Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥

ദുർവാസാ പറഞ്ഞു—അതുപോലെ ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വാദശിയിൽ വിധിപ്രകാരം സങ്കൽപം ചെയ്ത് പരമേശ്വരനായ ദേവനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 2

नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥

കല്കിയുടെ പാദങ്ങൾക്ക് നമസ്കാരം; ഹൃഷീകേശന്റെ കടിക്കും നമസ്കാരം; ‘മ്ലേച്ഛവിധ്വംസകൻ’ എന്നു പറഞ്ഞു, ജഗന്മൂർത്തിയുടെ ഉദരത്തിനും അതുപോലെ നമസ്കാരം।

Verse 3

शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥

കണ്ഠത്തെ ‘ശിതികണ്ഠൻ’ക്കായി, ഭുജങ്ങളെ ‘ഖഡ്ഗപാണി’ക്കായി, കൈകളെ ‘ചതുര്ഭുജൻ’ക്കായി, അതുപോലെ ശിരസ്സിനെ ‘വിശ്വമൂർത്തി’ക്കായി നിശ്ചയിക്കണം।

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥

ഇങ്ങനെ ആരാധിച്ച ശേഷം ബുദ്ധിമാൻ സാധകൻ മുൻപുപോലെ അതിന്റെ മുമ്പിൽ ഘടം സ്ഥാപിക്കണം; അവിടെ ദേവൻ കല്കിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അവിടെ സ്വർണമയ വിഗ്രഹം നിർമ്മിപ്പിക്കണം।

Verse 5

सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥

രണ്ട് വെളുത്ത വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി, ഗന്ധവും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിപ്പിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ ശാസ്ത്രവിദ്യയുള്ള ബ്രാഹ്മണന് ദാനം ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, മഹാമുനേ, കേൾക്കുക।

Verse 6

पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥

മുമ്പ് കാശീപുരിയിൽ ‘വിശാലൻ’ എന്ന മഹാബലവാൻ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. സ്വന്തം ഗോത്രജനങ്ങൾ രാജ്യം കവർന്നതോടെ അദ്ദേഹം ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 7

तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥

മഹാരാജാവേ, അവന്റെ ആ താഴ്വരയിൽ ശോഭനമായ ബദരിയെ പ്രാപിച്ച്, ആ നരോത്തമൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, പ്രത്യേകിച്ച് മുൻശ്രീയും നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി മാറി।

Verse 8

कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥

ഒരു സമയത്ത് അവിടെ പുരാതന ശ്രേഷ്ഠ ഋഷികളായ നര-നാരായണ ദേവന്മാർ—സകല ദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവർ—വന്നു ചേർന്നു।

Verse 9

तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥

അവിടെ മുമ്പേ എത്തിയിരുന്ന രാജാവിനെ കണ്ട ആ രണ്ടു ശത്രുദമകർ, വിഷ്ണുവെന്ന പരമപദമായ പരബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനെ ദർശിച്ചു।

Verse 10

तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥

പ്രീതരായി ആ രണ്ടുപേരും കല്മഷക്ഷയമായ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജേന്ദ്രാ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; ഞങ്ങൾ വരദാതാക്കളാണ്, ക്ഷേമത്തോടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു।”

Verse 11

राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ആരെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല; ഞാൻ ആരിൽ നിന്നാണ് വരം സ്വീകരിക്കേണ്ടത്? ഞാൻ ആരെ ആരാധിക്കുന്നുവോ, അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ഞാൻ മംഗളകരമായ വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു।”

Verse 12

एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥

രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ രണ്ടുപേരും പറഞ്ഞു—“ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആദരിക്കൂ; നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും കൗതുകത്തോടെ പറയുകയും ചെയ്യുക।”

Verse 13

एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കും.” എന്നു പറഞ്ഞിട്ട് അദ്ദേഹം മൗനമായി നിന്നു; പിന്നെ ആ രണ്ടുപേരും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 14

राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥

ഹേ രാജാവേ, ആ ദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിനക്ക് ഒരു വരം നൽകേണ്ടതാണ്. വരം പറയുക—നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്താണ് ഉള്ളത്?

Verse 15

राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“വിവിധ ദക്ഷിണകളോടുകൂടിയ യാഗങ്ങളാൽ യജ്ഞേശ്വരനായ ദേവനെ യജിക്കാൻ എനിക്ക് ശേഷി ലഭിക്കുമാറ് വരം നൽകണമേ.”

Verse 16

नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥

നരൻ പറഞ്ഞു—“ലോകമാർഗം കാണിച്ചുതരുന്ന, ലോകങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന സ്വയം നാരായണദേവൻ ബദരിയിൽ എന്നോടൊപ്പം തപസ് ചെയ്യട്ടെ.”

Verse 17

अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥

ഈ ദേവൻ മുമ്പ് മത്സ്യനായി; പിന്നെ കൂർമരൂപം ധരിച്ചു. ദേവൻ വരാഹനായി; അതിനുശേഷം നരസിംഹനായി.

Verse 18

वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥

അതിനുശേഷം വാമനൻ ജനിച്ചു; പിന്നെ മഹാബലനായ ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വീണ്ടും ദാശരഥിയായ രാമനായി, വാസുദേവൻ പുനരാവിർഭവിച്ചു.

Verse 19

बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥

ഹേ രാജാവേ, ബുദ്ധനായി അദ്ദേഹം ജനങ്ങളെ മോഹത്തിലാഴ്ത്തി. പിന്നെ എതിരാളികളായ ദസ്യുക്കളെയും മ്ലേച്ഛരെയും വധിച്ച് ഈ ഭൂമിയെ വീണ്ടും സ്വാഭാവികവും സ്ഥിരവുമായ ക്രമത്തിലാക്കി. അവൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ ഹരി.

Verse 20

पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥

സർവ്വജ്ഞത ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവനെ മത്സ്യരൂപത്തിൽ പൂജിക്കുന്നു. സ്വന്തം വംശത്തിന്റെ രക്ഷയും ഉദ്ധാരവും ലക്ഷ്യമാക്കി അവനെ കൂർമരൂപത്തിൽ പൂജിക്കുന്നു.

Verse 21

भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥

സംസാരസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ ഹരിയെ വരാഹരൂപത്തിൽ പൂജിക്കണം. അതുപോലെ പാപഭയത്തിൽ പീഡിതരായ മനുഷ്യർ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പൂജിക്കണം.

Verse 22

वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥

മോഹനാശത്തിനായി വാമനനെ പൂജിക്കണം; ധനലാഭത്തിനായി ജഗദഗ്നിജൻ (ജാമദഗ്ന്യൻ)നെ പൂജിക്കണം. ക്രൂരശത്രുനാശത്തിനായി ബുദ്ധിമാൻ ദാശരഥി രാമനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 23

बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥

പുത്രകാമനയുള്ള വിവേകി സംശയമില്ലാതെ ബാലകൃഷ്ണനെ ആരാധിക്കണം. രൂപകാമനയുള്ളവൻ ബുദ്ധനെ, ശത്രുഘാതത്തിനായി കല്കിയെ ആരാധിക്കണം.

Verse 24

एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനി അവനോട് ഇതേ വാക്ക് അറിയിച്ചു. അവനും ദ്വാദശീ വ്രതം സ്ഥാപിച്ച് ചക്രവർത്തിയായി. ഹേ മുനേ, അവന്റെ പേരിനാലേ ബദരി ‘വിശാലാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 25

इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥

ഈ ജന്മത്തിലേ തന്നെ ആ രാജാവ് രാജ്യം ഭരിച്ചു വനത്തിലേക്ക് പോയി. വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച് പരമ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.