Adhyaya 1: Praise of Varāha and Pṛthivī’s Foundational Questions

Verse 1

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृद्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः॥ १.२ ॥

原初の主ヴァラーハよ、我が怨敵を退けたまえ。かつて無量の姿、広大にして雄渾なる御身をもって、大海に囲まれ山河を伴う麗しき大地を、泥塊のごとく牙の先に掲げ上げた御方。かの御方はクリシュナ、ヴィシュヌ、諸天の主、カンサ阿修羅の仇、ムラ・ナラカおよび十面者（ラーヴァナ）を滅した御方にして、万有の依処である。

Verse 2

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत्कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो न पापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ॥ १.३ ॥

悪しきもの無からんことを。死・老・病という鰐と恐るべき波に満ちた輪廻の大海において、舟のごとく信者の恐怖を取り除く御方。猪（コーラ）の姿にてムラ、ナラカ、そして十面者を滅する御方。このヴィシュヌ、万有の主を、ここに清明なる心の者は御戯れ（リーラー）によって得て、解脱の霊となる。敵軍を退けし地の主よ、吉祥たれ。

Verse 3

सूत उवाच । यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा । उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ १.४ ॥

スータは語った。昔、ヴィシュヌがヴァラーハ（猪）の姿にて大地（クシティ）を引き上げたその時、大地は信愛によって至上主に問いかけた。

Verse 4

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव॥ १.५ ॥

大地（ダラニー）は言った。「劫ごとに、ただあなたのみが私を再び救い上げてくださいます、遍満なる御方よ。けれどもケーシャヴァよ、私はあなたの御姿を知らず、また原初の創造をも知りません。」

Verse 5

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि॥ १.६ ॥

ヴェーダが失われたとき、汝は魚となりラサータラに入り、それらを取り戻して梵天（ブラフマー）に授け給うた。

Verse 6

अन्यत्सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने । धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ॥ १.७ ॥

また別の時、 देव とアスラが関わる海の攪拌において、マドゥスーダナよ、汝はクールマ（亀）の姿となり、マンダラ山を支え給うた。

Verse 7

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात् ॥ १.८ ॥

さらにまた、ヴァラーハ（猪）の姿となり、我がラサータラへ沈みゆく時、世尊は一本の牙をもって大海（宇宙の大洋）より我を引き上げ給うた。

Verse 8

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः । अबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ॥ १.९ ॥

さらに、恩寵により驕ったヒラニヤカシプは大地を苦しめたが、汝はこれを打ち倒し給うた。 また、福徳なる御方よ、バリは汝がヴァーマナの姿にて縛り給うた。

Verse 9

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ॥ १.१० ॥

神よ、かつて汝は再び大地をクシャトリヤなきものとし給うた。主よ、汝は幾度もジャーマダグニヤ・ラーマ（パラシュラーマ）となり給うた。

Verse 10

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ॥ १.११ ॥

そしてまた、羅刹ラーヴァナは王者の武威の光輝によって滅ぼされた。されど主よ、私はあなたの御意と、その比類なき御働きの道筋を少しも理解できない。

Verse 11

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पालयते चापि केन च॥ १.१२ ॥

私を引き上げたのち、いかにしてあなたは創造を生み出されるのですか。さらに、あなたによって成り立つその創造とは、まことに何なのでしょう。生み出された後、それは何によってたとえ一度でも支えられ、また誰によって守護されるのでしょうか。

Verse 12

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ॥ १.१३ ॥

いかなる手段によって、神よ、遍満する御方よ、あなたは繰り返し容易に近づき得る存在となられるのですか。さらに、創造の始まりはいかに起こり、その終わりはいかにして訪れるのでしょうか。

Verse 13

कथं युगस्य गणना संख्या अस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वा अवस्थ महेश्वर ॥ १.१४ ॥

ユガの算定はいかになされるべきでしょうか——その数的尺度と、四ユガの連なりにおける順次はいかに。さらに、この周期の中でそれらのユガに属する区別の相は何でしょう。加えて、そのありさまはいかなるものですか、マヘーシュヴァラよ。

Verse 14

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ॥ १.१५ ॥

祭祀（ヤジュニャ）を執り行った者は誰であり、王たちは誰であり、そして至上の成就（シッディ）に到った者は誰なのでしょうか。これらすべてを要約してお語りください。どうか私に慈悲を垂れてください。

Verse 15

इत्युक्तः क्रोधरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह ॥ रुद्रान् देवान् सवासवः सिद्धसङ्घान् महर्षिभिः ॥ १.१६ ॥

かく怒りの相をもって告げられると、至上主は笑われた。その笑いのうちに、 जगद्धात्री（世界を支える大地）は、御腹の中にルドラたち、インドラと共なる諸天、そして大聖仙と共なるシッダの群を見た。

Verse 16

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोकानन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ॥ १.१७ ॥

彼女（大地）はこのように全体を見た。月・日および諸惑星を伴う七つの世界が、無辺の広がりの内にあり、それぞれが受け取った秩序（ダルマ）に従って住している。彼女がなお見つめる間、大地は全身の肢節を震わせた。

Verse 17

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ॥ १.१८ ॥

その大いなる御方が眼を開き、全身清浄無垢なる大地に見られたとき、彼女は、御自身の四臂の本相において、まるで大海に臥して眠るかのような御姿を拝した。

Verse 18

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम् ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ॥ १.१९ ॥

シェーシャの寝台に臥して眠る神ジャナールダナを見、またその臍の蓮華に安住して内に在る四面者（ブラフマー）を見たとき、女神は合掌して恭敬し、護持者ダートリに讃歌を語った。

Verse 19

धरण्युवाच । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे । नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ॥ १.२० ॥

ダラニーは言った。「蓮華の花弁のごとき眼をもつ御方よ、礼拝いたします。黄衣をまとう御方よ、礼拝いたします。諸天の敵を滅する至上我（パラマートマン）に礼拝いたします。」

Verse 20

शेषपर्यङ्कशयने धृतवक्षःस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ॥ १.२१ ॥

シェーシャの床に憩い、胸にシュリーを戴く御方よ、汝に礼拝する。万神の主よ、汝に礼拝する。解脱（モークシャ）を授ける御方よ、汝に礼拝する。

Verse 21

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्त्कमलासनजन्मने॥ १.२२ ॥

シャールンガの弓と剣と輪（チャクラ）を執り、生死を超越する御方よ、汝に帰敬する。御身の臍より大いなる蓮華が現れ、その蓮座に坐す梵天（ブラフマー）が生じた御方よ、汝に帰敬する。

Verse 22

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नास्मि त्राहि नारीमनागसम् ॥ १.२३ ॥

珊瑚のごとく紅き御顔、若芽のごとく麗しき御手をもつ御方よ、汝に礼拝する。安らぎ信ずる心にて汝を依り処とし奉る。罪なきこの女人を救い護り給え。

Verse 23

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन । दृष्ट्वा भीतास्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम् । इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात् ॥ १.२४ ॥

ジャナールダナよ、深き青のアンジャナのごとき相をもつ汝のヴァラーハ（猪身）を見て、世界が汝の身の境域に入りしゆえ、我は再び恐れにとらわれたり。今こそ主よ、我に慈悲を垂れ、大いなる恐怖より救い給え。

Verse 24

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ॥ १.२५ ॥

ケーシャヴァよ、我が足を護り給え。ナーラーヤナよ、我が脛を護り給え。マーダヴァよ、我が腰を護り給え。ゴーヴィンダよ、我が秘所をも護り給え。

Verse 25

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ॥ १.२६ ॥

我が臍はヴィシュヌが守り給え、我が腹はマドゥスーダナが守り給え。我が腿はトリヴィクラマが守り給え、我が心臓はヴァーマナが守り給え。

Verse 26

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ॥ १.२७ ॥

我が喉はシュリーダラが守り給え、我が顔はフリシーケーシャが守り給え。パドマナーバが我が眼を守り給い、ダーモーダラが我が頭を守り給え。

Verse 27

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ॥ १.२८ ॥

かくしてハリに関わる聖なるニヤーサ（nyāsa）を施し終えると、ジャガティ（大地）は「帰依し奉る、福徳の主ヴィシュヌよ」と唱え、そして沈黙した。