Adhyaya 47: The Rite of Śrāvaṇa Bright-Fortnight Dvādaśī (Dāmodara Worship) and the Exemplum of King Nṛga

Verse 1

दुर्वासा उवाच । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैर्जनार्नम् ॥ ४७.१ ॥

ドゥルヴァーサは言った。「シュラーヴァナ月の白分（明半月）のドヴァーダシー（十二日）に、香と花をもって至上の神を礼拝し、『ジャナールナ（Janārṇa）』と称えて供養すべきである。」

Verse 2

दामोदराय पादौ तु हृषीकेशाय वै कटिम् । सनातनेति जठरमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४७.२ ॥

「両足はダーモーダラに、腰はまさにフリシーケーシャに、腹は『サナータナ（永遠者）』の句をもって、胸はシュリーヴァッツァの印を戴く御方に捧げ（配当し）なさい。」

Verse 3

चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं च हरये तथा । मुञ्जकेशाय च शिरो भद्रायेति शिखां तथा ॥ ४७.३ ॥

「チャクラパーニ（Cakrapāṇi）に」と誦して、それを両腕に配当し、同様に喉をハリ（Hari）に配当する。頭はムンジャケーシャ（Muñjakeśa）に、また頂髻（śikhā）はバドラ―（Bhadrā）に配当する。

Verse 4

एवं सम्पूज्य संस्थाप्य कुम्भं पूर्ववदेव तु । विन्यस्य वस्त्रयुग्मं तु तस्योपरि ततो न्यसेत् ॥ ४७.४ ॥

このように、しかるべく供養して儀礼の壺（クンバ kumbha）を前と同様に安置したなら、その上に布を二枚（ひと組）置き、さらに（それを）そのクンバの上部に据えるべきである。

Verse 5

काञ्चनं देवदेवं तु दामोदरसनामकम् । तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ४७.५ ॥

次いで、金色の「神々の神」、名をダーモーダラ（Dāmodara）という御尊像を、定められた作法に従い、香・花などの供物を順次捧げて礼拝すべきである。

Verse 6

प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवेदाङ्गपारगे । एवं नियमयुक्तस्य प्रभावं तच्छृणुष्व मे ॥ ४७.६ ॥

前と同様に、それをヴェーダおよびヴェーダーンガ（補助学）に通暁したバラモンに施すべきである。かくして、規律ある戒め（ニヤマ）を具えた者の功徳の効験を、我より聞け。

Verse 7

एष ते विधिरुद्दिष्टः श्रावणे मासि वै विभो । एतस्याश्च प्रभावं यत् शृणु पापप्रणाशनम् ॥ ४७.७ ॥

おお力ある者よ、この作法はシュラーヴァナ月（Śrāvaṇa）において汝に説き示された。いま、その効験を聞け――それは罪悪を滅する教えである。

Verse 8

पुरा कृतयुगे राजा नृगो नाम महाबलः । बभ्राम स वनं घोरं मृगयासक्तमानसः ॥ ४७.८ ॥

昔、クリタ・ユガに、名をヌリガ（Nṛga）という大いなる力の王がいた。狩猟に心を奪われ、恐ろしい森へとさまよい入った。

Verse 9

स कदाचित् तुरङ्गेण हृतो दूरं महद्वनम् । व्याघ्रसिंहगजाकीर्णं दस्युसर्पनिषेवितम् ॥ ४७.९ ॥

ある時、馬に運ばれてはるか遠くの大森林に至った。そこは虎・獅子・象が群れ、盗賊と蛇も出入りする地であった。

Verse 10

एकाकी तत्र राजा तु अश्वं मुच्य तरोरधः । स्वयं कुशमथास्तीर्य सुप्तो दुःखसमन्वितः ॥ ४७.१० ॥

そこで王はただ一人、木の下で馬を放ち、みずからクシャ草（kuśa）を敷いて、憂いを抱えたまま横たわり眠った。

Verse 11

तावत् तत्रैव लुब्धानां सहस्राणि चतुर्दश । आगतानि मृगान् हन्तुं रात्रौ राज्ञः समन्ततः ॥ ४७.११ ॥

その時まさにその場に、夜、狩人が一万四千も到来し、鹿を討たんとして王を四方から取り囲んだ。

Verse 12

तत्रापश्यन्त ते सुप्तं हेमरत्नविभूषितम् । नृगं राजानमत्युग्रं श्रिया परमया युतम् ॥ ४७.१२ ॥

彼らはそこで、黄金と宝玉に飾られて眠るヌリガ王を見た。王はきわめて威厳に満ち、無上の光輝（しり）を具えていた。

Verse 13

ते गत्वा त्वरितं व्याधाः स्वभर्त्रे संन्यवेदयन् । सोऽपि रत्नसुवर्णार्थं राजानं हन्तुमुद्यतः ॥ ४७.१३ ॥

狩人たちは急ぎ行って自らの首領に報告した。首領もまた宝玉と黄金のため、王を殺さんとの意図を抱いて出立した。

Verse 14

तुरगस्य च हेतोस्तु निस्त्रिंशा वनचारिणः । राजानं सुप्तमासाद्य निगृहीतुं प्रचक्रमुः ॥ ४७.१४ ॥

しかし馬のために、森に住む者どもは剣を手にして、眠れる王に近づき、捕らえようとし始めた。

Verse 15

तावद् राज्ञः शरीरात् तु श्वेताभरणभूषिता । नारी काचित् समुत्तस्थौ स्त्रक्चन्दनविभूषिता । उत्थाय चक्रमादाय ते म्लेच्छा विनिपातिताः ॥ ४७.१५ ॥

そのとき王の身体から、白き装身具をまとい、花鬘と白檀で飾られた一人の女人が起ち上がった。起きて円盤（チャクラ）を取り、彼らムレッチャを打ち倒した。

Verse 16

दस्यून् निहत्य सा देवी तस्य राज्ञस्तनुं पुनः । प्रविशन्त्याशु राजा अपि प्रतिबुद्धोऽथ दृष्टवान् । म्लेच्छांस्तु निहतान् दृष्ट्वा सा स्वमूर्त्तिलयं गता ॥ ४७.१६ ॥

盗賊どもを討ち果たしたその女神は、再びその王の身体へと入り込んだ。王もまたたちまち目覚めて見た。ムレッチャらが討たれて横たわるのを見て、彼女は退き、自らの本来の姿へと融け帰った。

Verse 17

अश्वमारुह्य स पुनर्वामदेवाश्रमं ययौ । तत्रापृच्छदृषिं भक्त्या का स्त्री के ते निपातिताः । एतत्कार्यमृषे मह्यं कथयस्व प्रसीद मे ॥ ४७.१७ ॥

彼は馬に乗り、再びヴァーマデーヴァの庵へ赴いた。そこで敬虔なる信をもって仙者に問うた。「あの女人は誰か。打ち倒された者たちは誰か。おおṛṣiよ、この事の次第を我に語り給え。どうか我に慈悲を。」

Verse 18

वामदेव उवाच । त्वमासीच्छूद्रजातीय अन्यजन्मनि पार्थिव । तत्र त्वया ब्राह्मणस्य प्रेषणं कुर्वता श्रुता । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ ४७.१८ ॥

ヴァーマデーヴァは言った。「王よ、別の生において汝はシュードラの出自であった。そこで汝が一人のブラーフマナを使者として遣わしていたとき、シュラーヴァナ月の白分（明半月）における第十二日、すなわちドヴァーダシーのことを聞いたのである。」

Verse 19

सविधानात् त्वया राजन् भक्त्या वै समुपोषिता । उपोषितायां तस्यां तु राज्यं लब्धं त्वयानघ ॥ ४७.१९ ॥

王よ、定められた作法に従い、汝は信愛（バクティ）をもってその斎戒・誓願を正しく守った。しかしてその行が成就したとき、汝—咎なき者—は王国を得たのである。

Verse 20

सर्वापत्सु च सा देवी भवन्तं परिरक्षति । यया विनिहताः क्रूरा म्लेच्छाः पापसमन्विताः । भवांश्च रक्षितो राजन् श्रावणद्वादशी तु सा ॥ ४७.२० ॥

そしてあらゆる災厄において、その女神は汝を守護する。彼女によって、罪に染まった残忍なるムレッチャらは討ち滅ぼされた。王よ、汝もまた守られたのである。彼女こそまさにシュラーヴァナ・ドヴァーダシー（その日／その行）である。

Verse 21

एकैव पाति चापत्सु राज्यं एकैव यच्छति । किं पुनर्द्वादशैतास्तु येनेन्द्रं न ददुः पदम् ॥ ४७.२१ ॥

ただ一人でも災厄のときに国を護り、ただ一人でもその果報を授けうる。ましてやその十二（の力）においては、インドラでさえ主権の位を授けられなかったのだから、なおさらである。