Adhyaya 21

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಸೂತರು ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆಕಾಶಗಂಗಾ-ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವತ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮಾನುಜನೆಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಂಗತ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ, ವೈಖಾನಸ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಆಕಾಶಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ, ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಕಾಶದಡಿ ವಾಸ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಶಯನ; ಜೊತೆಗೆ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಜಪ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವೆಂಕಟೇಶ/ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ, ನಾರದನ ಗಾನ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾನುಜನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ವರ ನೀಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ರಾಮಾನುಜನು ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡಿ, ದರ್ಶನವೇ ಪರಮಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವನ್ನಾಮ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಗಳ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯಕಾಲವನ್ನು ದೇವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೇಷಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತ ಪೂರ್ಣಿಮೆಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಪದಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುನರಾಗಮನವಿಲ್ಲವೆಂದು. ಬಳಿಕ ‘ಭಾಗವತನನ್ನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸಬೇಕು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅಹಿಂಸೆ, ಅಸೂಯಾರಹಿತತೆ, ನಿಯಮ, ಸತ್ಯ, ತಾಯಿ-ತಂದೆ/ಬ್ರಾಹ್ಮಣ/ಗೋಸೇವೆ, ಹರಿಕಥಾಶ್ರವಣ ಪ್ರೀತಿ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಜಲ-ಅನ್ನದಾನ, ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ, ಹರಿನಾಮಾನಂದ, ತುಳಸೀಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೆರೆ-ಬಾವಿ-ತೋಟ-ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಲೋಕಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳು—ಇವೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃಷಾದ್ರಿ (ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ) ಯಲ್ಲಿನ ವಿಯದ್ಗಂಗೆಯ ಈ ‘ಉತ್ತಮ’ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸೂತರು ಸಮಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.