಪಾಣಿ (ವಿಷ್ಣು) ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಫಲಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಿತ ಶ್ರವಣ‑ಪಠಣದಿಂದ ಪಾಪಶುದ್ಧಿ, ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಆ ಪುಣ್ಯ ಸಂತತಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
FAQs about Venkatachala Mahatmya
It presents Veṅkaṭācala as a sanctified mountain where divine presence is localized through mythic etiologies, with Varāha and Śrīnivāsa narratives establishing the site’s ritual authority.
The section typically frames pilgrimage merit through disciplined worship, mantra-japa, and place-based devotion, promising both prosperity-oriented outcomes and liberation-oriented benefits depending on intent and observance.
Key legends include Varāha’s relationship with Dharaṇī (Bhūdevī), the establishment and secrecy of a potent Varāha mantra, and anticipatory questions about Śrīnivāsa’s arrival and enduring presence on Veṅkaṭa.