Adhyaya 2: Cosmogony and the Ninefold Creation: Rudra’s Origin and the Prelude to the Sāvitrī–Veda Narrative

Verse 1

सूत उवाच । ततस्तुष्टो हरिर्भक्त्या धरण्यात्मशरीरगाम् । मायां प्रकाश्य तेनैव स्थितो वाराहमूर्त्तिना ॥ २.१ ॥

スータは語った。ついで帰依により満悦したハリは、己が身そのものである大地に関して自らのマーヤーを顕し、その同じ力によってヴァラーハ（猪神）の姿として顕現し続けた。

Verse 2

जगाद किं ते सुश्रोणि प्रश्नमेनं सुदुर्लभम् । कथयामि पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रतः ॥ २.२ ॥

彼は言った。「おお、麗しき腰の者よ、そなたのこのきわめて稀なる問いは何であるか。われは一切のシャーストラに照らして、プラーナの主題を説き明かそう。」

Verse 3

पुराणानां हि सर्वेषामयं साधारणः स्मृतः । श्लोकं धराणि निश्चित्य निःशेषं त्वं पुनः श्रृणु ॥ २.३ ॥

すべてのプラーナのうち、これは共通の原理として記憶されている。ゆえに、地よ、この詩句の趣旨を確定したのち、もう一度—余すところなく完全に—聴きなさい。

Verse 4

श्रीवराह उवाच । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥ २.४ ॥

聖なるヴァラーハは言った。「創造（サルガ）、再創造（プラティサルガ）、系譜（ヴァンシャ）、マヌの時代（マンヴァンタラ）、そしてその系譜に続く事績（ヴァンシャーヌチャリタ）——まことにプラーナはこの五つの相によって特徴づけられる。」

Verse 5

आदिसर्गमहं तावत् कथयामि वरानने । यस्मादारभ्य देवानां राज्ञां चरितमेव च । ज्ञायते चतुरंशश्च परमात्मा सनातनः ॥ २.५ ॥

「麗しき顔の者よ、今わたしは原初の創造（アーディ・サルガ）を語ろう。そこを起点として、神々の事績と王たちの物語が理解され、そして永遠の至上我（パラマートマン）が四つの相として知られる。」

Verse 6

आदावहं व्योम महत् ततोऽणुं—रेकैव मत्तः प्रबभूव बुद्धिः । त्रिधा तु सा सत्त्व-रजस्-तमोभिः पृथक्पृथक्तत्त्व-रूपैरुपेता ॥ २.६ ॥

「初めに、わたしは広大なる虚空（ヴ्योーマ）となり、次いで大原理（マハト）、さらに微粒（アヌ）となった。わたし一者より、ただ一つのブッディ（知性）が生じた。だがそのブッディは、サットヴァ・ラジャス・タマスの三性を具え、それぞれが異なる原理（タットヴァ）の形を取る。」

Verse 7

तस्मिंस्त्रिकेऽहं तमसो महान् स सदोच्यते सर्वविदां प्रधानः । उतस्मादपि क्षेत्रविदूर्जितोऽभूद् बभूव बुद्धिस्तु ततो बभूव ॥ २.७ ॥

「その三つのうちで、わたしはタマス（闇）より起こる『大いなるもの』（マハーン）と呼ばれ、また『実在』（サット）とも称され、あらゆる知者の中で最勝である。さらにそこから、力を具えた『場を知る者』（クシェートラジュニャ）が生じ、そして後にブッディ（知性）が現れた。」

Verse 8

तस्मात्तु तेभ्यः श्रवणादिहेतवस् ततोऽक्षमाला जगतो व्यवस्थिताः । भूतैर्गतैरेव च पिण्डमूर्तिर् मया भद्रे विहिता त्वात्मनैव ॥ २.८ ॥

それゆえ、それらの原理より聴覚および他の諸機能の因が生じ、そこから世界の総体は秩序として定立される。さらに、諸元素が推移するままに成る複合の有身の形は、吉祥なる者よ、汝自身のアートマンによっても、我が定めたのである。

Verse 9

शून्यं त्वासीत् तत्र शब्दस्तु खं च तस्माद् वायुस् तत एवाऽनु तेजः । तस्माद् आपस् तत एवाऽनु देवि मया सृष्टा भवती भूतधात्री ॥ २.९ ॥

そこには虚無があった。その中に音と空（虚空）が生じた。そこから風が現れ、さらにその後に火が続いた。そこから水が生じ、そしてその後、女神よ、我は汝を創造した—衆生を担い支える者として。

Verse 10

योगे पृथिव्या जलवत् ततोऽपि सबुद्बुदं कललं त्वण्डमेव । तस्मिन् प्रवृत्ते द्विगतेऽहमासीदापोमयश्चात्मनात्मानमादौ ॥ २.१० ॥

大地がヨーガの三昧に住したとき、それは水のようになった。さらに泡を含む粘稠な塊が生じ—まさしく卵であった。その宇宙卵が展開し始めて二分となったとき、初めに我は水より成るものとして在り、自らのアートマンによって自己を安立した。

Verse 11

सृष्ट्वा नारास्ता अथो तत्र चाहं येन स्यान्मे नाम नारायणेतिः । कल्पे कल्पे तत्र संयामि भूयः सुप्तस्य मे नाभिजः स्याद्यथाद्यः ॥ २.११ ॥

我は水（ナーラーḥ）を創り、そこに自ら住して、我が名が「ナーラーヤナ」となるようにした。あらゆるカルパごとに、我は再び創造をそこへ収めて回収し、そして初めのごとく、我がヨーガの眠りに横たわるとき、蓮華生のブラフマーが我が臍より生ずる。

Verse 12

एवंभूतस्य मे देवि नाभिपद्मे चतुर्मुखः । उत्तस्थौ स मया प्रोक्तः प्रजाः सृज महामते ॥ २.१२ ॥

女神よ、我がそのような状態にあったとき、四面の者が我が臍の蓮華の上に起ち上がった。そこで我は彼に告げた。「大いなる心の者よ、衆生を創造せよ。」

Verse 13

एवमुक्त्वा तिरोभावं गतोऽहं सोऽपि चिन्तयन् । आस्ते यावज्जगद्धात्री नाध्यगच्छत किञ्चन ॥ २.१३ ॥

かく語り終えて、我は姿を隠して見えなくなった。彼もまた思惟に沈み、その場にとどまった。世を支える者ジャガッドハートリーが存するかぎり、彼は何らの結論にも至らなかった。

Verse 14

तावत् तस्य महारोषो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। सम्भूय तेन बालः स्यादङ्के रोषात्मसम्भवः॥ २.१४ ॥

そのとき、出生の顕れざる梵天ブラフマーの大いなる憤怒が凝集して形を取り、そこから一人の童子が生じた。童子はその膝に座し、憤怒そのものの精髄より生まれたのである。

Verse 15

यो रुदन् वारितस्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । ब्रवीति नाम मे देहि तस्य रुद्रेति सो ददौ ॥ २.१५ ॥

彼が泣いていると、姿の顕れざる梵天ブラフマーがそれを制した。彼は「我に名を与えよ」と言う。そこで梵天は彼に「ルドラ」という名を授けた。

Verse 16

सोऽपि तेन सृजस्वेति प्रोक्तो लोकमिमं शुभे । अशक्तः सोऽथ सलिले ममज्ज तपसे धृतः ॥ २.१६ ॥

吉祥なる者よ、彼もまた「この世界を創造せよ」と告げられた。しかし力及ばず、彼は水中に没し、タパス（苦行）を堅く保った。

Verse 17

तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनरन्यं प्रजापतिम् । ब्रह्मा ससर्ज भूतेषु दक्षिणाङ्गुष्ठतो वरम् ॥ वामे चैव तथाङ्गुष्ठे तस्य पत्नीमथासृजत् ॥ २.१७ ॥

（世界が）その水に沈んでいるとき、梵天は衆生のうちに再び別のプラジャーパティを創出した。右の親指から優れた者を生じ、同様に左の親指からその妻を創った。

Verse 18

स तस्यां जनयामास मनुं स्वायम्भुवं प्रभुः । तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा पुरा ॥ २.१८ ॥

その後、主は彼女のうちにスヴァーヤンブヴァ・マヌを生ぜしめた。彼より、古の時にブラフマーは衆生の生成を起動した。

Verse 19

धरण्युवाच । विस्तरेण ममाचक्ष्व आदिसर्गं सुरेश्वर । ब्रह्मा नारायणाख्योऽयं कल्पादौ चाभवद् यथा ॥ २.१९ ॥

大地（ダラーニー）は言った。「神々の主よ、原初の創造を詳しく語ってください。劫の初めに、このブラフマーがいかにしてナーラーヤナと称されるに至ったのですか。」

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । ससर्ज सर्वभूतानि यथा नारायणात्मकः । कथ्यमानं मया देवि तदशेषं क्षिते शृणु ॥ २.२० ॥

至福なる主は言われた。「ナーラーヤナを本質とする理に従い、彼は一切の存在を生み出した。女神よ、クシティ（大地）よ、我が説くところを余すことなく聞きなさい。」

Verse 21

गतकल्पावसाने तु निशि सुप्तोत्थितः शुभे । सत्त्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत ॥ २.२१ ॥

過ぎ去った劫の終わりに、吉祥なる者よ、ブラフマーは夜に眠りから目覚め、サットヴァの徳が優勢となって、世界を空虚として観た。

Verse 22

नारायणः परोऽचिन्त्यः पराणामपि पूर्वजः । ब्रह्मस्वरूपी भगवाननादिः सर्वसम्भवः ॥ २.२२ ॥

ナーラーヤナは至上にして不可思議、崇高なる者たちの先祖である。ブラフマンを自性とする至福なる主は無始であり、万有の生起の源である。

Verse 23

इदं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति । ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥ २.२३ ॥

ここでもナーラーヤナに向けて次の詩句が引かれる。「梵（ブラフマン）を本性とする神、世界の生起と帰滅の根源である方。」

Verse 24

आपो नाराः इति प्रोक्ताः आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ २.२४ ॥

「水は『ナーラー』と称される。まことに水はナラの子孫であると言われる。古くそれらは彼の『アヤナ』（住処）であった。ゆえに彼はナーラーヤナと記憶される。」

Verse 25

सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा । अबुद्धिपूर्वकस्तस्य प्रादुर्भूतस्तमोमयः ॥ २.२५ ॥

彼が創造を思惟したとき—昔、諸カルパの始まりにおいてそうであったように—明晰な識別が現れる以前に、タマスより成る暗黒の状態が彼に顕れた。

Verse 26

तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः । अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ २.२६ ॥

闇（タマス）、迷妄（モーハ）、大迷妄（マハーモーハ）、そしてターミスラと呼ばれ、またアンダサとも称される状態—この五節より成る無明（アヴィディヤー）が大いなる魂より顕現した。

Verse 27

पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतोऽप्रतिबोधवान् । बहिरन्तोऽप्रकाशश्च संवृतात्मा नगात्मकोः । स मुख्यसर्गो विज्ञेयः सर्गविद्भिर्विचक्षणैः ॥ २.२७ ॥

創造は五種の相として定まる—思惟する者でありながら顕現した認識を欠き、外にも内にも光明なく、自らの本性は覆われ、惰性（不動性）の性格を帯びる。創造を知る洞察ある者は、これを根本（主要）の創造と理解すべきである。

Verse 28

पुनरन्यदभूत् तस्य ध्यायतः सर्गमुत्तमम्। तिर्यक्स्रोतस्तु वै यस्मात् तिर्यक्स्रोतस्तु वै स्मृतः॥ २.२८ ॥

ついで彼が最上の創造の業を観想していると、さらに別の類が生じた。そのスロータス（srotas）の流れが横に向かうゆえに、「ティリヤク・スロータス」（tiryak-srotas）—横流の類—と記憶される。

Verse 29

पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणस्तु ते। तमप्यसाधकं मत्वा तिर्यक्स्रोतं चतुर्मुखः॥ २.२९ ॥

獣類に始まるそれらはよく知られており、まさに逸れた道を取る者たちである。その状態も成就に資さぬと見て、四面の者（ブラフマー）はそれを「ティリヤク・スロータス」（tiryak-srotas）—横流の類—と定めた。

Verse 30

ऊर्ध्वस्रोतस्त्रिधा यस्तु सात्त्विको धर्मवर्तनः । ततोऽर्ध्वचारीणो देवाः सर्वगर्भसमुद्भवाः ॥ २.३० ॥

しかし「上向きの流れ」（ūrdhva-srotas）と呼ばれるものは三種に分かれ、サットヴァ的でダルマに則って進む。そこから上方へと行ずる神々が生じ、あらゆる胎（あらゆる受生の様態）より出生する。

Verse 31

ते सुखप्रीतिवहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः । तस्मिन् सर्गेऽभवत् प्रीतिर्निष्पद्यन्ते प्रजास्तदा ॥ २.३० ॥

彼らは安楽と歓喜に満ち、外にも内にも遮りがなかった。その創造の段階において喜悦が生じ、そしてその時、衆生が顕現した。

Verse 32

तदा सृष्ट्वाऽन्यसर्गं तु तदा दध्यौ प्रजापतिः । असाधकांस्तु तान् मत्वा मुख्यसर्गादिसंभवान् ॥ २.३१ ॥

そのとき、プラジャーパティは別の（二次の）創造を成し、思惟した。主たる創造とその初期段階から生じたそれらの存在を、目的にかなわず成就に資さぬものと見て、さらに熟考を重ねた。

Verse 33

ततः स चिन्तयामास अर्वाक्स्रोतस्तु स प्रभुः । अर्वाक्स्रोतसि चोत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः ॥ २.३२ ॥

その後、その主は「アルヴァークスロタス」（下方へ流れる流れ／状態）について思惟された。アルヴァークスロタスのうちに生じた人間は、サーダカ（修行者・求道者）とみなされる。

Verse 34

ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः । तस्मात् तु दुःखः बहुला भूयोभूयश्च कारिणः ॥ २.३३ ॥

またそれらの状態は光明に富むが、闇を交え、ラジャス（激動性）が優勢である。ゆえにそれらは大いなる苦を、繰り返し生み出す。

Verse 35

इत्येते कथिताः सर्गाः षडेते सुभगे तव । प्रथमो महतः सर्गस्तन्मात्राणि द्वितीयकः ॥ २.३४ ॥

かくして、吉祥なる者よ、これら六つのサルガ（流出・創出）が汝に説き示された。第一はマハト（大原理）に始まるサルガ、第二はタンマートラ（微細要素）のサルガである。

Verse 36

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥ २.३५ ॥

第三の創出はヴァイカーリカ（vaikārika）と知られ、またアインドリヤカ（aindriyaka）すなわち感官に基づく創出とも記憶される。かくしてこのプラークリタ（prākṛta）の根源的創出は、ブッディ（buddhi、知性）を先行原理として顕現する。

Verse 37

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्याः वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तैऱ्यक्स्रोतः स उच्यते ॥ २.३६ ॥

第四の創出は主要（ムキャ）なる創出と説かれる。まことに、植物などの不動の存在（スターヴァラ）が「主要」として記憶される。また「横に流れる」と説かれる創出の流れは、タイリヤクスロタ（tairyaksrota、横流）と呼ばれる。

Verse 38

तथोर्ध्वस्रोतसां श्रेष्ठः सप्तमः स तु मानवः । अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः ॥ २.३७ ॥

かくして、「上方へ流れるもの」（ūrdhva-srotas）の諸存在のうち、第七—まことに最勝—は人間である。第八の創造は「アヌグラハ」（恩寵・加護の創造）であり、サットヴァ的（sāttvika）であると同時にタマス的（tāmasa）でもある。

Verse 39

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः ॥ २.३८ ॥

これら五つは「ヴァイクṛタ」（変化・派生の創造）として記憶され、三つは「プラークリタ」（原初の創造）として記憶される。さらに、プラークリタとヴァイクṛタ（両者を合わせたもの）および「カウマーラ」の創造が、第九として記憶される。

Verse 40

इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः । प्राकृताः वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः ॥ इत्येते कथिताः सर्गाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २.३९ ॥

かくして、プラジャーパティの九つの創造が説き明かされた—プラークリタとヴァイクṛタの双方が、世界の根本原因であるとして。以上が創造の説示であるが、なお何を聞きたいのか。

Verse 41

धरण्युवाच । नवधा सृष्टिरुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कथं सा ववृधे देव एतन्मे कथयाच्युत ॥ २.४० ॥

ダーラー（大地）は言った。「九種の創造は、出生が未顕現なるブラフマーより生じました。その創造はいかにして増大し、広がったのですか、神よ。これを私にお語りください、アチュタよ。」

Verse 42

श्रीवराह उवाच । प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा रुद्राद्यास्तु तपोधनाः । सनकादयस्ततः सृष्टा मरीच्यादय एव च ॥ २.४१ ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「まずブラフマーは、ルドラらに始まる、苦行の富（tapo-dhana）を具えた者たちを創造した。次いでサナカらが創造され、同様にマリーチらも創造された。」

Verse 43

मरीचिरत्रिश्च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च महातेजाः प्रचेता भृगुरेव च । नारदो दशमश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः ॥ २.४२ ॥

マリーチとアトリ、またアṅギラス、プラハ、クラトゥ；さらに大いなる光輝を具えるプラスタヤ；プラチェータとブリグもまた；第十としてナーラダ；そして大苦行者ヴァシシュタ。

Verse 44

सनकादयो निवृत्त्याख्ये तेन धर्मे प्रयोजिताः । प्रवृत्त्याख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम् ॥ २.४३ ॥

サナカらは、彼によって「ニヴリッティ」（退離）の名のダルマに就かされた。マリーチら諸仙は、「プラヴリッティ」（世間における行為）の名のダルマに就かされたが、ただ牟尼ナーラダのみは例外であった。

Verse 45

योऽसौ प्रजापतिस्त्वाद्यो दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः । तस्यादौ तत्र वंशेन जगदेतच्चराचरम् ॥ २.४४ ॥

かの原初のプラジャーパティは右の親指より生まれた。初めに、彼より、またその系譜を通じて、この一切の世界—動くものと動かぬもの—が現れ出た。

Verse 46

देवाश्च दानवाश्चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः । सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः ॥ २.४५ ॥

神々とダーナヴァ、またガンダルヴァ、蛇族、鳥類—これらは皆、ダクシャの娘たちより生まれ、至上にダルマにかなう者と説かれる。

Verse 47

योऽसौ रुद्रेति विख्यातः पुत्रः क्रोधसमुद्भवः । भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेष्ठिनः ॥ २.४६ ॥

その子は「ルドラ」として名高く、怒りより生じた。至上の祖たるパラメーシュティンの額、その眉をひそめて生じた皺の溝より現れ出た。

Verse 48

अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोऽतिभयङ्करः । विभजात्मानमित्युक्तो ब्रह्मणाऽन्तर्दधे पुनः ॥ २.४७ ॥

身は半ば女、半ば男となり、猛々しくこの上なく恐るべき者—梵天に「自らを分かて」と告げられるや、彼は再び姿を隠して見えなくなった。

Verse 49

तथोक्तोऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं चकार सः । बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । ततस्त्वेकादश ख्याता रुद्रा ब्रह्मसमुद्भवाः ॥ २.४८ ॥

かく告げられると、彼は自らを二つにし、女相と男相とを成した。さらに男相を十に分け、また一としても成した。そこより、梵天より生じた十一のルドラが知られるようになった。

Verse 50

अयमुद्देशतः प्रोक्तो रुद्रसर्गो मयाऽनघे । इदानीं युगमाहात्म्यं कथयामि समासतः ॥ २.४९ ॥

咎なき者よ、ルドラの創出については我が略説した。いまより、諸ユガ（世界時代）の偉大さを要約して語ろう。

Verse 51

कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्चेति चतुर्युगम् । एतस्मिन्ये महासत्त्वा राजानो भूरिदक्षिणाः । देवासुराश्च यं चक्रुर्धर्मं कर्म च तच्छृणु ॥ २.५० ॥

「クリタ、トレーター、ドヴァーパラ、カリ—これが四つのユガより成るチャトゥルユガである。この循環には、大いなる心を持ち、布施（ダクシナー）に富む王たちがいた。さらに、神々とアスラが定めたダルマと祭式の行（カルマ）について—それを聞け。」

Verse 52

आसीत् प्रथमकल्पे तु मनुः स्वायम्भुवः पुरा । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे अतिमानुषचेष्टितम् । प्रियव्रतोत्तानपादनामानं धर्मवत्सलम् ॥ २.५१ ॥

「第一のカルパ、いにしえに、スヴァーヤンブヴァ・マヌがいた。彼には、人の常を超える行いで名高い二人の子が生まれた—プリヤヴラタとウッターナパーダ—いずれもダルマを敬愛する者であった。」

Verse 53

तत्र प्रियव्रतो राजा महायज्वा तपोबलः । स चेष्ट्वा विविधैर्यज्ञैर्विपुलैर्भूरिदक्षिणैः ॥ २.५२ ॥

そこにおいて、苦行の力により威力を備え、大いなる祭祀の執行者として名高いプリヤヴラタ王は、種々のヤジュニャを広大に修し、祭司への豊かなダクシナー（dakṣiṇā）を伴ってこれを成就し、しかるべく進んだ。

Verse 54

सप्तद्वीपेषु संस्थाप्य भरतादीन् सुतान् निजान् । स्वयँ विशालां वरदां गत्वा तेपे महत् तपः ॥ २.५३ ॥

七つのドヴィーパに、バラタをはじめとする自らの子らをそれぞれ据え置いたのち、王はみずから恩寵を授けるヴィシャーラーへ赴き、大いなる苦行を修した。

Verse 55

तस्मिन् स्थितस्य तपसि राज्ञो वै चक्रवर्त्तिनः । उपेयाद् नारदस्तत्र दिदृक्षुर्धर्मचारिणम् ॥ २.५४ ॥

その転輪王が苦行に堅く住しているとき、法（ダルマ）を行ずる者を見んとして、ナーラダがそこへ来訪した。

Verse 56

स दृष्ट्वा नारदं व्योम्नि ज्वलद्भास्करतेजसम् । अभ्युत्थानेन राजेन्द्र उत्तस्थौ हर्षितस्तदा ॥ २.५५ ॥

天空にあって、燃え輝く太陽の光明のごとき威光を放つナーラダを見て、王—ああ諸王の最勝者よ—はそのとき歓喜しつつ、敬礼のため直ちに起ち上がった。

Verse 57

तस्यासनं च पाद्यं च सम्यक् तस्य निवेद्य वै । स्वागतातिभिरालापैः परस्परमवोचताम् । कथान्ते नारदं राजा पप्रच्छ ब्रह्मवादिनम् ॥ २.५६ ॥

王は彼に座を供し、足を洗う水（パードヤ pādya）を正しく捧げ、互いに丁重な歓迎の言葉を交わした。語らいの終わりに、王は聖智を説く者、ブラフマンを語るナーラダに問いかけた。

Verse 58

प्रियव्रत उवाच । भगवन् किञ्चिदाश्चर्यमेतस्मिन् कृतसंज्ञिते । युगे दृष्टं श्रुतं वापि तन्मे कथय नारद ॥ २.५७ ॥

プリヤヴラタは言った。「おお、福徳具足の御方よ。クリタ（サティヤ）・ユガと呼ばれるこの時代に、驚異の事が見られたのか、あるいは聞き伝えられたのか、それを私に語ってください、ああナーラダよ。」

Verse 59

नारद उवाच । आश्चर्यमेकं दृष्टं मे तच्छृणुष्व प्रियव्रत । ह्यस्तनेऽहनि राजेन्द्र श्वेताख्यं गतवानहम् । द्वीपं तत्र सरो दृष्टं फुल्लपङ्कजमालिनम् ॥ २.५८ ॥

ナーラダは言った。「私は一つの驚異を見た。聞きなさい、プリヤヴラタよ。昨日、王の中の最勝者よ、私はシュヴェータと名づく島へ赴いた。そこで、満開の蓮華の花鬘に飾られた湖を見た。」

Verse 60

सरसस्तस्य तीरे तु कुमारिं पृथुलोचनाम् । दृष्ट्वाहं विस्मयापन्नस्तां कन्यामायतॆक्षणाम् ॥ २.५९ ॥

その湖の岸辺で、私は大きく澄んだ眼をもつ乙女—未婚のクマーリーで、長く伸びやかな眼差しの娘—を見て、深い驚きに満たされた。

Verse 61

पृच्छितवानस्मि राजेन्द्र तदा मधुरभाषिणीम् । का असि भद्रे कथं वा असि किं वा कार्यमिह त्वया । कर्तव्यं चारुसर्वाङ्गि तन्ममाचक्ष्व शोभने ॥ २.६० ॥

王の中の最勝者よ、そのとき私は甘美に語るその女性に尋ねた。「あなたは誰ですか、吉祥なる方よ。ご様子はいかがですか。ここであなたがなすべき務めは何ですか。四肢うるわしき美しき方よ、なすべきことを私に告げてください。」

Verse 62

एवमुक्ता मया सा हि मां दृष्ट्वाऽनिमिषेक्षणा । स्मृत्वा तूष्णीं स्थिता यावत् तावन्मे ज्ञानमुत्तमम् ॥ २.६१ ॥

私がそのように告げると、彼女は瞬きもせずに私を見つめ、（何事かを）思い起こして、しばらくの間沈黙して立ち尽くした。その間、私の最上の智は保たれ、現前していた。

Verse 63

विस्मृतं सर्ववेदाश्च सर्वशास्त्राणि चैव ह । योगशास्त्राणि शिक्षाश्च वेदानां स्मृतयस्तथा ॥ २.६२ ॥

すべてのヴェーダは忘れ去られ、同様にあらゆるシャーストラも失われた。ヨーガの論書と、音声学たるシクシャー（Śikṣā）もまた、そしてヴェーダに結びつくスムリティ（Smṛti）も同じである。

Verse 64

सर्वं दृष्ट्वैव मे राजन् कुमार्यापहृतं क्षणात् । ततोऽहं विस्मयार्विष्टश्चिन्ताशोकसमन्वितः ॥ २.६३ ॥

王よ、すべてを見渡したところ、その乙女は刹那にしてさらわれていた。そこで私は驚愕に呑まれ、憂いと悲しみを伴った。

Verse 65

तामेव शरणं गत्वा यावत् पश्यामि पार्थिव । तावद् दिव्यः पुमांस्तस्याः शरीरे समदृश्यत ॥ २.६४ ॥

ただ彼女のみを拠り所として近づき、見守っていると、王よ、その間ずっと、彼女の身体の内に光輝く男が現れているのが見えた。

Verse 66

तस्यापि पांसो हृदये त्वपरस्तस्य चोरसि । अन्यो रक्तेक्षणः श्रीमान् द्वादशादित्यसन्निभः ॥ २.६५ ॥

その者の心臓の内にさえ—さらにその胸の上にも—別の尊き姿が現れた。赤い眼をもち、十二のアーディティヤ（Āditya、太陽神）に等しく輝いていた。

Verse 67

एवं दृष्ट्वा पुमांसोऽत्र त्रयः कन्याशरीरगाः । क्षणेन तत्र कन्यैका न तान् पश्यामि सुव्रते ॥ २.६६ ॥

このように見て、ここでは三人の男が乙女たちの身体に入り（宿り）していると悟った。だが刹那のうちに、そこには一人の乙女だけが残った。善き誓いを立てる女よ、もはやその三人は見えない。

Verse 68

ततः पृष्टा मया देवी सा कुमारी कथं मम । वेदाः नष्टा ममाचक्ष्व भद्रे तन्नाशकारणम् ॥ २.६७ ॥

そこで私は女神に問うた。「いかにして汝は、聖なる乙女として、我と結ばれているのか。愛しき吉祥なる者よ、我がヴェーダが失われた理由と、その滅失の原因を告げよ。」

Verse 69

कन्योवाच । माता अहं सर्ववेदानां सावित्री नाम नामतः । मां न जानासि येन त्वं ततो वेदा हृतास्तव ॥ २.६८ ॥

乙女は言った。「我は一切のヴェーダの母、名をサーヴィトリーという。汝が我を認めぬゆえに、汝のヴェーダは奪い去られたのだ。」

Verse 70

एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥ ६९ ॥

彼女がそのように語ると、王よ、苦行に富む修行者よ、（彼女は）驚嘆して問うた。「これらの पुरुषたちは誰なのか。麗しき者よ、それを我に語れ。」

Verse 71

कन्योवाच य एष मच्छरीरस्थः सर्वाङ्गैश्चारुलोचनः । एष ऋग्वेदनामा तु देवो नारायणः स्वयम् । वह्निभूतो दहत्याशु पापान्युच्चारणादनु ॥ २.७० ॥

乙女は言った。「我が身の内に住し、麗しき眼をもち、四肢ことごとく端正なる者—その神こそ自らナラーヤナであり、『リグ・ヴェーダ』の名を帯びる。火となって、誦持の後に随う罪を速やかに焼き尽くす。」

Verse 72

एतस्य हृदये योऽयं दृष्ट आसीत् त्वयात्मजः । स यजुर्वेदरूपेण स्थितो ब्रह्मा महाबलः ॥ २.७१ ॥

その心中に汝が見た पुत्रは、大いなる力を具えるブラフマーであり、ヤジュル・ヴェーダの姿として安住している。

Verse 73

तस्याप्युरसि संविष्टो य एष शुचिरुज्ज्वलः । स सामवेदनामा तु रुद्ररूपी व्यवस्थितः । एष आदित्यवत् पापान्याशु नाशयते स्मृतः ॥ २.७२ ॥

その胸に坐す者は、清浄にして光輝き、「サーマ・ヴェーダ」と名づけられ、ルドラの姿として確立している。念じ想起されるとき、太陽のごとく速やかに罪を滅する。

Verse 74

एते त्रयो महावेदाः ब्रह्मन् देवास्त्रयः स्मृताः । एते वर्णा अकाराद्याः सवनान्यत्र वै द्विज ॥ २.७३ ॥

おおブラーフマナよ、これらは三つの大ヴェーダ、また三柱の神々として記憶される。さらにここに、おお二度生まれの者よ、「a」に始まる音素の類と、祭儀の搾り（サヴァナ）がある。

Verse 75

एतत्सर्वं समासेन कथितं ते द्विजोत्तम । गृहीणा वेदान् शास्त्राणि सर्वज्ञत्वं च नारद ॥ २.७४ ॥

これらすべてを要約して汝に語った、二度生まれの中の最勝者よ。ナ―ラダよ、ヴェーダとシャーストラ、さらに全知を受け取れ。

Verse 76

एतस्मिन् वेदसरसि स्नानं कुरु महाव्रत । क्रीते स्नानेऽन्यजन्मीयं येन स्मरसि सत्तम ॥ २.७५ ॥

「このヴェーダサーラの湖にて、大誓戒を守る者よ、沐浴せよ。沐浴が成就すれば、その力により、善き者の最勝よ、他の生に属すること（前世の記憶）を想起するであろう。」

Verse 77

एवमुक्त्वा तिरोभावं गता कन्या नराधिप । अहं तत्र कृतस्नानस् त्वां दिदृक्षुरिहागतः ॥ २.७६ ॥

そう語り終えると、その乙女は姿を消した、人々の主よ。私はそこで沐浴を成し、あなたを拝見したくてここへ来た。

Verse 78

एवमुक्ते तया राजन् विस्मयेन तपोधन । पृष्टा का एते पुरुषा एतत्कथय शोभने ॥

彼女がそのように語り終えると、王よ、苦行の富を備えた修行者は驚嘆して尋ねた。「この人々は誰なのか。麗しき者よ、これを説き明かしてくれ。」