Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥

దుర్వాసుడు పలికెను—అదేవిధంగా భాద్రపద మాసంలో శుక్లపక్ష ద్వాదశినాడు విధివిధానముగా సంకల్పం చేసి పరమేశ్వర దేవుని ఆరాధించవలెను।

Verse 2

नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥

కల్కికి పాదములకు నమస్కారం; హృషీకేశుని కటికి కూడా నమస్కారం; ‘మ్లేచ్ఛవిధ్వంసకుడు’ అని, జగన్మూర్తి యొక్క ఉదరమునకును అలాగే నమస్కారం।

Verse 3

शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥

కంఠాన్ని ‘శితికంఠునికి’ అని, భుజాలను ‘ఖడ్గపాణికి’ అని, చేతులను ‘చతుర్భుజునికి’ అని, అలాగే శిరస్సును ‘విశ్వమూర్తికి’ అని నియమించాలి।

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥

ఇలా ఆరాధించిన తరువాత వివేకవంతుడు ముందువలె దాని ముందర ఘటాన్ని ఉంచాలి; అక్కడ దేవుడు కల్కిని ప్రతిష్ఠించి, అక్కడే స్వర్ణమయ విగ్రహాన్ని చేయించాలి।

Verse 5

सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥

రెండు తెల్ల వస్త్రాలతో కప్పి, గంధపుష్పాలతో అలంకరించి, ఉదయాన్నే శాస్త్రవేత్త బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి। ఇలా చేసినప్పుడు కలిగే ఫలాన్ని, మహామునీ, వినుము।

Verse 6

पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥

పూర్వం కాశీ నగరంలో విశాలుడు అనే మహాబలవంతుడైన రాజు ఉండెను। తన గోత్రజుల చేత రాజ్యాన్ని కోల్పోయి అతడు గంధమాదనానికి ప్రవేశించాడు।

Verse 7

तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥

ఓ మహారాజా, అతని ఆ లోయలో శోభనమైన బదరీని చేరి, ఆ నరోత్తముడు రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, ప్రత్యేకంగా తన పూర్వశ్రీని కూడా కోల్పోయాడు।

Verse 8

कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥

ఒకసారి అక్కడ పురాతన శ్రేష్ఠ ఋషులు నర-నారాయణులు—సర్వదేవతలచే నమస్కరింపబడే దేవస్వరూపులు—వచ్చారు।

Verse 9

तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥

అక్కడ ముందే వచ్చిన రాజును చూసి, ఆ ఇద్దరు శత్రుదమనులు అతడు విష్ణునామక పరమపదమైన పరబ్రహ్మను ధ్యానిస్తున్నాడని గమనించారు।

Verse 10

तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥

సంతోషించిన ఆ ఇద్దరు కల్మషక్షయమైన రాజుతో అన్నారు—“ఓ రాజేంద్రా, వరం కోరుకో; మేము వరదాతలము, క్షేమంగా వచ్చాము।”

Verse 11

राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥

రాజు అన్నాడు—“మీరు ఇద్దరూ ఎవరో నాకు తెలియదు; నేను ఎవరి నుండి వరం స్వీకరించాలి? నేను ఎవరిని ఆరాధిస్తున్నానో, ఆయన నుంచే శుభవరాన్ని కోరుతున్నాను।”

Verse 12

एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥

రాజు ఇలా పలికినప్పుడు వారు ఇద్దరు అన్నారు—“ఓ ప్రభూ, మీ ఇష్టానుసారం గౌరవించండి; మీకు నచ్చిన వరాన్ని ఎంచుకొని, కుతూహలంతో చెప్పండి।”

Verse 13

एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥

అలా చెప్పబడిన రాజు అప్పుడు—“నేను విష్ణువును ఆరాధిస్తాను” అని అన్నాడు. చెప్పి మౌనంగా నిలిచాడు; ఆపై ఆ ఇద్దరూ మళ్లీ పలికారు.

Verse 14

राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥

ఓ రాజా, ఆ దేవుని ప్రసాదంతో మేమిద్దరం నీకు వరం ఇవ్వవలసి ఉంది. వరం చెప్పు—నీ మనసులో ఏమి ఉంది?

Verse 15

राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥

రాజు అన్నాడు—“వివిధ దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞాల ద్వారా యజ్ఞేశ్వరుడైన దేవుని యజించగల సామర్థ్యం నాకు కలుగునట్లు వరం దయచేయండి.”

Verse 16

नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥

నరుడు అన్నాడు—“లోకమార్గాన్ని చూపించే, లోకాలను పోషించే స్వయంగా నారాయణ దేవుడు బదరీలో నాతో కలిసి తపస్సు చేయుగాక.”

Verse 17

अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥

ఈ దేవుడు ముందుగా మత్స్యుడయ్యాడు; మళ్లీ కూర్మరూపం ధరించాడు. దేవుడు వరాహుడయ్యాడు; ఆపై నరసింహుడయ్యాడు.

Verse 18

वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥

అనంతరం వామనుడు జన్మించాడు; తరువాత మహాబలుడు జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) ప్రదర్శితుడయ్యాడు. మళ్లీ దాశరథి రాముడై, వాసుదేవుడు మరల అవతరించాడు.

Verse 19

बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥

ఓ రాజా, బుద్ధుడై ఇతడు జనులను మోహింపజేశాడు. తరువాత ప్రత్యర్థులైన దస్యులు, మ్లేచ్ఛులను సంహరించి ఈ భూమిని మళ్లీ సహజమైన స్థిరస్థితిలో నిలిపాడు. ఆయనే భగవాన్ హరి.

Verse 20

पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥

సర్వజ్ఞత్వాన్ని కోరువారు ఆయనను మత్స్యరూపంలో పూజిస్తారు. స్వవంశ రక్షణార్థం ఆయనను కూర్మరూపంలో పూజిస్తారు.

Verse 21

भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥

సంసారసముద్రంలో మునిగినవాడు హరిని వరాహరూపంలో పూజించాలి. అలాగే పాపభయంతో బాధపడే మనుష్యులు నరసింహరూపంలో పూజించాలి.

Verse 22

वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥

మోహనాశానికి వామనుణ్ని పూజించాలి; ధనసిద్ధికి జగదగ్నిజుడు (జామదగ్న్యుడు)ను పూజించాలి. క్రూరశత్రువినాశానికి బుద్ధిమంతుడు దాశరథి రాముణ్ని ఆరాధించాలి.

Verse 23

बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥

పుత్రకామన కలిగిన వివేకి నిస్సందేహంగా బాలకృష్ణుని పూజించాలి. రూపకామన కలిగినవాడు బుద్ధుని, శత్రుఘాతనార్థం కల్కిని ఆరాధించాలి.

Verse 24

एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥

ఇలా చెప్పి ముని అతనికి ఇదే వాక్యాన్ని తెలిపాడు. అతడూ ద్వాదశీ వ్రతాన్ని స్థాపించి చక్రవర్తి అయ్యాడు. ఓ మునీ, అతని పేరుతోనే బదరీ ‘విశాలా’గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

Verse 25

इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥

ఈ జన్మలోనే ఆ రాజు రాజ్యాన్ని నిర్వహించి వనానికి వెళ్లాడు. వివిధ యజ్ఞాలు నిర్వహించి పరమ నిర్వాణాన్ని పొందాడు.