Prakarana 3

Verse 41 (चौपाई)

कैकयसुता सुनत कटु बानी। कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी।। तन पसेउ कदली जिमि काँपी। कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी।। कहि कहि कोटिक कपट कहानी। धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी।। फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली। बकिहि सराहइ मानि मराली।। सुनु मंथरा बात फुरि तोरी। दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी।। दिन प्रति देखउँ राति कुसपने। कहउँ न तोहि मोह बस अपने।। काह करौ सखि सूध सुभाऊ। दाहिन बाम न जानउँ काऊ।।

কৈকেয়ীৰ কন্যাৰ কঠোৰ কথা শুনি, তাই একো ক'ব নোৱাৰিলে, কিন্তু ভয়ত শুকাই থিয় হ'ল। তাইৰ দেহ কলগছৰ দৰে কঁপিল, বতাহে জোকাৰ দৰে; তাইৰ ওঁঠ, দাঁত আৰু জিভা শুকাই গ'ল। বাৰে বাৰে তাই লক্ষ লক্ষ প্ৰতাৰণাৰ কাহিনী ক'লে: ৰাণী, ধৈৰ্য্য ধৰক; মই আপোনাক বুজাম। মোৰ কৰ্মবোৰ বিপৰীত হ'ল, হে বন্ধু, আৰু অশুভ যেন লাগে; তথাপিও আপুনি মোক হংসৰ দৰে গ্ৰহণ কৰি প্ৰশংসা কৰে। শুনক মন্থৰা, এই ভাবনা ত্যাগ কৰক; মোৰ সোঁ চকু নিৰন্তৰ কঁপি আছে। দিনৰ পিছত দিন মই ৰাতি অশুভ সপোন দেখো; কিন্তু মোৰ নিজৰ মোহৰ বশৱৰ্তী হৈ আপোনাক কোৱা নাছিলো। মই কি কৰিম, হে বন্ধু? মোৰ স্বভাৱ নিষ্কপট; এই বিষয়ত মই সোঁ-বাওঁ নাজানো।

Verse 42 (दोहा/सोरठा)

अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह। केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह।।20।।

আজিলৈকে মোৰ নিজৰ কাৰ্য্যৰ দ্বাৰা মই কাৰো কোনো ক্ষতি কৰা নাই। তথাপি এটা মাত্ৰ অপৰাধৰ বাবে, কোনোবাই মোক অসহ্য দুখ দিছে।

Verse 43 (चौपाई)

नैहर जनमु भरब बरु जाइ। जिअत न करबि सवति सेवकाई।। अरि बस दैउ जिआवत जाही। मरनु नीक तेहि जीवन चाही।। दीन बचन कह बहुबिधि रानी। सुनि कुबरीं तियमाया ठानी।। अस कस कहहु मानि मन ऊना। सुखु सोहागु तुम्ह कहुँ दिन दूना।। जेहिं राउर अति अनभल ताका। सोइ पाइहि यहु फलु परिपाका।। जब तें कुमत सुना मैं स्वामिनि। भूख न बासर नींद न जामिनि।। पूँछेउ गुनिन्ह रेख तिन्ह खाँची। भरत भुआल होहिं यह साँची।। भामिनि करहु त कहौं उपाऊ। है तुम्हरीं सेवा बस राऊ।।

মই মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰলৈ গৈ তাতে জীৱন অন্ত কৰিম; মই জীয়াই থাকি প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ দাসী হিচাপে সেৱা নকৰিম। মোক শত্ৰুৰ হাতত পৰি মৰিবলৈ দিয়ক; এনে জীৱনতকৈ মৃত্যু শ্ৰেয়। ৰাণীয়ে বহুতো নম্ৰ কথা ক'লে, কিন্তু কৈকেয়ীয়ে সেই কথাবোৰ কেৱল কৌশল বুলি ধৰিলে। তোমাৰ মন যে ইয়াত নাই, তেনেকৈ কিয় কোৱা? তোমাৰ সুখ আৰু সৌভাগ্য দিনে দিনে দ্বিগুণ হৈছে। তোমাৰ স্বামীৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় যি আছিল, সিয়েই ফল পকিলে এই ফল পাব। হে স্বামিনী, এই দুষ্ট পৰামৰ্শ শুনাৰ পৰা মোৰ ক্ষুধা নাই, ৰাতি নিদ্ৰা নাই, বিশ্ৰাম নাই। মই জ্যোতিষীসকলক সোধা আৰু ৰেখাবোৰ পৰীক্ষা কৰা; তেওঁলোকে কয় যে ভৰত ৰজা হ'ব, আৰু এই সত্য। হে দেৱী, যদি তুমি এনে কৰা, মই তোমাক এটা উপায় ক'ব; কাৰণ তোমাৰ স্বামী তোমাৰ সেৱাৰ অধীন।

Verse 44 (दोहा/सोरठा)

परउँ कूप तुअ बचन पर सकउँ पूत पति त्यागि। कहसि मोर दुखु देखि बड़ कस न करब हित लागि।।21।।

তোমাৰ কথাত মই কুঁৱাত পৰিম, মই পুত্ৰ আৰু স্বামীকো ত্যাগ কৰিম। মোৰ মহান দুখ দেখি, তুমি মোৰ কল্যাণৰ বাবে কিয় কাম নকৰা?

Verse 45 (चौपाई)

कुबरीं करि कबुली कैकेई। कपट छुरी उर पाहन टेई।। लखइ न रानि निकट दुखु कैंसे। चरइ हरित तिन बलिपसु जैसें।। सुनत बात मृदु अंत कठोरी। देति मनहुँ मधु माहुर घोरी।। कहइ चेरि सुधि अहइ कि नाही। स्वामिनि कहिहु कथा मोहि पाहीं।। दुइ बरदान भूप सन थाती। मागहु आजु जुड़ावहु छाती।। सुतहि राजु रामहि बनवासू। देहु लेहु सब सवति हुलासु।। भूपति राम सपथ जब करई। तब मागेहु जेहिं बचनु न टरई।। होइ अकाजु आजु निसि बीतें। बचनु मोर प्रिय मानेहु जी तें।।

কৈকেয়ীক নতশিৰ কৰি, প্ৰৱঞ্চনাৰ বজ্ৰাঘাতে তেওঁৰ হৃদয়ৰ শিল বিদীৰ্ণ কৰিলে। ৰাণীয়ে সমীপৱৰ্তী দুখ উপলব্ধি নকৰে; তেওঁ যেন বলিদানৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত পশুৰ দৰে চৰি আছে। প্ৰথমতে কোমল কিন্তু অন্তত কঠোৰ কথা শুনি, তেওঁৰ মনত যেন মৌ দিয়া হ'ল যি আচলতে প্ৰাণঘাতক বিষ। দাসীয়ে সোধে তেওঁ চেতনা ঘূৰাই পাইছে নে নাই, কৈ, হে স্বামিনী, মোক কোৱা তুমি কি বিচৰা। আজি ৰজাৰ পৰা দুটা বৰ বিচাৰা আৰু তেওঁক বান্ধি ৰাখা। ভৰতক ৰাজ্য দিয়া আৰু ৰামক বনবাসলৈ পঠিয়াওক। দিয়া আৰু লোৱা, আৰু তোমাৰ সকলো প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে আনন্দ কৰক। যেতিয়া ৰজাই ৰামৰ নামত শপত খাব, তেতিয়া তুমি সেই কথা বিচাৰিব যি নাকচ কৰিব নোৱাৰি। আজি নিশাতে এই কাৰ্য সম্পন্ন হওক। মোৰ কথাবোৰ প্ৰিয় বুলি গ্ৰহণ কৰা, মোৰ প্ৰাণ।

Verse 46 (दोहा/सोरठा)

बड़ कुघातु करि पातकिनि कहेसि कोपगृहँ जाहु। काजु सँवारेहु सजग सबु सहसा जनि पतिआहु।।22।।

মহান বিনাশ সৃষ্টি কৰি, হে পাপী, তুমি কোৱা, ক্ৰোধৰ গৃহলৈ যোৱা। সকলো তৎপৰতাৰে কাৰ্য সম্পন্ন কৰা; হঠাৎ অপমানত পৰিব না।

Verse 47 (चौपाई)

कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी। बार बार बड़ि बुद्धि बखानी।। तोहि सम हित न मोर संसारा। बहे जात कइ भइसि अधारा।। जौं बिधि पुरब मनोरथु काली। करौं तोहि चख पूतरि आली।। बहुबिधि चेरिहि आदरु देई। कोपभवन गवनि कैकेई।। बिपति बीजु बरषा रितु चेरी। भुइँ भइ कुमति कैकेई केरी।। पाइ कपट जलु अंकुर जामा। बर दोउ दल दुख फल परिनामा।। कोप समाजु साजि सबु सोई। राजु करत निज कुमति बिगोई।। राउर नगर कोलाहलु होई। यह कुचालि कछु जान न कोई।।

ৰাণী প্ৰাণতকৈও প্ৰিয় জানি, কৈকেয়ীয়ে বাৰে বাৰে তেওঁৰ কৌশলী পৰিকল্পনা ব্যাখ্যা কৰিলে। সমগ্ৰ বিশ্বত মোৰ দৰে তোমাৰ প্ৰতি সমৰ্পিত আন কোনো নাই। তুমি গুচি গ'লা, মোক সহায় নোহোৱাকৈ এৰি। যদি ভাগ্যই মোৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰে, মই তোমাক এজন পুত্ৰৰ মাতৃ কৰিম যি ৰাজ্য শাসন কৰিব। বহুতো উপায়েৰে দাসীয়ে কৈকেয়ীক সন্মান জনালে যেতিয়া তেওঁ ক্ৰোধৰ গৃহলৈ গ'ল। দাসীয়ে বিপদৰ বীজ বপন কৰিলে যেন ঋতুমতে বৰষুণ; কৈকেয়ীৰ মন দুষ্ট পৰামৰ্শৰ বাবে উৰ্বৰ ভূমি হ'ল। প্ৰৱঞ্চনাৰ জল পাই বীজ অংকুৰিত হ'ল; দুটা বৰে দুখৰ ফল উৎপন্ন কৰিলে। তেওঁ ক্ৰোধৰ সকলো সাজ-সৰঞ্জাম সজালে; ৰজাই তেওঁৰ দুষ্ট পৰামৰ্শ অনুসৰণ কৰি নিজৰ বিনাশ ঘটালে। তোমাৰ নগৰত হুলস্থূল হ'ল, তথাপি কোনেও এই দুষ্ট ষড়যন্ত্ৰৰ বিষয়ে একো নজানিলে।

Verse 48 (दोहा/सोरठा)

प्रमुदित पुर नर नारि। सब सजहिं सुमंगलचार। एक प्रबिसहिं एक निर्गमहिं भीर भूप दरबार।।23।।

নগৰৰ পুৰুষ আৰু নাৰীসকল আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হ'ল; সকলোৱে শুভ অনুষ্ঠানৰ প্ৰস্তুতি ল'লে। কিছুমানে প্ৰৱেশ কৰিলে, কিছুমানে ওলাই গ'ল; ৰজাৰ দৰবাৰত বিশাল জনসমাগম হ'ল।

Verse 49 (चौपाई)

बाल सखा सुन हियँ हरषाहीं। मिलि दस पाँच राम पहिं जाहीं।। प्रभु आदरहिं प्रेमु पहिचानी। पूँछहिं कुसल खेम मृदु बानी।। फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई। करत परसपर राम बड़ाई।। को रघुबीर सरिस संसारा। सीलु सनेह निबाहनिहारा। जेंहि जेंहि जोनि करम बस भ्रमहीं। तहँ तहँ ईसु देउ यह हमहीं।। सेवक हम स्वामी सियनाहू। होउ नात यह ओर निबाहू।। अस अभिलाषु नगर सब काहू। कैकयसुता ह्दयँ अति दाहू।। को न कुसंगति पाइ नसाई। रहइ न नीच मतें चतुराई।।

সংবাদ শুনি, বাল্যকালৰ বন্ধুসকল হৃদয়ত আনন্দিত হ'ল; দহ-পোন্ধৰৰ দলত মিলি ৰামৰ ওচৰলৈ গ'ল। প্ৰভুৱে তেওঁলোকক প্ৰেমেৰে গ্ৰহণ কৰিলে, তেওঁলোকৰ স্নেহ চিনাক্ত কৰি, আৰু কোমল কথাত তেওঁলোকৰ মঙ্গল বিচাৰিলে। তেওঁলোক কৰুণাৰ আদেশ পাই নিজ নিজ ঘৰলৈ উভতিল, পৰস্পৰে পৰস্পৰক ৰামৰ মহিমা ক'লে। সমগ্ৰ বিশ্বত গুণ, প্ৰেম আৰু উত্তম আচৰণত ৰঘুৰ অধিপতিৰ সমান কোন আছে? আমাৰ কৰ্মৰ শক্তিত আমি যিয়েই জন্মত ভ্ৰমণ নকৰক, প্ৰভুৱে আমাক এই দিব লাগক যে আমি তেওঁৰ সেৱক হৈ থাকো আৰু তেওঁ আমাৰ স্বামী। এই সম্পৰ্কত আমি চিৰকাল বান্ধা থাকক। নগৰৰ সকলোৰে হৃদয়ত এনে আকাংক্ষা আছিল, আনহাতে কৈকেয়ীৰ হৃদয়ত প্ৰচণ্ড জ্বালা আছিল। দুষ্ট সংগতিত কোন বিভ্ৰান্ত নহয়? নীচ মনত কোনো জ্ঞান নাথাকে।

Verse 50 (दोहा/सोरठा)

साँस समय सानंद नृपु गयउ कैकेई गेहँ। गवनु निठुरता निकट किय जनु धरि देह सनेहँ।।24।।

এক মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে, ৰজা আনন্দেৰে কৈকেয়ীৰ গৃহলৈ গ'ল। তেওঁৰ গমন ইমান দ্ৰুত আছিল যেন তেওঁ প্ৰেমৰ দেহ ধাৰণ কৰি নিকটতাকে নিষ্ঠুৰ কৰি তুলিছে।

Verse 51 (चौपाई)

कोपभवन सुनि सकुचेउ राउ। भय बस अगहुड़ परइ न पाऊ।। सुरपति बसइ बाहँबल जाके। नरपति सकल रहहिं रुख ताकें।। सो सुनि तिय रिस गयउ सुखाई। देखहु काम प्रताप बड़ाई।। सूल कुलिस असि अँगवनिहारे। ते रतिनाथ सुमन सर मारे।। सभय नरेसु प्रिया पहिं गयऊ। देखि दसा दुखु दारुन भयऊ।। भूमि सयन पटु मोट पुराना। दिए डारि तन भूषण नाना।। कुमतिहि कसि कुबेषता फाबी। अन अहिवातु सूच जनु भाबी।। जाइ निकट नृपु कह मृदु बानी। प्रानप्रिया केहि हेतु रिसानी।।

ক্ৰোধৰ গৃহৰ কথা শুনি, ৰজা লাজ অনুভৱ কৰিলে; ভয়ত আৱদ্ধ হৈ তেওঁ আগলৈ খোজ দিব নোৱাৰিলে। দেৱতাসকলৰ ৰজা তেওঁৰ শক্তি আৰু পৰাক্ৰমত বাস কৰে; সকলো পাৰ্থিৱ ৰজা তেওঁৰ আদেশত থাকে। এই কথা শুনি, নাৰীৰ ক্ৰোধ শুকাই গ'ল; চাওক প্ৰেমৰ মহান শক্তি আৰু মহিমা। যি ত্ৰিশূল, বজ্ৰ আৰু তৰোৱাল চলায়, তেওঁলোক কামদেৱৰ পুষ্পবাণৰ দ্বাৰা পৰাস্ত হয়। ৰজা ভয়ত তেওঁৰ প্ৰিয়তমাৰ ওচৰলৈ গ'ল; তেওঁৰ অৱস্থা দেখি তেওঁ ভয়ংকৰ দুখত পৰিপূৰ্ণ হ'ল। তেওঁ মাটিত এখন পুৰণি, অমসৃণ, জীৰ্ণ কাপোৰত শুই আছিল; তেওঁ নিজ দেহ আৰু বহুতো অলংকাৰ এৰি দিছিল। তেওঁ নিজৰ দুষ্ট হৃদয় এক নিষ্ঠুৰ প্ৰতিজ্ঞাত বান্ধিছিল, যেন তেওঁ কঠোৰ তপস্যা কৰি আছে। ৰজা তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ কোমল কথা ক'লে: মোৰ প্ৰাণৰ প্ৰিয়তমা, তুমি কিয় ক্ৰোধিত?

Verse 52 (छंद)

केहि हेतु रानि रिसानि परसत पानि पतिहि नेवारई। मानहुँ सरोष भुअंग भामिनि बिषम भाँति निहारई।। दोउ बासना रसना दसन बर मरम ठाहरु देखई। तुलसी नृपति भवतब्यता बस काम कौतुक लेखई।।

হে ৰাণী, তুমি কিয় ক্ৰোধিত? তুমি যি স্বামীৰ বক্ষত হাত ৰাখি তেওঁক নমস্কাৰ কৰা, যেন ক্ৰোধত তুমি তেওঁক ভয়ংকৰ দৃষ্টিত চাই আছা, হে সুন্দৰী। তোমাৰ দুয়োটা চকু, তোমাৰ ওঁঠ আৰু দাঁতবোৰে তোমাৰ মনৰ গোপন অৱস্থা প্ৰকাশ কৰে। তুলসীদাসে পৰ্যবেক্ষণ কৰে যে ৰজা প্ৰেমৰ খেলাৰ প্ৰভাৱত আছে, তেওঁৰ প্ৰিয়তমাৰ মেজাজৰ চিনবোৰ পঢ়ি আছে।

Verse 53 (दोहा/सोरठा)

बार बार कह राउ सुमुखि सुलोचिनि पिकबचनि। कारन मोहि सुनाउ गजगामिनि निज कोप कर।।25।।

বাৰে বাৰে ৰজাই ক'লে তেওঁক, যাৰ মুখ আছিল সুন্দৰ আৰু চকু আছিল কোকিলৰ কণ্ঠৰ দৰে মনোৰম: 'হে হাতীৰ গতিৰ অধিকাৰিণী, তোমাৰ ক্ৰোধৰ কাৰণ মোক ক'বা আৰু তোমাৰ নিজৰ ক্ৰোধ মোৰ আগত প্ৰকাশ কৰা।'

Verse 54 (चौपाई)

अनहित तोर प्रिया केइँ कीन्हा। केहि दुइ सिर केहि जमु चह लीन्हा।। कहु केहि रंकहि करौ नरेसू। कहु केहि नृपहि निकासौं देसू।। सकउँ तोर अरि अमरउ मारी। काह कीट बपुरे नर नारी।। जानसि मोर सुभाउ बरोरू। मनु तव आनन चंद चकोरू।। प्रिया प्रान सुत सरबसु मोरें। परिजन प्रजा सकल बस तोरें।। जौं कछु कहौ कपटु करि तोही। भामिनि राम सपथ सत मोही।। बिहसि मागु मनभावति बाता। भूषन सजहि मनोहर गाता।। घरी कुघरी समुझि जियँ देखू। बेगि प्रिया परिहरहि कुबेषू।।

কোনে তোমাৰ অনিষ্ট কৰিলে, হে প্ৰিয়তমা? কাৰ দুই মস্তক মই লওঁ, নে কাৰ প্ৰাণ মই হৰণ কৰোঁ? কোনক মই ভিক্ষাৰী কৰিম কওঁ? কোনক মই ৰাজ্যৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰিম কওঁ? মই তোমাৰ শত্ৰুক বধ কৰিব পাৰোঁ, যদিও তেওঁলোক অমৰ; এই ক্ষুদ্ৰ পুৰুষ আৰু নাৰীসকল কি, পোকৰ নিচিনা? তোমাৰ মুখমণ্ডল চন্দ্ৰৰ প্ৰতি চকোৰ পক্ষীৰ দৰে মোৰ মন। মোৰ প্ৰিয়া, মোৰ প্ৰাণ, মোৰ পুত্ৰ, মোৰ সকলো তোমাৰ; তোমাৰ পৰিয়াল আৰু তোমাৰ প্ৰজা সকলো তোমাৰ হাতত। যদি মই তোমাৰ আগত মিছা কথা কওঁ, হে সুন্দৰী, ৰাম মোৰ সাক্ষী আৰু সত্য মোৰ শপত। হাঁহি তোমাৰ মনত যি ভাল লাগে সেয়া বিচাৰা; তোমাৰ সুন্দৰ শৰীৰ অলংকাৰেৰে সজোৱা। এই গৃহক তোমাৰ মনত দুৰ্ভাগ্যৰ স্থান বুলি ভাবা; শীঘ্ৰে, হে প্ৰিয়তমা, এই কঠোৰ প্ৰতিজ্ঞা ত্যাগ কৰা।

Verse 55 (दोहा/सोरठा)

यह सुनि मन गुनि सपथ बड़ि बिहसि उठी मतिमंद। भूषन सजति बिलोकि मृगु मनहुँ किरातिनि फंद।।26।।

এই কথা শুনি, কপটতাৰে পূৰ্ণ সৰলমনা মন্থৰাই মহান শপত লৈ হাঁহি উঠিল। হৰিণক অলংকাৰেৰে সজোৱা দেখি, এয়া যেন কোনো ব্যাধিনীয়ে ফন্দি পাতিছে।

Verse 56 (चौपाई)

पुनि कह राउ सुह्रद जियँ जानी। प्रेम पुलकि मृदु मंजुल बानी।। भामिनि भयउ तोर मनभावा। घर घर नगर अनंद बधावा।। रामहि देउँ कालि जुबराजू। सजहि सुलोचनि मंगल साजू।। दलकि उठेउ सुनि ह्रदउ कठोरू। जनु छुइ गयउ पाक बरतोरू।। ऐसिउ पीर बिहसि तेहि गोई। चोर नारि जिमि प्रगटि न रोई।। लखहिं न भूप कपट चतुराई। कोटि कुटिल मनि गुरू पढ़ाई।। जद्यपि नीति निपुन नरनाहू। नारिचरित जलनिधि अवगाहू।। कपट सनेहु बढ़ाइ बहोरी। बोली बिहसि नयन मुहु मोरी।।

তেতিয়া ৰজাই তেওঁক মনৰ দ্বাৰা হিতৈষী বুলি জানি, প্ৰেমত পুলকিত হৈ কোমল আৰু মধুৰ বাণীৰে ক'লে। 'হে সুন্দৰী, তুমি মোৰ মনত প্ৰিয় হৈ পৰিছা; নগৰৰ প্ৰতিটো ঘৰত আনন্দ বৃদ্ধি হৈছে।' 'মই কাইলৈ ৰামক যুৱৰাজ পদ দিম; হে সুন্দৰ চকুৱালী, তুমি মঙ্গলময় অলংকাৰেৰে সজোৱা।' এই কথা শুনি মন্থৰা উঠি পৰিল, তেওঁৰ হৃদয় কঠিন হ'ল, যেন কোনো কেঁচা ঘাঁত স্পৰ্শ কৰিছে। এনে বেদনাৰে তেওঁ সেই গাইৰ আগত হাঁহিল; যেন কোনো চোৰ নাৰীয়ে প্ৰকাশ্যে নকান্দে। ৰজাই তেওঁৰ কপট চতুৰতা উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰিলে; যদিও তেওঁ লক্ষ লক্ষ কুচক্ৰী মানুহৰ পৰা শিকিছিল, তেওঁ নাৰীৰ চৰিত্ৰত অদক্ষ আছিল। যদিও ৰজা ৰাজনীতিত পাৰ্গত আছিল, তেওঁ নাৰীৰ চৰিত্ৰৰ সাগৰত নিমজ্জিত হ'ল। তেওঁৰ কৃত্ৰিম স্নেহ আকৌ বঢ়াই, তেওঁ হাঁহি চকু তললৈ কৰি ক'লে।

Verse 57 (दोहा/सोरठा)

मागु मागु पै कहहु पिय कबहुँ न देहु न लेहु। देन कहेहु बरदान दुइ तेउ पावत संदेहु।।27।।

'বিচৰা, বিচৰা, হে প্ৰিয়তম, আৰু কওঁ; কেতিয়াও নিদিবা, নল'বা। যদি তুমি দুটা বৰ দিব বুলি কোৱা, তেন্তে সন্দেহ জন্মে।'

Verse 58 (चौपाई)

जानेउँ मरमु राउ हँसि कहई। तुम्हहि कोहाब परम प्रिय अहई।। थाति राखि न मागिहु काऊ। बिसरि गयउ मोहि भोर सुभाऊ।। झूठेहुँ हमहि दोषु जनि देहू। दुइ कै चारि मागि मकु लेहू।। रघुकुल रीति सदा चलि आई। प्रान जाहुँ बरु बचनु न जाई।। नहिं असत्य सम पातक पुंजा। गिरि सम होहिं कि कोटिक गुंजा।। सत्यमूल सब सुकृत सुहाए। बेद पुरान बिदित मनु गाए।। तेहि पर राम सपथ करि आई। सुकृत सनेह अवधि रघुराई।। बात दृढ़ाइ कुमति हँसि बोली। कुमत कुबिहग कुलह जनु खोली।।

ৰজাই হাঁহি ক'লে, 'মই তোমাৰ মৰ্ম জানো; তুমি মোৰ অত্যন্ত প্ৰিয়, হে প্ৰিয়তমা।' 'মই কাকো আঁতৰত ৰাখিবলৈ নকওঁ; মোৰ স্বাভাৱিক লাজ মই পাহৰিলোঁ।' 'মিছাও মোক দোষ নিদিবা; দুটা বা চাৰিটা বৰ বিচাৰা আৰু লোৱা।' 'ৰঘু বংশৰ পৰম্পৰা সদায় এই আছিল: প্ৰাণ যাওক, কিন্তু বচন নাযাব।' 'মিছাৰ অপৰাধৰ স্তূপতকৈ ডাঙৰ একো নাই; কোটি কোটি তিলৰ গুটি পৰ্বতৰ সমান হ'ব নেকি?' 'সকলো সুকৃতি সত্যত প্ৰোথিত; বেদ আৰু পুৰাণে এই ঘোষণা কৰে, আৰু মন এই গায়।' সেয়ে ৰামে শপত লৈ আহিল; ৰঘুনাথৰ ধৰ্মৰ প্ৰতি এনে অসীম প্ৰেম আছিল। বিষয়টো নিশ্চিত কৰি কৈকেয়ীয়ে হাঁহি ক'লে; তেওঁ তেওঁৰ দুষ্ট মনৰ স্বভাৱ প্ৰকাশ কৰিলে, যেন দুষ্ট চৰাইৰ বাহ মুকলি কৰিলে।

Verse 59 (दोहा/सोरठा)

भूप मनोरथ सुभग बनु सुख सुबिहंग समाजु। भिल्लनि जिमि छाड़न चहति बचनु भयंकरु बाजु।।28।।

ৰজাৰ ইচ্ছা আছিল এটা সুন্দৰ বন, সুখী চৰাইৰ সমাবেশ। কিন্তু ব্যাধিনীৰ দৰে কৈকেয়ীয়ে তেওঁৰ বচন ত্যাগ কৰিব বিচাৰিলে, যি আছিল এক ভয়ংকৰ শব্দ।

Verse 60 (चौपाई)

सुनहु प्रानप्रिय भावत जी का। देहु एक बर भरतहि टीका।। मागउँ दूसर बर कर जोरी। पुरवहु नाथ मनोरथ मोरी।। तापस बेष बिसेषि उदासी। चौदह बरिस रामु बनबासी।। सुनि मृदु बचन भूप हियँ सोकू। ससि कर छुअत बिकल जिमि कोकू।। गयउ सहमि नहिं कछु कहि आवा। जनु सचान बन झपटेउ लावा।। बिबरन भयउ निपट नरपालू। दामिनि हनेउ मनहुँ तरु तालू।। माथे हाथ मूदि दोउ लोचन। तनु धरि सोचु लाग जनु सोचन।। मोर मनोरथु सुरतरु फूला। फरत करिनि जिमि हतेउ समूला।। अवध उजारि कीन्हि कैकेईं। दीन्हसि अचल बिपति कै नेईं।।

শুনা হে প্ৰাণপ্ৰিয়, মোৰ মনত যি আছে; এটা বৰ ভৰতক টিকা হিচাপে দিয়া। মই দ্বিতীয় বৰ হাত জোৰ কৰি বিচাৰোঁ; হে নাথ, মোৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰা। তপস্বীৰ বেশত, বিশেষভাৱে নিৰাসক্ত হৈ, চৌদ্দ বছৰ ৰাম বনবাসী হওক। এই কোমল বাণী শুনি ৰজাৰ হৃদয়ত শোক হ'ল, যেন চন্দ্ৰই স্পৰ্শ কৰিলে কোকিল চৰাই বিকল হয়। তেওঁ স্তম্ভিত হৈ গ'ল, একো ক'ব নোৱাৰিলে, যেন হঠাৎ বিজলীয়ে শাল বনত পৰিল। ৰজা সম্পূৰ্ণ পাণ্ডুৰ হ'ল, যেন বজ্ৰপাতে ওখ তাল গছত লাগিল। তেওঁ হাত কপালত থৈ দুয়োটা চকু মুদিলে, আৰু শোকেৰে ভাৰাক্ৰান্ত শৰীৰ যেন এখন চিত্ৰ হ'ল। মোৰ ইচ্ছা স্বৰ্গৰ বৃক্ষৰ দৰে ফুলিছিল, কিন্তু এতিয়া ই উৎপাটিত হৈ ঘূৰিছে, যেন হাতী পৰিল। হে কৈকেয়ী, তুমি অযোধ্যা উজাড় কৰিলা, আৰু মোক বিপত্তাৰ গৰ্তত পেলালা।

Verse 61 (दोहा/सोरठा)

कवनें अवसर का भयउ गयउँ नारि बिस्वास। जोग सिद्धि फल समय जिमि जतिहि अबिद्या नास।।29।।

কোন অকালত এনে হ'ল? মই নাৰীৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰিলোঁ। এনে সময় যেন যেতিয়া যোগ, সিদ্ধি আৰু ফল নষ্ট হয়, আৰু অজ্ঞানতাই তপস্বীক ধ্বংস কৰে।