Vishnu Khanda

ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ವೈಷ್ಣವಖಂಡವು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ-ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಬದುಕಿನಲ್ಲೇ ಅನುಭವಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂತ–ಋಷಿ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂವಾದಶೈಲಿ, ಬಹುಪದರ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಸ್ಥಳಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಘಟಕಗಳು ಈ ಖಂಡದ ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಕೇಂದ್ರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ದಿವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಪೂಜಾಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ದರ್ಶನದ ಮಹಿಮೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉನ್ನತವಾಗಿವೆ. ತೀರ್ಥಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ದೈವಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಥನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಗೋಳವು ಕೇವಲ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ದೈವಕಥೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ‘ಪವಿತ್ರ ಪಾಠ’ದಂತೆ ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ತತ್ತ್ವಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ (ಕ್ಷೇತ್ರ), ಆಚರಣೆ (ಸ್ನಾನ–ದಾನ–ದರ್ಶನ) ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆ (ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಭಕ್ತಿ-ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಪರಲೋಕಾರೋಹಣ) ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಯಾತ್ರಾ-ನೀತಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರೆ ದೇಹದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಮನಶ್ಶುದ್ಧಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಾರವಿಂದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವೈಷ್ಣವಖಂಡವು ಭಕ್ತಿಯ ‘ದೇವೋಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಕ್ಷೆ’ಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ದೃಷ್ಟಿ, ವಿಧಿ-ಧರ್ಮ, ಕರ್ಮನಿಯಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ತೀರ್ಥಸ್ಮೃತಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉನ್ನತಗತಿಯ ಆಶಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.