Adhyaya 1: Praise of Varāha and Pṛthivī’s Foundational Questions

Verse 1

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृद्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः॥ १.२ ॥

ആ ആദിദേവൻ വരാഹൻ എന്റെ ശത്രുക്കളെ അകറ്റട്ടെ. അനന്തരൂപനും വിശാലദേഹനും ആയ അവൻ ഒരിക്കൽ സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയ, പർവ്വതങ്ങളും നദികളും സഹിതമായ ഈ ശുഭ ഭൂമിയെ ദന്താഗ്രത്തിൽ മണ്ണുകട്ടിപോലെ ഉയർത്തി; അവൻ തന്നെയാണ് കൃഷ്ണൻ, വിഷ്ണു, സുരേശൻ, കംസാസുരവൈരി, മുര-നരക-ദശാനന സംഹാരകൻ, സർവ്വാധാരം.

Verse 2

यः संसारार्णवे नौरिव मरणजराव्याधिनक्रोर्मिभीमे भक्तानां भीतिहर्ता मुरनरकदशास्यान्तकृत्कोलरूपी। विष्णुः सर्वेश्वरोऽयं यमिह कृतधियो लीलया प्राप्नुवन्ति मुक्तात्मानो न पापं भवत्तु नुदितारातिपक्षः क्षितीशः ॥ १.३ ॥

മരണം-ജരാ-വ്യാധി എന്ന മുതലകളും ഭയങ്കര തരംഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ നൗകപോലെ ഭക്തരുടെ ഭയം അകറ്റുന്നവൻ; വരാഹരൂപത്തിൽ മുര-നരക-ദശാനനന്മാർക്ക് അന്ത്യം വരുത്തുന്നവൻ—ആ സർവേശ്വരൻ വിഷ്ണുവിനെ ഇവിടെ ശുദ്ധബുദ്ധികൾ ലീലായായി പ്രാപിച്ച് മുക്താത്മരാകുന്നു. ശത്രുപക്ഷത്തെ തുരത്തിയ ആ ക്ഷിതീശൻ മംഗളം വരുത്തട്ടെ; പാപം സംഭവിക്കാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 3

सूत उवाच । यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा । उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ १.४ ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മുൻകാലത്ത് വിഷ്ണു വരാഹരൂപം ധരിച്ചു ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയ സമയത്ത്, ആ ഭൂമി ഭക്തിയോടെ പരമേശ്വരനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 4

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव॥ १.५ ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! ഓരോ കല്പത്തിലും നീ തന്നെയാണ് എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഹേ കേശവാ! നിന്റെ സ്വരൂപവും ആദിസൃഷ്ടിയും എനിക്ക് അറിയില്ല.

Verse 5

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि॥ १.६ ॥

വേദങ്ങൾ നഷ്ടമായപ്പോൾ നീ മത്സ്യരൂപം ധരിച്ചു രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയെ വീണ്ടെടുത്തു ബ്രഹ്മാവിന് നൽകി.

Verse 6

अन्यत्सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने । धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ॥ १.७ ॥

മറ്റൊരു സമയത്ത് ദേവാസുരസഹിതമായ സമുദ്രമഥനത്തിൽ, ഹേ മധുസൂദന, കൂർമരൂപം ധരിച്ചു നീ മന്ദരപർവ്വതത്തെ താങ്ങി നിലനിർത്തി।

Verse 7

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात् ॥ १.८ ॥

വീണ്ടും വരാഹരൂപം ധരിച്ചു, ഞാൻ രസാതലത്തിലേക്ക് താഴ്ന്നുപോകുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഏകദംഷ്ട്രയാൽ മഹാർണവത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിച്ചു।

Verse 8

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः । अबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ॥ १.९ ॥

കൂടാതെ: വരദാനത്താൽ അഹങ്കരിച്ച ഹിരണ്യകശിപു ഭൂമിയെ പീഡിപ്പിച്ചു; നീ അവനെ വീഴ്ത്തി നശിപ്പിച്ചു. ഹേ ഭഗവൻ, വാമനരൂപത്തിൽ നീ ബലിയെ ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 9

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ॥ १.१० ॥

ഹേ ദേവാ, മുമ്പ് പ്രഭോ, നീ ജാമദഗ്ന്യരാമൻ (പരശുരാമൻ) ആയി പലവട്ടം ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയരഹിതമാക്കി।

Verse 10

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ॥ १.११ ॥

വീണ്ടും രാക്ഷസനായ രാവണൻ ക്ഷാത്രതേജസ്സാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; എങ്കിലും ഹേ ദേവാ, നിന്റെ ഈ അത്ഭുതചേഷ്ടകളുടെ ഉദ്ദേശം എനിക്ക് അല്പവും അറിയില്ല।

Verse 11

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पालयते चापि केन च॥ १.१२ ॥

എന്നെ ഉയർത്തിയ ശേഷം നീ സൃഷ്ടിയെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു? നിനാൽ ഘടിതമായ ആ സൃഷ്ടി യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണ്? അതിനെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം അത് ഒരിക്കൽപോലും ആരാൽ ധരിക്കപ്പെടുന്നു, ആരാൽ പാലിക്കപ്പെടുകയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു?

Verse 12

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ॥ १.१३ ॥

ഹേ ദേവാ, ഹേ വിഭോ! ഏത് ഉപായത്തിലൂടെ നീ വീണ്ടും വീണ്ടും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യനാകുന്നു? സൃഷ്ടിയുടെ ആദി എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, അതിന്റെ അവസാനം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു?

Verse 13

कथं युगस्य गणना संख्या अस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वा अवस्थ महेश्वर ॥ १.१४ ॥

യുഗത്തിന്റെ ഗണന എങ്ങനെ ചെയ്യണം—അതിന്റെ സംഖ്യാമാനം എന്ത്, അത് ചതുര്യുഗക്രമത്തിൽ എങ്ങനെ അനുഗമിക്കുന്നു? ആ യുഗങ്ങളിൽ എന്തെല്ലാം പ്രത്യേകതകളുണ്ട്, ഈ ചക്രത്തിൽ അവയുടെ അവസ്ഥ എന്താണ്, ഹേ മഹേശ്വരാ?

Verse 14

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ॥ १.१५ ॥

ആരാണ് യജ്വാന്മാർ, ആരാണ് രാജാക്കന്മാർ, ആരാണ് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചത്? ഇതെല്ലാം സംക്ഷേപമായി എനിക്കു പറയുക; എനിക്കു പ്രസാദം അരുളുക.

Verse 15

इत्युक्तः क्रोधरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह ॥ रुद्रान् देवान् सवासवः सिद्धसङ्घान् महर्षिभिः ॥ १.१६ ॥

ഇങ്ങനെ ക്രോധരൂപത്തിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ പരമേശ്വരൻ ചിരിച്ചു. അവൻ ചിരിക്കുമ്പോൾ ജഗദ്ധാത്രി (ഭൂമി) അവന്റെ ഉദരത്തിൽ രുദ്രന്മാരെയും, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെയും, മഹർഷികളോടുകൂടിയ സിദ്ധസംഘങ്ങളെയും കണ്ടു.

Verse 16

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोकानन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ॥ १.१७ ॥

അവൾ ഭൂമിദേവി ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടിയ സപ്തലോകങ്ങളെ അനന്തവ്യാപ്തിയുടെ അന്തർഭാഗത്ത് സ്ഥാപിതമായി, ഓരോന്നും തത്തത് ധർമ്മക്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി സമസ്തമായി ദർശിച്ചു; ഭൂമി സർവ്വാംഗങ്ങളിലും വിറച്ചു।

Verse 17

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ॥ १.१८ ॥

മഹാത്മാവ് കണ്ണുകൾ ഉന്മീലിച്ചപ്പോൾ, നിർമല സർവ്വാംഗയയായ ഭൂമിദേവി അവനെ ദർശിച്ചു; അപ്പോൾ അവൾ അവനെ തന്റെ സ്വസ്വരൂപമായ ചതുര്ഭുജനായി മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിദ്രിക്കുന്നവനെന്നപോലെ കണ്ടു।

Verse 18

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम् ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ॥ १.१९ ॥

ശേഷപര്യങ്കശയനത്തിൽ നിദ്രിക്കുന്ന ദേവൻ ജനാർദനനെ കണ്ടു, അവന്റെ നാഭിപദ്മത്തിൽ അന്തർസ്ഥിതനായ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിനെയും ദർശിച്ച്, ദേവി ധാത്രി കൃതാഞ്ജലിയായി സ്തുതി ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 19

धरण्युवाच । नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे । नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ॥ १.२० ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—കമലപത്രാക്ഷാ, നമസ്കാരം; പീതവാസസേ, നമസ്കാരം. സുരാരിവിധ്വംസകനായ പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം।

Verse 20

शेषपर्यङ्कशयने धृतवक्षःस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ॥ १.२१ ॥

ശേഷപര്യങ്കശയനേ, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ശ്രീയെ ധരിക്കുന്നവനേ—സർവ്വദേവേശാ, നമസ്കാരം; മോക്ഷകാരിണേ, നമസ്കാരം।

Verse 21

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्त्कमलासनजन्मने॥ १.२२ ॥

ശാർങ്ഗധനുസ്സും വാളും ചക്രവും ധരിച്ച, ജനനമരണരഹിതനായ ഭഗവാനേ, നമസ്കാരം. നാഭിയിൽ നിന്നുയർന്ന മഹത്തായ താമരയിൽ നിന്ന് കമലാസനൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ജനിച്ചവനേ, നമസ്കാരം.

Verse 22

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नास्मि त्राहि नारीमनागसम् ॥ १.२३ ॥

വിദ്രുമംപോലെ ചുവന്ന മുഖവും, ഇളംപല്ലവംപോലെ ശോഭിക്കുന്ന കൈകളും ഉള്ളവനേ, നമസ്കാരം. ഞാൻ പ്രസന്നമനസ്സോടെ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; കുറ്റമില്ലാത്ത ഈ സ്ത്രീയെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 23

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन । दृष्ट्वा भीतास्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम् । इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात् ॥ १.२४ ॥

ഹേ ജനാർദനാ! ഗാഢനീല അഞ്ജനത്തെപ്പോലെ തോന്നുന്ന നിന്റെ വരാഹരൂപം കണ്ടിട്ട് ഞാൻ വീണ്ടും ഭീതനായിരിക്കുന്നു, കാരണം ലോകം നിന്റെ ദേഹപരിധിക്കുള്ളിൽ എത്തിയതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഹേ നാഥാ, എനിക്കു കരുണ കാണിച്ച് മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 24

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ॥ १.२५ ॥

കേശവൻ എന്റെ പാദങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ; നാരായണൻ എന്റെ ജംഘകളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ. മാധവൻ എന്റെ കടിയെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ; ഗോവിന്ദൻ എന്റെ ഗുഹ്യാംഗങ്ങളെയും കാത്തുകൊള്ളട്ടെ.

Verse 25

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ॥ १.२६ ॥

വിഷ്ണു എന്റെ നാഭിയെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ; മധുസൂദനൻ എന്റെ ഉദരത്തെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ. ത്രിവിക്രമൻ എന്റെ ഊരുക്കളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ; വാമനൻ എന്റെ ഹൃദയത്തെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ.

Verse 26

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ॥ १.२७ ॥

ശ്രീധരൻ എന്റെ കണ്ഠത്തെ കാക്കട്ടെ; ഹൃഷീകേശൻ എന്റെ മുഖത്തെ കാക്കട്ടെ. പദ്മനാഭൻ എന്റെ കണ്ണുകളെ കാക്കട്ടെ; ദാമോദരൻ എന്റെ ശിരസ്സിനെ കാക്കട്ടെ.

Verse 27

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ॥ १.२८ ॥

ഇങ്ങനെ ഹരിസംബന്ധിയായ ന്യാസം നിർവഹിച്ചു, അപ്പോൾ ജഗതീ (ഭൂമി) പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭഗവൻ വിഷ്ണോ, നമസ്കാരം”; എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ മൗനമായി.