Adhyaya 1: Praise of Varāha and Pṛthivī’s Foundational Questions

Verse 1

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृद्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः॥ १.२ ॥

ఆ ఆదిదేవుడు వరాహుడు నా శత్రువులను తొలగించుగాక. అనంతరూపుడై విస్తారమైన దేహంతో, సముద్రం చుట్టుముట్టిన పర్వతనదులతో కూడిన ఈ శుభ భూమిని దంతాగ్రంపై మట్టి ముద్దలా ఎత్తినవాడు; ఆయనే కృష్ణుడు, విష్ణువు, దేవేశుడు, కంసాసురశత్రువు, ముర-నరక-దశానన సంహారకుడు, సమస్తాధారుడు.

Verse 2

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत्कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो न पापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ॥ १.३ ॥

మరణం-జరా-వ్యాధి అనే మకరాలతో, భయంకర తరంగాలతో కూడిన సంసారసముద్రంలో నావలా భక్తుల భయాన్ని తొలగించేవాడు; వరాహరూపుడై ముర-నరక-దశాననులకు అంతం చేసేవాడు—ఆ సర్వేశ్వరుడు విష్ణువును శుద్ధబుద్ధులు ఇక్కడ లీలగా పొందుతూ ముక్తాత్ములవుతారు. శత్రుసేనను తరిమిన ఆ క్షితీశుడు మంగళం కలిగించుగాక; పాపం కలుగకూడదు.

Verse 3

सूत उवाच । यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा । उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ १.४ ॥

సూతుడు చెప్పెను—పూర్వకాలంలో విష్ణువు వరాహరూపం ధరించి భూమిని ఎత్తినప్పుడు, ఆ భూమి భక్తితో పరమేశ్వరుని ప్రశ్నించింది.

Verse 4

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव॥ १.५ ॥

ధరణి చెప్పెను—హే విభో! ప్రతి కల్పంలో నీవే నన్ను పైకి ఎత్తి రక్షిస్తావు. కానీ హే కేశవా! నీ స్వరూపమును గానీ, ఆదిసృష్టిని గానీ నేను తెలియను.

Verse 5

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि॥ १.६ ॥

వేదాలు నశించినప్పుడు నీవు మత్స్యరూపం ధరించి రసాతలంలో ప్రవేశించి వాటిని వెలికి తీసి బ్రహ్మకు అందించావు.

Verse 6

अन्यत्सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने । धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ॥ १.७ ॥

మరొక సమయంలో దేవాసురులతో కూడిన సముద్రమథనంలో, ఓ మధుసూదన, నీవు కూర్మరూపం ధరించి మందరపర్వతాన్ని ఆధారంగా ధరించితివి।

Verse 7

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात् ॥ १.८ ॥

మళ్లీ వరాహరూపం ధరించి, నేను రసాతలానికి దిగుచుండగా, భగవానుడు ఒక్క దంతంతో మహార్ణవం నుండి నన్ను పైకి ఎత్తి రక్షించెను।

Verse 8

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः । अबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ॥ १.९ ॥

ఇంకా: వరదానంతో గర్వించిన హిరణ్యకశిపుడు భూమిని బాధించెను; నీవు అతనిని పడగొట్టి సంహరించితివి. అలాగే, ఓ భగవాన్, వామనరూపంలో నీవు బలిని బంధించితివి।

Verse 9

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ॥ १.१० ॥

ఓ దేవా, పూర్వం ప్రభో, నీవు జామదగ్న్య రాముడిగా (పరశురామ) పునఃపునః భూమిని క్షత్రియరహితంగా చేసితివి।

Verse 10

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ॥ १.११ ॥

మళ్లీ రాక్షసుడు రావణుడు క్షాత్రతేజస్సుతో నశింపబడెను; కాని ఓ దేవా, నీ విచిత్రమైన కార్యలీలను నేను ఏమాత్రం గ్రహించలేను।

Verse 11

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पालयते चापि केन च॥ १.१२ ॥

నన్ను उद्धరించి నీవు సృష్టిని ఎలా సృజిస్తావు? నీచేత నిర్మితమైన ఆ సృష్టి నిజంగా ఏ విధమైనది? దానిని సృష్టించిన తరువాత అది ఒక్కసారైనా ఎవరి చేత ధారించబడుతుంది, ఎవరి చేత పాలించబడి రక్షించబడుతుంది?

Verse 12

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ॥ १.१३ ॥

హే దేవా, హే విభో! ఏ ఉపాయంతో నీవు మళ్లీ మళ్లీ సులభంగా లభ్యమవుతావు? సృష్టి ఆది ఎలా ఉద్భవిస్తుంది, మరియు దాని అవసానం ఎలా జరుగుతుంది?

Verse 13

कथं युगस्य गणना संख्या अस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वा अवस्थ महेश्वर ॥ १.१४ ॥

యుగ గణన ఎలా చేయాలి—దాని సంఖ్యా ప్రమాణం ఏమిటి, మరియు అది చతుర్యుగ క్రమంలో ఎలా అనుసరిస్తుంది? ఆ యుగాలలో ఏ ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉన్నాయి, ఈ చక్రంలో వాటి స్థితి ఏమిటి, హే మహేశ్వరా?

Verse 14

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ॥ १.१५ ॥

ఎవరు యజ్వానులు, ఎవరు రాజులు, మరియు ఎవరు పరమ సిద్ధిని పొందారు? ఇవన్నీ సంక్షేపంగా నాకు చెప్పండి; నాపై కృప చూపండి.

Verse 15

इत्युक्तः क्रोधरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह ॥ रुद्रान् देवान् सवासवः सिद्धसङ्घान् महर्षिभिः ॥ १.१६ ॥

ఇలా క్రోధరూపంగా పలికినప్పుడు పరమేశ్వరుడు నవ్వాడు. ఆయన నవ్వుతుండగా జగద్ధాత్రి (భూమి) ఆయన ఉదరంలో రుద్రులను, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలను, మరియు మహర్షులతో కూడిన సిద్ధసంఘాలను చూచింది.

Verse 16

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोकानन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ॥ १.१७ ॥

ఆ ధరణి చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహములతో కూడిన సప్తలోకములు అనంత విస్తారములో అంతఃస్థితమై, ప్రతి ఒక్కటి తన తన ధర్మనియమములో నిలిచినదిగా సమస్తమును ఈ విధంగా దర్శించెను; భూమి సర్వాంగములలో కంపించుచుండెను।

Verse 17

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ॥ १.१८ ॥

మహాత్ముడు నేత్రములు ఉన్మీలించగా, నిర్మల సర్వాంగముగల ధరణి ఆయనను దర్శించెను; అప్పుడు ఆమె ఆయనను స్వస్వరూపమైన చతుర్భుజ రూపంలో మహాసముద్రమీద నిద్రించినవానివలె చూచెను।

Verse 18

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम् ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ॥ १.१९ ॥

శేషపర్యంకశయనమున నిద్రించుచున్న దేవ జనార్దనుని దర్శించి, ఆయన నాభిపద్మమున అంతఃస్థితుడైన చతుర్ముఖ బ్రహ్మను కూడా చూచి, దేవి ధాత్రి కృతాంజలిగా స్తుతిని పలికెను।

Verse 19

धरण्युवाच । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे । नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ॥ १.२० ॥

ధరణి పలికెను—కమలపత్రాక్షా, నీకు నమస్కారము; పీతవాససే, నీకు నమస్కారము. సురారివిధ్వంసక పరమాత్మా, నీకు నమస్కారము।

Verse 20

शेषपर्यङ्कशयने धृतवक्षःस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ॥ १.२१ ॥

శేషపర్యంకశయనుడా, వక్షస్థలశ్రీధారకుడా—సర్వదేవేశా, నీకు నమస్కారము; మోక్షకారిణే, నీకు నమస్కారము।

Verse 21

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्त्कमलासनजन्मने॥ १.२२ ॥

శార్ఙ్గ ధనుస్సు, ఖడ్గము, చక్రము ధరించిన, జననమరణరహితుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం. నాభి నుండి ఉద్భవించిన మహత్తర కమలమునుండి కమలాసనుడు (బ్రహ్మ) జన్మించినవాడా, నీకు నమస్కారం.

Verse 22

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नास्मि त्राहि नारीमनागसम् ॥ १.२३ ॥

విద్రుమవర్ణమైన ముఖముతో, పల్లవములవలె సుందరమైన చేతులతో శోభించే నీకు నమస్కారం. నేను ప్రసన్నమనస్సుతో నీ శరణు పొందితిని; అపరాధరహితమైన ఈ స్త్రీని రక్షించుము.

Verse 23

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन । दृष्ट्वा भीतास्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम् । इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात् ॥ १.२४ ॥

హే జనార్దన! ఘన నీలాంజనమువలె కనిపించే నీ వరాహరూపాన్ని చూచి నేను మరల భయపడితిని, ఎందుకంటే జగత్తు నీ దేహ పరిధిలోనికి వచ్చినట్లు అనిపించుచున్నది. ఇప్పుడు, హే నాథా, నాపై కరుణ చూపి మహాభయమునుండి రక్షించుము.

Verse 24

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ॥ १.२५ ॥

కేశవుడు నా పాదములను రక్షించుగాక; నారాయణుడు నా జంఘలను రక్షించుగాక. మాధవుడు నా కటిని రక్షించుగాక; గోవిందుడు నా గుహ్యాంగములను కూడా రక్షించుగాక.

Verse 25

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ॥ १.२६ ॥

విష్ణువు నా నాభిని రక్షించుగాక; మధుసూదనుడు నా ఉదరాన్ని రక్షించుగాక. త్రివిక్రముడు నా ఊరువులను రక్షించుగాక; వామనుడు నా హృదయాన్ని రక్షించుగాక.

Verse 26

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ॥ १.२७ ॥

శ్రీధరుడు నా కంఠాన్ని రక్షించుగాక; హృషీకేశుడు నా ముఖాన్ని రక్షించుగాక. పద్మనాభుడు నా నేత్రాలను రక్షించుగాక; దామోదరుడు నా శిరస్సును రక్షించుగాక.

Verse 27

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ॥ १.२८ ॥

ఇలా హరికి సంబంధించిన న్యాసాన్ని చేసి, అప్పుడు జగతీ (భూమి) ఇలా చెప్పింది— “హే భగవన్ విష్ణో, నీకు నమస్కారం”; అని చెప్పి మౌనమైంది.