Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥

দুৰ্বাসাই ক’লে—সেইদৰে ভাদ্ৰপদ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত বিধি অনুসাৰে সংকল্প কৰি পৰমেশ্বৰ দেৱৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 2

नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥

কল্কিৰ পদযুগললৈ নমস্কাৰ; হৃষীকেশৰ কটিলৈও নমস্কাৰ; ‘ম্লেচ্ছবিধ্বংসক’ বুলি, জগন্মূৰ্তিৰ উদৰলৈও তদ্ৰূপ নমস্কাৰ।

Verse 3

शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥

কণ্ঠক ‘শিতিকণ্ঠ’ৰ বাবে, বাহুদ্বয়ক ‘খড়্গপাণি’ৰ বাবে, হস্তদ্বয়ক ‘চতুৰ্ভুজ’ৰ বাবে আৰু শিৰক ‘বিশ্বমূর্তি’ৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰিব।

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥

এইদৰে আৰাধনা কৰি মেধাৱী সাধকে পূৰ্ববৎ তাৰ আগত ঘট স্থাপন কৰিব; তাতে দেৱ কল্কিক প্ৰতিষ্ঠা কৰি তাতে স্বৰ্ণময় মূর্তি নিৰ্মাণ কৰাব।

Verse 5

सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥

দুটা শুভ্ৰ বস্ত্ৰে আৱৃত কৰি আৰু গন্ধ-পুষ্পে সুশোভিত কৰি, প্ৰভাতে শাস্ত্ৰবিদ্ বিপ্ৰক দান দিব লাগে। এইদৰে কৰিলে যি ফল হয়, হে মহামুনি, সেয়া শুনা।

Verse 6

पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥

পূৰ্বে কাশী নগৰীত ‘বিশাল’ নামৰ এজন মহাবলী ৰজা আছিল। নিজৰেই গোত্ৰজনৰ দ্বাৰা ৰাজ্যহৃত হৈ তেওঁ গন্ধমাদনত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 7

तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥

হে মহাৰাজ, তেওঁৰ সেই দ্ৰোণীত শোভন বদৰী প্ৰাপ্ত হৈ, সেই নৰোত্তম ৰাজ্যহৃত হ’ল আৰু বিশেষকৈ পূৰ্বশ্ৰীহীন হ’ল।

Verse 8

कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥

এবাৰ তাত প্ৰাচীন শ্ৰেষ্ঠ ঋষি নৰ আৰু নাৰায়ণ—দেৱস্বৰূপ, যাঁক সকলো দেৱতাই নমস্কাৰ কৰে—আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 9

तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥

তাত আগতেই উপস্থিত থকা ৰজাক দেখি সেই দুজন শত্রুদমন ঋষিয়ে তেওঁক বিষ্ণু-নামক পৰম পদস্বৰূপ পৰব্ৰহ্ম ধ্যানৰত অৱস্থাত দেখিলে।

Verse 10

तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥

প্ৰীত হৈ সেই দুজন ঋষিয়ে কল্মষক্ষয় হোৱা ৰজাক ক’লে—“হে ৰাজেন্দ্ৰ, বৰ বাছি লওক; আমি বৰদাতা, কুশলে আহিছোঁ।”

Verse 11

राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥

ৰজাই ক’লে—“আপোনালোক দুজন কোন, মই নাজানো; মই কাৰ পৰা বৰ গ্ৰহণ কৰিম? যাক মই আৰাধনা কৰোঁ, তাৰ পৰাই মই মঙ্গলময় বৰ বিচাৰোঁ।”

Verse 12

एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥

ৰজাই এনেদৰে কোৱাৰ পাছত তেওঁলোকে দুজন ক’লে—“হে প্ৰভু, আপোনাৰ ইচ্ছামতে আদৰ কৰক; যি বৰ আপোনাৰ মন পছন্দ, সেয়া বাছি লৈ কৌতূহলবশে কওক।”

Verse 13

एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥

এইদৰে সম্বোধিত হৈ ৰজাই ক’লে—“মই বিষ্ণুৰ আৰাধনা কৰিম।” এই কথা কৈ তেওঁ নীৰৱ হৈ থাকিল; তাৰ পিছত সেই দুজন পুনৰ ক’লে।

Verse 14

राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥

হে ৰাজন, সেই দেৱতাৰ প্ৰসাদে আমি দুজন তোমাক বৰ দিব লাগিব। বৰ কোৱা—তোমাৰ মনত কি আছে?

Verse 15

राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥

ৰজাই ক’লে—“মোক এনে বৰ দিয়ক, যাতে বিভিন্ন দক্ষিণাসহ যজ্ঞৰ দ্বাৰা মই যজ্ঞেশ্বৰ দেৱক যজন কৰিবলৈ সক্ষম হওঁ।”

Verse 16

नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥

নৰ ক’লে—“লোকমাৰ্গ প্ৰদৰ্শক, লোককল্যাণকাৰী স্বয়ং নাৰায়ণ দেৱে বদৰীত মোৰ সৈতে তপস্যা কৰক।”

Verse 17

अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥

এই দেৱে পূৰ্বে মৎস্য ৰূপ ল’লে, পুনৰ কূৰ্মৰূপ ধাৰণ কৰিলে। দেৱে বৰাহ ৰূপো ল’লে, তাৰ পিছত নৰসিংহ ৰূপ ল’লে।

Verse 18

वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥

তাৰ পিছত বামন অৱতাৰ জন্ম ল’লে; তাৰ পিছত মহাবলী জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম) প্ৰকট হ’ল। পুনৰ দাশৰথি ৰাম হৈ সেই বাসুদেৱ পুনৰ প্ৰকাশ পালে।

Verse 19

बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥

হে ৰাজন, বুদ্ধ হৈ তেওঁ জনসাধাৰণক মোহিত কৰিলে। পাছত প্ৰতিদ্বন্দ্বী দস্যু আৰু ম্লেচ্ছক বধ কৰি এই পৃথিৱীক পুনৰ স্বাভাৱিক আৰু সুস্থিত ক্ৰমত স্থাপন কৰিলে। তেওঁৱেই ভগৱান হৰি।

Verse 20

पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥

সৰ্বজ্ঞতা কামনা কৰা লোকসকলে তেওঁক মৎস্যৰূপে পূজা কৰে। আৰু নিজৰ বংশৰ ৰক্ষা-উদ্ধাৰৰ বাবে তেওঁক কূৰ্মৰূপে পূজা কৰে।

Verse 21

भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥

যি সংসাৰ-সাগৰত নিমজ্জিত, সি হৰিক বৰাহৰূপে পূজা কৰে। তেনেদৰে পাপভয়ত কাতৰ মানুহে নৰসিংহৰূপে পূজা কৰে।

Verse 22

वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥

মোহ নাশৰ বাবে বামনক পূজা কৰা উচিত; ধনলাভৰ বাবে জগদগ্নিজ (জামদগ্ন্য)ক। আৰু ক্ৰূৰ শত্রু বিনাশৰ বাবে বুদ্ধিমান লোকে দাশৰথি ৰামক পূজা কৰক।

Verse 23

बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥

পুত্ৰকামনা থকা বিবেকী ব্যক্তি নিঃসন্দেহে বালকৃষ্ণৰ পূজা কৰিব। ৰূপকামনা থকা ব্যক্তি বুদ্ধৰ, আৰু শত্ৰুনাশৰ বাবে কল্কিৰ আৰাধনা কৰিব।

Verse 24

एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥

এনেদৰে কৈ মুনিয়ে তাক এই কথাই জনালে। সিও দ্বাদশী-ব্ৰত স্থাপন কৰি চক্ৰৱৰ্তী হ’ল। হে মুনি, তাৰ নামৰেই বদৰী ‘বিশালা’ বুলি খ্যাত হ’ল।

Verse 25

इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥

এই জন্মতেই সেই ৰজাই ৰাজ্য শাসন কৰি বনলৈ গ’ল। আৰু বিভিন্ন যজ্ঞ সম্পাদন কৰি সি পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰিলে।