Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥

ದುರ್ವಾಸರು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು।

Verse 2

नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥

ಕಲ್ಕಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೃಷೀಕೇಶನ ಕಟಿಗೆ ಸಹ ನಮಸ್ಕಾರ; ‘ಮ್ಲೇಚ್ಛವಿಧ್ವಂಸಕ’ ಎಂದು, ಜಗನ್ಮೂರ್ತಿಯ ಉದರಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 3

शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥

ಕಂಠವನ್ನು ‘ಶಿತಿಕಂಠ’ನಿಗೆ, ಭುಜಗಳನ್ನು ‘ಖಡ್ಗಪಾಣಿ’ಗೆ, ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ‘ಚತುರ್ಭುಜ’ನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ‘ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿ’ಗೆ ಎಂದು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು।

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥

ಹೀಗೆ ಆರಾಧಿಸಿ, ಮೇಧಾವಿ ಸಾಧಕನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಅದರ ಮುಂದೆ ಘಟವನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಕಲ್ಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು।

Verse 5

सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥

ಎರಡು ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು। ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲವನ್ನು, ಮಹಾಮುನೇ, ಕೇಳು।

Verse 6

पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥

ಹಿಂದೆ ಕಾಶೀ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲನೆಂಬ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜನು ಇದ್ದನು। ತನ್ನದೇ ಗೋತ್ರಜನರಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ಗಂಧಮಾದನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 7

तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥

ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಅವನ ಆ ದ್ರೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಭನವಾದ ಬದರಿಗೆ ತಲುಪಿ, ಆ ನರೋತ್ತಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಶ್ರೀಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 8

कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥

ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಗಳಾದ ನರ-ನಾರಾಯಣ ದೇವರುಗಳು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತರಾದವರು, ಆಗಮಿಸಿದರು।

Verse 9

तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಮುಂಚೆಯೇ ಬಂದಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಕಂಡ ಆ ಇಬ್ಬರು ಶತ್ರುದಮನರು, ಅವನು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಪರಮಪದವಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು।

Verse 10

तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥

ಪ್ರೀತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಕಲ್ಮಷಕ್ಷೀಣನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ನಾವು ವರದಾತರು, ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ।”

Verse 11

राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಯಾರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು; ನಾನು ಯಾರಿಂದ ವರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ? ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೋ, ಅವನಿಂದಲೇ ಶುಭ ವರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।”

Verse 12

एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಇಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು—“ಪ್ರಭೋ, ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಗೌರವಿಸಿರಿ; ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ತಿಳಿಸಿರಿ।”

Verse 13

एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ರಾಜನು—“ನಾನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವೆನು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹೇಳಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತನು; ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.

Verse 14

राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ದೇವರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ವರವನ್ನು ಹೇಳು—ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಇದೆ?

Verse 15

राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ವಿವಿಧ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಡನೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ದೇವರನ್ನು ಯಜಿಸಲು ನನಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದೊರಕುವಂತೆ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ.”

Verse 16

नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥

ನರನು ಹೇಳಿದನು—“ಲೋಕಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸ್ವಯಂ ನಾರಾಯಣ ದೇವರು ಬದರಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಡನೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲಿ.”

Verse 17

अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥

ಈ ದೇವನು ಮೊದಲು ಮತ್ಸ್ಯನಾದನು; ಮತ್ತೆ ಕೂರ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ದೇವನು ವರಾಹನಾದನು; ನಂತರ ನರಸಿಂಹನಾದನು.

Verse 18

वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥

ಅನಂತರ ವಾಮನನು ಜನ್ಮಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ (ಪರಶುರಾಮ) ಪ್ರकटನಾದನು. ಮತ್ತೆ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನಾಗಿ, ವಾಸುದೇವನು ಪುನಃ ಪ್ರಕಟನಾದನು.

Verse 19

बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಬುದ್ಧನಾಗಿ ಇವನು ಜನರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾದ ದಸ್ಯುಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಚ್ಛರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಹಜವಾದ ಸ್ಥಿರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯೇ.

Verse 20

पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥

ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅವನನ್ನು ಮತ್ಸ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ವಂಶೋದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಅವನನ್ನು ಕೂರ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 21

भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥

ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವನು ಹರಿಯನ್ನು ವರಾಹರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಪಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಜನರು ನರಸಿಂಹರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 22

वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥

ಮೋಹನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ವಾಮನನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಧನಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಜಗದಗ್ನಿಜ (ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಕ್ರೂರ ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ದಾಶರಥಿ ರಾಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 23

बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥

ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯುಳ್ಳ ವಿವೇಕಿ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ರೂಪಕಾಮನೆಯುಳ್ಳವನು ಬುದ್ಧನನ್ನು, ಶತ್ರುಘಾತಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಕಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 24

एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುನಿಯು ಅವನಿಗೆ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು. ಅವನೂ ದ್ವಾದಶೀ ವ್ರತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದನು. ಓ ಮುನಿಯೇ, ಅವನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಬದರಿ ‘ವಿಶಾಲಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 25

इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥

ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಆ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ವಿವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆದನು.