Prakarana 3
यह सोपान ‘धर्म-राज्य’ के द्वार पर ‘मोह-राज्य’ की परीक्षा है: जहाँ रामराज्य का उत्सव (सगुण-लीला) भीतर ही भीतर काम–क्रोध–कपट की आँधी से टकराता है। साधक के लिए यह चरण बताता है कि मुक्ति का मार्ग केवल बाह्य शुभ-घटना नहीं, बल्कि मन के ‘कोपभवन’ में उठती वासनाओं का विवेकपूर्वक निराकरण है।
『アヨーディヤー・カーンダ』のラサの中心は、哀憐と寂静の結合である。だがこの段では、哀憐の種が「恐れ」と「欺き」によって潤されてゆくように見える。カイケーイーの内心——本来は母情と王のダルマの拠り所となり得たもの——が、マンタラーの奸計の言葉により「怒りの間（コーパ・バワン）」へと変貌する。トゥルシーがここで描くのは倫理書ではなく心理劇である。右目の痙攣、悪夢、身体の震え——これらは不法への傾き（アダルマ・プラヴリッティ）の微細な徴である。他方、ダシャラタの真実の誓い（ラグ族の掟）は、有相のリーラーにおけるダルマの不可避性である。王は砕けても、言葉は砕けない。この構造が、マーナスにおけるニルグナ／サグナの結合をいっそう濃くする——全能の神でありながら、信者のダルマとマリヤーダの戯れの中で、自ら「束縛」を受け入れ給う。修行者への संदेशは明白である。哀憐の潮が胸に満ちても、真実と規範を守ることこそ次の段への梯子である。
In this prakarana
People
Verses
チャウパーイー 20.1-4
कैकयसुता सुनत कटु बानी।कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी।।
तन पसेउ कदली जिमि काँपी।कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी।।
कहि कहि कोटिक कपट कहानी।धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी।।
फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली।बकिहि सराहइ मानि मराली।।
सुनु मंथरा बात फुरि तोरी।दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी।।
दिन प्रति देखउँ राति कुसपने।कहउँ न तोहि मोह बस अपने।।
काह करौ सखि सूध सुभाऊ।दाहिन बाम न जानउँ काऊ।।
kaikayasutā sunata kaṭu bānī |kahi na sakai kachu sahami sukhānī ||
tana paseu kadalī jimi kā̃pī |kubarīṁ dasana jībha taba cā̃pī ||
kahi kahi koṭika kapaṭa kahānī |dhīraju dharahu prabodhisi rānī ||
phirā karamu priya lāgi kucālī |bakihi sarāhai māni marālī ||
sunu maṁtharā bāta phuri torī |dahini ā̃khi nita pharakai morī ||
dina prati dekhaũ rāti kusapane |kahaũ na tohi moha basa apane ||
kāha karau sakhi sūdha subhāū |dāhina bāma na jānaũ kāū ||
カイケーイは苦い言葉を聞き、何も言えず、恐れて縮こまり、萎えた。身体に汗がにじみ、バナナの木のように震えた。背中の曲がった女は舌を歯の間で噛んだ。次々と物語を語り、幾百万もの欺瞞の話をして、王妃を慰め、「勇気を出しなさい」と言った。運命は変わり、邪悪な女が彼女に愛されるようになった。カイケーイは鶴を白鳥と思って讃えた。「聞きなさい、マンタラ、あなたの言うことは本当です。私の右目がいつもぴくぴくしています。毎晩悪夢を見ますが、自分の愚かさであなたに告げませんでした。どうすればよいの、友よ？私の性質は素直で偽りがありません。右も左も分かりません。」
ドーハー 20
अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह।केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह।।20।।
apane calata na āju lagi anabhala kāhuka kīnha |kehiṁ agha ekahi bāra mohi daiã dusaha dukhu dīnha ||20||
私の力の及ぶ限り、今日まで誰をも害したことはありません。では、いかなる罪によって、運命は一瞬にしてこの耐え難い悲しみを私に与えたのでしょうか。
チャウパーイー 21.1-4
नैहर जनमु भरब बरु जाइ।जिअत न करबि सवति सेवकाई।।
अरि बस दैउ जिआवत जाही।मरनु नीक तेहि जीवन चाही।।
दीन बचन कह बहुबिधि रानी।सुनि कुबरीं तियमाया ठानी।।
अस कस कहहु मानि मन ऊना।सुखु सोहागु तुम्ह कहुँ दिन दूना।।
जेहिं राउर अति अनभल ताका।सोइ पाइहि यहु फलु परिपाका।।
जब तें कुमत सुना मैं स्वामिनि।भूख न बासर नींद न जामिनि।।
पूँछेउ गुनिन्ह रेख तिन्ह खाँची।भरत भुआल होहिं यह साँची।।
भामिनि करहु त कहौं उपाऊ।है तुम्हरीं सेवा बस राऊ।।
naihara janamu bharaba baru jāi |jiata na karabi savati sevakāī ||
ari basa daiu jiāvata jāhī |maranu nīka tehi jīvana cāhī ||
dīna bacana kaha bahubidhi rānī |suni kubarīṁ tiyamāyā ṭhānī ||
asa kasa kahahu māni mana ūnā |sukhu sohāgu tumha kahũ dina dūnā ||
jehiṁ rāura ati anabhala tākā |soi pāihi yahu phalu paripākā ||
jaba teṁ kumata sunā maiṁ svāmini |bhūkha na bāsara nīṁda na jāmini ||
pū̃cheu guninha rekha tinha khā̃cī |bharata bhuāla hohiṁ yaha sā̃cī ||
bhāmini karahu ta kahauṁ upāū |hai tumharīṁ sevā basa rāū ||
私は実家に行き、生涯をそこで過ごしましょう。生きている限り、決して他の妻に仕えることはいたしません。運命が敵の力の下に生かしておく者にとって、生き続けることを願うより死ぬ方が良いのです。王妃は様々な方法でこの哀れな言葉を語り、それを聞いた驼背のマンタラーは女の計略を用いた。なぜそのように卑下して仰るのですか。あなたの幸せと夫婦の縁は日々倍増するでしょう。あなたに対して大きな害を謀った者は、その成熟した果実を自ら受けることになります。奥方、この悪しき計略を聞いて以来、私は昼に飢えず、夜に眠れません。兆しを読む賢者たちに尋ねると、彼らは線を引いて言いました：バラタが王になる、これは真実です。奥方、もし行動されるなら、策をお教えしましょう。王はあなたの奉仕の支配下にあります。
ドーハー 21
परउँ कूप तुअ बचन पर सकउँ पूत पति त्यागि।कहसि मोर दुखु देखि बड़ कस न करब हित लागि।।21।।
paraũ kūpa tua bacana para sakaũ pūta pati tyāgi |kahasi mora dukhu dekhi baṛa kasa na karaba hita lāgi ||21||
あなたの言葉なら、私は井戸に飛び込むことも、息子や夫を捨てることさえできます。あなたは私の大きな苦しみを見ていると言います。それなら、私自身のために、なぜあなたの助言に従わないことがありましょうか。
チャウパーイー 22.1-4
कुबरीं करि कबुली कैकेई।कपट छुरी उर पाहन टेई।।
लखइ न रानि निकट दुखु कैंसे।चरइ हरित तिन बलिपसु जैसें।।
सुनत बात मृदु अंत कठोरी।देति मनहुँ मधु माहुर घोरी।।
कहइ चेरि सुधि अहइ कि नाही।स्वामिनि कहिहु कथा मोहि पाहीं।।
दुइ बरदान भूप सन थाती।मागहु आजु जुड़ावहु छाती।।
सुतहि राजु रामहि बनवासू।देहु लेहु सब सवति हुलासु।।
भूपति राम सपथ जब करई।तब मागेहु जेहिं बचनु न टरई।।
होइ अकाजु आजु निसि बीतें।बचनु मोर प्रिय मानेहु जी तें।।
kubarīṁ kari kabulī kaikeī |kapaṭa churī ura pāhana ṭeī ||
lakhai na rāni nikaṭa dukhu kaiṁse |carai harita tina balipasu jaiseṁ ||
sunata bāta mṛdu aṁta kaṭhorī |deti manahũ madhu māhura ghorī ||
kahai ceri sudhi ahai ki nāhī |svāmini kahihu kathā mohi pāhīṁ ||
dui baradāna bhūpa sana thātī |māgahu āju juṛāvahu chātī ||
sutahi rāju rāmahi banavāsū |dehu lehu saba savati hulāsu ||
bhūpati rāma sapatha jaba karaī |taba māgehu jehiṁ bacanu na ṭaraī ||
hoi akāju āju nisi bīteṁ |bacanu mora priya mānehu jī teṁ ||
せむし女マンタラはカイケーイを説き伏せ、彼女の心という石で欺瞞の刃を研ぎ澄ませた。王妃は自分の悲しみがどれほど近いか見えなかった、緑の草を食む犠牲の獣のように。彼女の言葉は聞くには柔らかいが果ては残酷で、まるで猛毒を混ぜた蜜を与えるかのようであった。侍女は言った：「奥様、お覚えですか、お忘れですか。あなたはかつて私に物語を語りました。二つの恩恵が王の元に預けられています。今日それを求め、燃える心を冷やしてください。息子のために王位を、ラーマのために森林の流刑を求め、他の妻たちに勝つ喜びをすべて受け取りなさい。王がラーマにかけて誓いを立てた時、その時こそ求めなさい。そうすれば彼の言葉は破られません。今夜が過ぎれば事は台無しになります。私の言葉をあなたの命のように大切になさってください。」
ドーハー 22
बड़ कुघातु करि पातकिनि कहेसि कोपगृहँ जाहु।काजु सँवारेहु सजग सबु सहसा जनि पतिआहु।।22।।
baṛa kughātu kari pātakini kahesi kopagṛhã jāhu |kāju sãvārehu sajaga sabu sahasā jani patiāhu ||22||
この邪悪な女は大きな残酷な陰謀を企てて言った。「怒りの部屋へ行け。すべての注意を払って用事を済ませよ。突然、王を軽々しく信用してはならない。」
チャウパーイー 23.1-4
कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी।बार बार बड़ि बुद्धि बखानी।।
तोहि सम हित न मोर संसारा।बहे जात कइ भइसि अधारा।।
जौं बिधि पुरब मनोरथु काली।करौं तोहि चख पूतरि आली।।
बहुबिधि चेरिहि आदरु देई।कोपभवन गवनि कैकेई।।
बिपति बीजु बरषा रितु चेरी।भुइँ भइ कुमति कैकेई केरी।।
पाइ कपट जलु अंकुर जामा।बर दोउ दल दुख फल परिनामा।।
कोप समाजु साजि सबु सोई।राजु करत निज कुमति बिगोई।।
राउर नगर कोलाहलु होई।यह कुचालि कछु जान न कोई।।
kubarihi rāni prānapriya jānī |bāra bāra baṛi buddhi bakhānī ||
tohi sama hita na mora saṁsārā |bahe jāta kai bhaisi adhārā ||
jauṁ bidhi puraba manorathu kālī |karauṁ tohi cakha pūtari ālī ||
bahubidhi cerihi ādaru deī |kopabhavana gavani kaikeī ||
bipati bīju baraṣā ritu cerī |bhuĩ bhai kumati kaikeī kerī ||
pāi kapaṭa jalu aṁkura jāmā |bara dou dala dukha phala parināmā ||
kopa samāju sāji sabu soī |rāju karata nija kumati bigoī ||
rāura nagara kolāhalu hoī |yaha kucāli kachu jāna na koī ||
王妃はクバリを命のように愛しいと考え、何度も何度も彼女の大いなる賢さを称えた。"この世であなたに等しい善き助言者はいない。私が流されゆく時、あなたは私の支えとなった。""もし運命が明日、私の願いを叶えるなら、友よ、私はあなたを私の目の瞳とする。"侍女を様々に敬意をもって遇し、カイケーイーは怒りの部屋へと向かった。災いは種であり、侍女は雨季であり、カイケーイーの邪悪な心は土となった。欺きの水を受けて芽が出た。二つの恩恵は二枚の葉であり、悲しみは最終の果実であった。怒りのすべての装いを整え、自らの王権を楽しみつつ、自らの邪悪な思惑でそれを滅ぼした。あなたの都には喧騒があったが、この邪悪な計略を知る者は誰もいなかった。
ドーハー 23
प्रमुदित पुर नर नारि सब सजहिं सुमंगलचार।एक प्रबिसहिं एक निर्गमहिं भीर भूप दरबार।।23।।
pramudita pura nara nāri saba sajahiṁ sumaṁgalacāra |eka prabisahiṁ eka nirgamahiṁ bhīra bhūpa darabāra ||23||
都の男女は喜びに満ち、すべての者が吉祥の儀式を準備しました。ある者は入り、ある者は出、王の宮廷には大勢の群衆がありました。
チャウパーイー 24.1-4
बाल सखा सुन हियँ हरषाहीं।मिलि दस पाँच राम पहिं जाहीं।।
प्रभु आदरहिं प्रेमु पहिचानी।पूँछहिं कुसल खेम मृदु बानी।।
फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई।करत परसपर राम बड़ाई।।
को रघुबीर सरिस संसारा।सीलु सनेह निबाहनिहारा।।
जेंहि जेंहि जोनि करम बस भ्रमहीं।तहँ तहँ ईसु देउ यह हमहीं।।
सेवक हम स्वामी सियनाहू।होउ नात यह ओर निबाहू।।
अस अभिलाषु नगर सब काहू।कैकयसुता ह्दयँ अति दाहू।।
को न कुसंगति पाइ नसाई।रहइ न नीच मतें चतुराई।।
bāla sakhā suna hiyã haraṣāhīṁ |mili dasa pā̃ca rāma pahiṁ jāhīṁ ||
prabhu ādarahiṁ premu pahicānī |pū̃chahiṁ kusala khema mṛdu bānī ||
phirahiṁ bhavana priya āyasu pāī |karata parasapara rāma baṛāī ||
ko raghubīra sarisa saṁsārā |sīlu saneha nibāhanihārā ||
jeṁhi jeṁhi joni karama basa bhramahīṁ |tahã tahã īsu deu yaha hamahīṁ ||
sevaka hama svāmī siyanāhū |hou nāta yaha ora nibāhū ||
asa abhilāṣu nagara saba kāhū |kaikayasutā hdayã ati dāhū ||
ko na kusaṁgati pāi nasāī |rahai na nīca mateṁ caturāī ||
幼なじみたちは知らせを聞いて心から喜び、十人や五人ずつ集まってラーマのもとへ向かった。主は彼らの愛を認めて敬意をもって迎え、穏やかな言葉で安否を尋ねられた。愛する主の許しを得て彼らは家に帰り、互いにラーマを讃え合った。世にラーグ家の英雄に並ぶ者があろうか、このように優しさと愛を守る者が。業の力によってどの生においても迷い歩くとしても、その一つ一つにおいて主がこれを与えたまえ。私たちが僕となり、シーターの主が我が主となる、この絆が最後まで保たれんことを。都のすべての人々がこのような願いを抱いていたが、ケーカヤ王の娘カイケーイーの心には激しい焼けつくような思いがあった。悪い交際によって滅びない者があろうか。卑しい者の助言に従えば賢さは残らない。
ドーハー 24
साँस समय सानंद नृपु गयउ कैकेई गेहँ।गवनु निठुरता निकट किय जनु धरि देह सनेहँ।।24।।
sā̃sa samaya sānaṁda nṛpu gayau kaikeī gehã |gavanu niṭhuratā nikaṭa kiya janu dhari deha sanehã ||24||
夕暮れ時、喜びに満ちた王はカイケイーの宮殿へ向かった。まるで愛そのものが肉体をまとって残酷のもとへ赴いたかのようであった。
チャウパーイー 25.1-4
कोपभवन सुनि सकुचेउ राउ।भय बस अगहुड़ परइ न पाऊ।।
सुरपति बसइ बाहँबल जाके।नरपति सकल रहहिं रुख ताकें।।
सो सुनि तिय रिस गयउ सुखाई।देखहु काम प्रताप बड़ाई।।
सूल कुलिस असि अँगवनिहारे।ते रतिनाथ सुमन सर मारे।।
सभय नरेसु प्रिया पहिं गयऊ।देखि दसा दुखु दारुन भयऊ।।
भूमि सयन पटु मोट पुराना।दिए डारि तन भूषण नाना।।
कुमतिहि कसि कुबेषता फाबी।अन अहिवातु सूच जनु भाबी।।
जाइ निकट नृपु कह मृदु बानी।प्रानप्रिया केहि हेतु रिसानी।।
kopabhavana suni sakuceu rāu |bhaya basa agahuṛa parai na pāū ||
surapati basai bāhãbala jāke |narapati sakala rahahiṁ rukha tākeṁ ||
so suni tiya risa gayau sukhāī |dekhahu kāma pratāpa baṛāī ||
sūla kulisa asi ãgavanihāre |te ratinātha sumana sara māre ||
sabhaya naresu priyā pahiṁ gayaū |dekhi dasā dukhu dāruna bhayaū ||
bhūmi sayana paṭu moṭa purānā |die ḍāri tana bhūṣaṇa nānā ||
kumatihi kasi kubeṣatā phābī |ana ahivātu sūca janu bhābī ||
jāi nikaṭa nṛpu kaha mṛdu bānī |prānapriyā kehi hetu risānī ||
怒りの間のことを聞いて王は縮み上がり、恐れのために足は前に進まなかった。その強き腕に神々の主が宿り、すべての王らがその恩顧に留まるような方。その方も女の怒りを聞いて萎え果てた。見よ、カーマの力と栄光のいかに大いなるかを。三叉戟、雷、剣を身に帯びし者たちも、ラティの主の花の矢に射倒された。王は恐れつつ愛妻のもとへ行き、その様子を見て深い悲しみに沈んだ。彼女は粗く古い衣を着て地に横たわり、身につけた多くの装飾をすべて脱ぎ捨てていた。その惨めな衣は悪しき心の女にふさわしく、まるで将来の寡婦となることを予告しているかのようであった。王は近づき、穏やかな声で言った。我が命よりも愛しき者よ、なぜ怒っているのか。
チャンド 25
केहि हेतु रानि रिसानि परसत पानि पतिहि नेवारई।मानहुँ सरोष भुअंग भामिनि बिषम भाँति निहारई।।
दोउ बासना रसना दसन बर मरम ठाहरु देखई।तुलसी नृपति भवतब्यता बस काम कौतुक लेखई।।
kehi hetu rāni risāni parasata pāni patihi nevāraī |mānahũ saroṣa bhuaṁga bhāmini biṣama bhā̃ti nihāraī ||
dou bāsanā rasanā dasana bara marama ṭhāharu dekhaī |tulasī nṛpati bhavatabyatā basa kāma kautuka lekhaī ||
「王妃よ、何の理由で怒っているのか」と彼は問い、手を伸ばして彼女に触れたが、彼女は夫を突き放した。彼女は恐ろしい様子で彼を見つめた、まるで怒った雌蛇のように。彼女の二つの欲望は口の中の二つの舌のようであり、二つの恩恵は鋭い牙のようで、彼女は致命的な急所を探していた。トゥルシーダースは言う、王は運命の力のもとに、それすべてを恋人たちの遊びとして受け止めた。
ソーラター 25
बार बार कह राउ सुमुखि सुलोचिनि पिकबचनि।कारन मोहि सुनाउ गजगामिनि निज कोप कर।।25।।
bāra bāra kaha rāu sumukhi sulocini pikabacani |kārana mohi sunāu gajagāmini nija kopa kara ||25||
王は幾度も幾度も言った。「美しき顔の者よ、美しき瞳を持ち杜鵑の如き声の者よ、象の歩みの女よ、汝の怒りの理由を我に告げよ。」
チャウパーイー 26.1-4
अनहित तोर प्रिया केइँ कीन्हा।केहि दुइ सिर केहि जमु चह लीन्हा।।
कहु केहि रंकहि करौ नरेसू।कहु केहि नृपहि निकासौं देसू।।
सकउँ तोर अरि अमरउ मारी।काह कीट बपुरे नर नारी।।
जानसि मोर सुभाउ बरोरू।मनु तव आनन चंद चकोरू।।
प्रिया प्रान सुत सरबसु मोरें।परिजन प्रजा सकल बस तोरें।।
जौं कछु कहौ कपटु करि तोही।भामिनि राम सपथ सत मोही।।
बिहसि मागु मनभावति बाता।भूषन सजहि मनोहर गाता।।
घरी कुघरी समुझि जियँ देखू।बेगि प्रिया परिहरहि कुबेषू।।
anahita tora priyā keĩ kīnhā |kehi dui sira kehi jamu caha līnhā ||
kahu kehi raṁkahi karau naresū |kahu kehi nṛpahi nikāsauṁ desū ||
sakaũ tora ari amarau mārī |kāha kīṭa bapure nara nārī ||
jānasi mora subhāu barorū |manu tava ānana caṁda cakorū ||
priyā prāna suta sarabasu moreṁ |parijana prajā sakala basa toreṁ ||
jauṁ kachu kahau kapaṭu kari tohī |bhāmini rāma sapatha sata mohī ||
bihasi māgu manabhāvati bātā |bhūṣana sajahi manohara gātā ||
gharī kugharī samujhi jiyã dekhū |begi priyā pariharahi kubeṣū ||
愛しい人よ、誰があなたに害を与えたのか？誰が二つの頭を持ち、閻魔が誰を連れ去ろうとしているのか？言ってくれ、どの乞食を王にしようか？言ってくれ、どの王を国から追い出そうか？私はあなたの敵が不死身であっても殺せる、虫のような哀れな男女が何だというのか。あなたは私の本性を知っている、美しい人よ、私の心はチャコラ鳥、あなたの顔は月。愛しい人よ、私の命、私の息子、私のすべて、私の家族と民は皆あなたの力の下にある。もし私があなたに偽りを言うなら、奥方よ、私はラーマに百回誓う。笑って、心の望むものを求めて、美しい身体を宝石で飾りなさい。心でこれがどんな不吉な時かを考え、早く、愛しい人よ、この不体裁な衣を脱ぎなさい。
ドーハー 26
यह सुनि मन गुनि सपथ बड़ि बिहसि उठी मतिमंद।भूषन सजति बिलोकि मृगु मनहुँ किरातिनि फंद।।26।।
yaha suni mana guni sapatha baṛi bihasi uṭhī matimaṁda |bhūṣana sajati biloki mṛgu manahũ kirātini phaṁda ||26||
これを聞き、心の中で誓いの重みを量り、愚鈍なカイケイイは微笑んで立ち上がった。彼女は鹿を見つけて罠を仕掛ける女猟師のように、自らの装飾具を身に着けた。
チャウパーイー 27.1-4
पुनि कह राउ सुहृद जियँ जानी।प्रेम पुलकि मृदु मंजुल बानी।।
भामिनि भयउ तोर मनभावा।घर घर नगर अनंद बधावा।।
रामहि देउँ कालि जुबराजू।सजहि सुलोचनि मंगल साजू।।
दलकि उठेउ सुनि हृदउ कठोरू।जनु छुइ गयउ पाक बरतोरू।।
ऐसिउ पीर बिहसि तेहि गोई।चोर नारि जिमि प्रगटि न रोई।।
लखहिं न भूप कपट चतुराई।कोटि कुटिल मनि गुरू पढ़ाई।।
जद्यपि नीति निपुन नरनाहू।नारिचरित जलनिधि अवगाहू।।
कपट सनेहु बढ़ाइ बहोरी।बोली बिहसि नयन मुहु मोरी।।
puni kaha rāu suhṛda jiyã jānī |prema pulaki mṛdu maṁjula bānī ||
bhāmini bhayau tora manabhāvā |ghara ghara nagara anaṁda badhāvā ||
rāmahi deũ kāli jubarājū |sajahi sulocani maṁgala sājū ||
dalaki uṭheu suni hṛdau kaṭhorū |janu chui gayau pāka baratorū ||
aisiu pīra bihasi tehi goī |cora nāri jimi pragaṭi na roī ||
lakhahiṁ na bhūpa kapaṭa caturāī |koṭi kuṭila mani gurū paṛhāī ||
jadyapi nīti nipuna naranāhū |nāricarita jalanidhi avagāhū ||
kapaṭa sanehu baṛhāi bahorī |bolī bihasi nayana muhu morī ||
それから王は、彼女を心から真の善意を持つ者と知り、愛に震えつつ、柔らかく美しい声で再び語った。我が妃よ、そなたの心にかなったことが起こった。都の家々すべてで喜びと祝詞が満ちている。明日、私はラーマに皇太子の位を授ける。美しき瞳の者よ、吉祥の準備を整えよ。これを聞いて、彼女の硬い心は跳ね上がり裂けた。まるで熟れた腫れ物に触れたかのようであった。そのような苦痛をも彼女は微笑みで隠した。盗賊の妻が公然と泣くことができないように。王は彼女の欺瞞の狡猾さを見抜けなかった。彼女は千万の曲がった者の中の宝石たる師から教えを受けていたのだ。王は政治に熟達していたが、女の心は測りきれぬ海のようであった。そして偽りの愛を増しつつ、微笑み、目と顔をそむけて語った。
ドーハー 27
मागु मागु पै कहहु पिय कबहुँ न देहु न लेहु।देन कहेहु बरदान दुइ तेउ पावत संदेहु।।27।।
māgu māgu pai kahahu piya kabahũ na dehu na lehu |dena kahehu baradāna dui teu pāvata saṁdehu ||27||
「求めよ、求めよ」と愛しい方は言い続けるが、決して与えず、私も決して受け取らない。二つの恩恵を与えると約束されたが、それすら得られるか疑わしい。
チャウパーイー 28.1-4
जानेउँ मरमु राउ हँसि कहई।तुम्हहि कोहाब परम प्रिय अहई।।
थाति राखि न मागिहु काऊ।बिसरि गयउ मोहि भोर सुभाऊ।।
झूठेहुँ हमहि दोषु जनि देहू।दुइ कै चारि मागि मकु लेहू।।
रघुकुल रीति सदा चलि आई।प्रान जाहुँ बरु बचनु न जाई।।
नहिं असत्य सम पातक पुंजा।गिरि सम होहिं कि कोटिक गुंजा।।
सत्यमूल सब सुकृत सुहाए।बेद पुरान बिदित मनु गाए।।
तेहि पर राम सपथ करि आई।सुकृत सनेह अवधि रघुराई।।
बात दृढ़ाइ कुमति हँसि बोली।कुमत कुबिहग कुलह जनु खोली।।
jāneũ maramu rāu hãsi kahaī |tumhahi kohāba parama priya ahaī ||
thāti rākhi na māgihu kāū |bisari gayau mohi bhora subhāū ||
jhūṭhehũ hamahi doṣu jani dehū |dui kai cāri māgi maku lehū ||
raghukula rīti sadā cali āī |prāna jāhũ baru bacanu na jāī ||
nahiṁ asatya sama pātaka puṁjā |giri sama hohiṁ ki koṭika guṁjā ||
satyamūla saba sukṛta suhāe |beda purāna bidita manu gāe ||
tehi para rāma sapatha kari āī |sukṛta saneha avadhi raghurāī ||
bāta dṛṛhāi kumati hãsi bolī |kumata kubihaga kulaha janu kholī ||
王は微笑んで言った、「あなたの秘密を理解した：あなたは怒ることを非常に好む。「あなたは恩恵を預けておき、決して求めず、私の単純で忘れっぽい性質の中で、それは私の心から忘れ去られた。「私に虚偽の非難をかけないで；望むなら、二つの代わりに四つを求めよ。「ラグ家の慣習は常に変わらず伝わってきた：命は去れども、言葉は違えず。「虚偽に等しい罪の山はない；千万のグンジャの種が山に匹敵し得ようか。「真理はすべての美しい善行の根であり、ヴェーダとプラーナから知られ、マヌが歌った通りである。「その上、私はラグの主ラーマによって誓いを立てた、彼は功徳と慈愛の極みである。彼を言葉に固く縛った後、邪心を持つ女は微笑んで語った、まるで悪しき計略が鷹のように頭巾を外されたかのようであった。
ドーハー 28
भूप मनोरथ सुभग बनु सुख सुबिहंग समाजु।भिल्लनि जिमि छाड़न चहति बचनु भयंकरु बाजु।।28।।
bhūpa manoratha subhaga banu sukha subihaṁga samāju |bhillani jimi chāṛana cahati bacanu bhayaṁkaru bāju ||28||
王の欲望は美しい森であり、そこに住む幸せな鳥の群れは王の喜びであった。カイケーイは、ビル族の女のように、それらに向かって言葉という恐ろしい鷹を放とうとしていた。
チャウパーイー 29.1-5
सुनहु प्रानप्रिय भावत जी का।देहु एक बर भरतहि टीका।।
मागउँ दूसर बर कर जोरी।पुरवहु नाथ मनोरथ मोरी।।
तापस बेष बिसेषि उदासी।चौदह बरिस रामु बनबासी।।
सुनि मृदु बचन भूप हियँ सोकू।ससि कर छुअत बिकल जिमि कोकू।।
गयउ सहमि नहिं कछु कहि आवा।जनु सचान बन झपटेउ लावा।।
बिबरन भयउ निपट नरपालू।दामिनि हनेउ मनहुँ तरु तालू।।
माथे हाथ मूदि दोउ लोचन।तनु धरि सोचु लाग जनु सोचन।।
मोर मनोरथु सुरतरु फूला।फरत करिनि जिमि हतेउ समूला।।
अवध उजारि कीन्हि कैकेईं।दीन्हसि अचल बिपति कै नेईं।।
sunahu prānapriya bhāvata jī kā |dehu eka bara bharatahi ṭīkā ||
māgaũ dūsara bara kara jorī |puravahu nātha manoratha morī ||
tāpasa beṣa biseṣi udāsī |caudaha barisa rāmu banabāsī ||
suni mṛdu bacana bhūpa hiyã sokū |sasi kara chuata bikala jimi kokū ||
gayau sahami nahiṁ kachu kahi āvā |janu sacāna bana jhapaṭeu lāvā ||
bibarana bhayau nipaṭa narapālū |dāmini haneu manahũ taru tālū ||
māthe hātha mūdi dou locana |tanu dhari socu lāga janu socana ||
mora manorathu surataru phūlā |pharata karini jimi hateu samūlā ||
avadha ujāri kīnhi kaikeīṁ |dīnhasi acala bipati kai neīṁ ||
カイケイは言った：「聞いてください、私の愛する方、命よりも愛しい方、私の心にかなうことを：一つの恩恵を与えてください、バラタを王位につけることを。」「両手を合わせて第二の恩恵を求めます：主よ、私の願いを叶えてください。」「ラーマが十四年間森に住み、苦行者の姿で、特に世を離れた隠者として暮らすように。」彼女の柔らかな言葉を聞いて、王の心に悲しみが襲いかかった、月の光に触れて苦しむチャクワ鳥のように。彼は恐れおののいて後ずさりし、何も言えなかった、森の中のウズラが鷹に襲いかかられたかのように。王は完全に青ざめた、まるで雷がヤシの木を打ったかのようであった。彼は手を額に当て、両目を閉じた、まるで悲しみそのものが体を得て悲しみ始めたかのようであった。「私の願いは花咲く如意樹のようであった、実を結ぼうとしたその時、一頭の雌象が根こそぎ引き抜いてしまった。」「カイケイはアヨーディヤを荒廃させ、災いの確固たる基礎を据えた。」
ドーハー 29
कवनें अवसर का भयउ गयउँ नारि बिस्वास।जोग सिद्धि फल समय जिमि जतिहि अबिद्या नास।।29।।
kavaneṁ avasara kā bhayau gayaũ nāri bisvāsa |joga siddhi phala samaya jimi jatihi abidyā nāsa ||29||
いかなる時で、何が起きたのか！私は女を信じて滅びた、ちょうどヨーガの成就の果実が熟そうとする時に無明によって滅ぼされる苦行者のように。
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता में यह खंड ‘कुसंग-त्याग’ और ‘सत्यव्रत-स्थिरता’ का बोध कराता है; इसका पाठ मन के कोप/कपट को पहचानने की विवेक-शक्ति देता है और ‘वचन-पालन’ के संस्कार को दृढ़ करता है—जिससे गृहस्थ-धर्म और भक्ति दोनों में स्थैर्य आता है।
सामान्य राम-नाम-सम्पुट परंपरा: प्रत्येक दोहा/चौपाई के पूर्व या पश्चात ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ अथवा ‘राम राम’ नाम-जप। (विशेष स्थानीय परंपराएँ भिन्न हो सकती हैं।)
Ask anything about Prakarana 3 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
