Prakarana 3

Verse 41 (चौपाई)

कैकयसुता सुनत कटु बानी। कहि न सकइ कछु सहमि सुखानी।। तन पसेउ कदली जिमि काँपी। कुबरीं दसन जीभ तब चाँपी।। कहि कहि कोटिक कपट कहानी। धीरजु धरहु प्रबोधिसि रानी।। फिरा करमु प्रिय लागि कुचाली। बकिहि सराहइ मानि मराली।। सुनु मंथरा बात फुरि तोरी। दहिनि आँखि नित फरकइ मोरी।। दिन प्रति देखउँ राति कुसपने। कहउँ न तोहि मोह बस अपने।। काह करौ सखि सूध सुभाऊ। दाहिन बाम न जानउँ काऊ।।

ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗಳ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗದೆ, ಭಯಭೀತಳಾಗಿ ಒಣಗಿದಳು. ಅವಳ ದೇಹವು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಾಡುವ ಬಾಳೆಮರದಂತೆ ನಡುಕಿತು; ಅವಳ ತುಟಿಗಳು, ಹಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲಗೆ ಒಣಗಿದವು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಂಚನೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು: ರಾಣಿ, ಧೈರ್ಯವಾಗಿರಿ; ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುವೆ. ನನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿವೆ, ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತೆ, ಮತ್ತು ಅಶುಭವೆಂದು ತೋರುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಹಂಸದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹೊಗಳುತ್ತೀರಿ. ಕೇಳು, ಮಂಥರೆ, ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ನನ್ನ ಬಲಗಣ್ಣು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಾಡುತ್ತಿದೆ. ದಿನದಿನವೂ ನಾನು ರಾತ್ರಿ ಕೆಟ್ಟ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ನನ್ನ ಮೋಹದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ, ಸ್ನೇಹಿತೆ? ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ ನಿಷ್ಕಪಟವಾಗಿದೆ; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಲ ಎಡಗಳನ್ನು ನಾನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 42 (दोहा/सोरठा)

अपने चलत न आजु लगि अनभल काहुक कीन्ह। केहिं अघ एकहि बार मोहि दैअँ दुसह दुखु दीन्ह।।20।।

ಇಂದಿನವರೆಗೆ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ, ಯಾರೋ ನನಗೆ ಸಹಿಸಲಾಗದ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 43 (चौपाई)

नैहर जनमु भरब बरु जाइ। जिअत न करबि सवति सेवकाई।। अरि बस दैउ जिआवत जाही। मरनु नीक तेहि जीवन चाही।। दीन बचन कह बहुबिधि रानी। सुनि कुबरीं तियमाया ठानी।। अस कस कहहु मानि मन ऊना। सुखु सोहागु तुम्ह कहुँ दिन दूना।। जेहिं राउर अति अनभल ताका। सोइ पाइहि यहु फलु परिपाका।। जब तें कुमत सुना मैं स्वामिनि। भूख न बासर नींद न जामिनि।। पूँछेउ गुनिन्ह रेख तिन्ह खाँची। भरत भुआल होहिं यह साँची।। भामिनि करहु त कहौं उपाऊ। है तुम्हरीं सेवा बस राऊ।।

ನಾನು ನನ್ನ ತವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಮುಗಿಸುವೆನು; ನಾನು ಬದುಕಿ ಉಳಿದು ಸವತಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಸಾಯಲಿ; ಅಂತಹ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ಸಾವು ಮೇಲು. ರಾಣಿಯು ಅನೇಕ ವಿನಯಪೂರ್ವಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು, ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿಯು ಆ ಮಹಿಳೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕಪಟವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಳು. "ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಈ ರೀತಿ ಏಕೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೀರಿ? ನಿಮ್ಮ ಸುಖ ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳು ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ನಿಮ್ಮ ಪತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಈ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು." ಈ ದುಷ್ಟ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಿನಿಂದ, ಓ ಸ್ವಾಮಿನಿ, ನನಗೆ ಹಸಿವು ಇಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆನು; ಅವರು ಭರತನು ರಾಜನಾಗುವನೆಂದು ಹೇಳಿದರು, ಇದು ಸತ್ಯ. ಓ ಮಹಿಳೆ, ನೀವು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ನಾನು ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ನಿಮ್ಮ ಪತಿಯು ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.

Verse 44 (दोहा/सोरठा)

परउँ कूप तुअ बचन पर सकउँ पूत पति त्यागि। कहसि मोर दुखु देखि बड़ कस न करब हित लागि।।21।।

ನಿಮ್ಮ ಮಾತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಬಾವಿಗೆ ಬೀಳುವೆನು, ನಾನು ಮಗ ಮತ್ತು ಪತಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು. ನನ್ನ ಮಹಾ ಸಂಕಟವನ್ನು ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಏಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 45 (चौपाई)

कुबरीं करि कबुली कैकेई। कपट छुरी उर पाहन टेई।। लखइ न रानि निकट दुखु कैंसे। चरइ हरित तिन बलिपसु जैसें।। सुनत बात मृदु अंत कठोरी। देति मनहुँ मधु माहुर घोरी।। कहइ चेरि सुधि अहइ कि नाही। स्वामिनि कहिहु कथा मोहि पाहीं।। दुइ बरदान भूप सन थाती। मागहु आजु जुड़ावहु छाती।। सुतहि राजु रामहि बनवासू। देहु लेहु सब सवति हुलासु।। भूपति राम सपथ जब करई। तब मागेहु जेहिं बचनु न टरई।। होइ अकाजु आजु निसि बीतें। बचनु मोर प्रिय मानेहु जी तें।।

ಕೈಕೇಯಿಯು ತಲೆಬಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು, ಕಪಟದ ಚಾಕುವು ಅವಳ ಹೃದಯದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಚುಚ್ಚಿತು. ರಾಣಿಯು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವಳು ಬಲಿಪಶುವಿನಂತೆ ಮೇಯುತ್ತಾಳೆ. ಮೊದಲು ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಜೇನನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಾರಕ ವಿಷವಾಗಿತ್ತು. ದಾಸಿಯು ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿ, "ಸ್ವಾಮಿನಿ, ನಿಮಗೇನು ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿ" ಎಂದಳು. "ರಾಜನು ನಿಮಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಇಂದೇ ಕೇಳಿ, ಅವನನ್ನು ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಿ. ಭರತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿ, ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ. ಕೊಡಿ ಮತ್ತು ಪಡೆಯಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಸವತಿಯರು ಸಂತೋಷಪಡಲಿ. ರಾಜನು ರಾಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ. ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಇದು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ."

Verse 46 (दोहा/सोरठा)

बड़ कुघातु करि पातकिनि कहेसि कोपगृहँ जाहु। काजु सँवारेहु सजग सबु सहसा जनि पतिआहु।।22।।

ಮಹಾ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಓ ಪಾಪಿಸ್ತ್ರೀ, ನೀವು "ಕೋಪದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ" ಎನ್ನುತ್ತೀರಿ. ವಿಷಯವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಿ; ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಬೇಡಿ.

Verse 47 (चौपाई)

कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी। बार बार बड़ि बुद्धि बखानी।। तोहि सम हित न मोर संसारा। बहे जात कइ भइसि अधारा।। जौं बिधि पुरब मनोरथु काली। करौं तोहि चख पूतरि आली।। बहुबिधि चेरिहि आदरु देई। कोपभवन गवनि कैकेई।। बिपति बीजु बरषा रितु चेरी। भुइँ भइ कुमति कैकेई केरी।। पाइ कपट जलु अंकुर जामा। बर दोउ दल दुख फल परिनामा।। कोप समाजु साजि सबु सोई। राजु करत निज कुमति बिगोई।। राउर नगर कोलाहलु होई। यह कुचालि कछु जान न कोई।।

ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯಳೆಂದು ತಿಳಿದು, ಕೈಕೇಯಿಯು ತನ್ನ ಚಾಣಾಕ್ಷ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸಿದಳು. "ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ನಾನಷ್ಟೇ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವಳು. ನೀವು ಹೋಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಆಸರೆಯಿಲ್ಲದವಳನ್ನಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ." "ದೇವರು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೆ, ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಳುವ ಮಗನ ತಾಯಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವೆನು." ದಾಸಿಯು ಕೈಕೇಯಿಯು ಕೋಪದ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ದಾಸಿಯು ಸರಿಯಾದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಂತೆ ವಿಪತ್ತಿನ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದಳು; ಕೈಕೇಯಿಯ ಮನಸ್ಸು ದುಷ್ಟ ಸಲಹೆಗೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯಾಯಿತು. ಕಪಟದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದು, ಬೀಜವು ಮೊಳೆಯಿತು; ಎರಡು ವರಗಳು ದುಃಖದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಅವಳು ಕೋಪದ ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಳು; ರಾಜನು ಅವಳ ದುಷ್ಟ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತನ್ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ನಿಮ್ಮ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಈ ದುಷ್ಟ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 48 (दोहा/सोरठा)

प्रमुदित पुर नर नारि। सब सजहिं सुमंगलचार। एक प्रबिसहिं एक निर्गमहिं भीर भूप दरबार।।23।।

ನಗರದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು; ಎಲ್ಲರೂ ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಒಳಗೆ ಹೋದರು, ಕೆಲವರು ಹೊರಗೆ ಬಂದರು; ರಾಜನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಜನಸಮೂಹವಿತ್ತು.

Verse 49 (चौपाई)

बाल सखा सुन हियँ हरषाहीं। मिलि दस पाँच राम पहिं जाहीं।। प्रभु आदरहिं प्रेमु पहिचानी। पूँछहिं कुसल खेम मृदु बानी।। फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई। करत परसपर राम बड़ाई।। को रघुबीर सरिस संसारा। सीलु सनेह निबाहनिहारा। जेंहि जेंहि जोनि करम बस भ्रमहीं। तहँ तहँ ईसु देउ यह हमहीं।। सेवक हम स्वामी सियनाहू। होउ नात यह ओर निबाहू।। अस अभिलाषु नगर सब काहू। कैकयसुता ह्दयँ अति दाहू।। को न कुसंगति पाइ नसाई। रहइ न नीच मतें चतुराई।।

ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ನೇಹಿತರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು; ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ಜನರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸೇರಿ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಸ್ವಾಮಿಯು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಅವರು ಕರುಣೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ರಾಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ. "ಸದ್ಗುಣ, ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಘುವಂಶದ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಯಾರು?" "ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾವು ಯಾವ ಯಾವ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯು ನಮಗೆ ಇದನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ: ನಾವು ಅವನ ಸೇವಕರಾಗಿ ಉಳಿಯುವೆವು, ಅವನು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ." "ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನಾವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬಂಧಿತರಾಗೋಣ." ನಗರದ ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ಆಸೆಯಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗಳು ಒಳಗೊಳಗೆ ವೇದನೆಯಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕೆಟ್ಟ ಸಂಗತದಿಂದ ದೂರಸರಿಯದವರು ಯಾರು? ಅಧಮರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 50 (दोहा/सोरठा)

साँस समय सानंद नृपु गयउ कैकेई गेहँ। गवनु निठुरता निकट किय जनु धरि देह सनेहँ।।24।।

ಒಂದು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಆನಂದದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಅವನ ಹೋಗುವಿಕೆಯು ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ, ಅವನು ಪ್ರೇಮದ ದೇಹವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನೇ ಕ್ರೂರವಾಗಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು.

Verse 51 (चौपाई)

कोपभवन सुनि सकुचेउ राउ। भय बस अगहुड़ परइ न पाऊ।। सुरपति बसइ बाहँबल जाके। नरपति सकल रहहिं रुख ताकें।। सो सुनि तिय रिस गयउ सुखाई। देखहु काम प्रताप बड़ाई।। सूल कुलिस असि अँगवनिहारे। ते रतिनाथ सुमन सर मारे।। सभय नरेसु प्रिया पहिं गयऊ। देखि दसा दुखु दारुन भयऊ।। भूमि सयन पटु मोट पुराना। दिए डारि तन भूषण नाना।। कुमतिहि कसि कुबेषता फाबी। अन अहिवातु सूच जनु भाबी।। जाइ निकट नृपु कह मृदु बानी। प्रानप्रिया केहि हेतु रिसानी।।

ಕೋಪದ ಮನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜನು ನಾಚಿಕೆಪಟ್ಟನು; ಭಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಮುಂದೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಕೋಪವು ಒಣಗಿಹೋಯಿತು; ಪ್ರೇಮದ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿರಿ. ತ್ರಿಶೂಲ, ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದವರು ಮನ್ಮಥನ ಹೂಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನು ಭಯದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು; ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಭಯಂಕರ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ಅವಳು ಹಳೆಯ, ಒರಟು, ಹಾಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಳು; ತನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವದ ಹೃದಯವನ್ನು ಕ್ರೂರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದ್ದಳು, ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ. ರಾಜನು ಅವಳ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು: "ನನ್ನ ಪ್ರಾಣದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ಏಕೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ?"

Verse 52 (छंद)

केहि हेतु रानि रिसानि परसत पानि पतिहि नेवारई। मानहुँ सरोष भुअंग भामिनि बिषम भाँति निहारई।। दोउ बासना रसना दसन बर मरम ठाहरु देखई। तुलसी नृपति भवतब्यता बस काम कौतुक लेखई।।

ಏಕೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವಿರಿ, ಓ ರಾಣಿಯೇ? ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನು ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲಿಡುತ್ತೀರಿ, ಆದರೆ ಕೋಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವಿರಿ, ಓ ಸುಂದರಿ. ನಿಮ್ಮ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳು, ನಿಮ್ಮ ತುಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತವೆ. ತುಲಸೀದಾಸರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ: ರಾಜನು ಪ್ರೇಮದ ಆಟದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯ ಮನೋಭಾವದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ.

Verse 53 (दोहा/सोरठा)

बार बार कह राउ सुमुखि सुलोचिनि पिकबचनि। कारन मोहि सुनाउ गजगामिनि निज कोप कर।।25।।

ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜನು ಆಕೆಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಆಕೆಯ ಮುಖವು ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೋಗಿಲೆಯ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು: ನಿನ್ನ ಕೋಪದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು, ಓ ಗಜಗಾಮಿನಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೋಪವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸು.

Verse 54 (चौपाई)

अनहित तोर प्रिया केइँ कीन्हा। केहि दुइ सिर केहि जमु चह लीन्हा।। कहु केहि रंकहि करौ नरेसू। कहु केहि नृपहि निकासौं देसू।। सकउँ तोर अरि अमरउ मारी। काह कीट बपुरे नर नारी।। जानसि मोर सुभाउ बरोरू। मनु तव आनन चंद चकोरू।। प्रिया प्रान सुत सरबसु मोरें। परिजन प्रजा सकल बस तोरें।। जौं कछु कहौ कपटु करि तोही। भामिनि राम सपथ सत मोही।। बिहसि मागु मनभावति बाता। भूषन सजहि मनोहर गाता।। घरी कुघरी समुझि जियँ देखू। बेगि प्रिया परिहरहि कुबेषू।।

ನಿನಗೆ ಯಾರು ಹಾನಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೇ? ಯಾರ ಎರಡು ತಲೆಗಳನ್ನು ನಾನು ತೆಗೆಯಬೇಕು, ಅಥವಾ ಯಾರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಸಿಯಬೇಕು? ಹೇಳು, ಯಾರನ್ನು ಭಿಕ್ಷುಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿ? ಹೇಳು, ಯಾರನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಿ? ನಾನು ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲೆ, ಅವರು ಅಮರರಾದರೂ; ಈ ಸಣ್ಣ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಏನು, ಕೀಟಗಳಂತೆ? ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿರು, ಓ ಸುಂದರಿ; ನಿನ್ನ ಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಚಕೋರ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣ, ನನ್ನ ಪುತ್ರ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನದೇ; ನಿನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಜನರು ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದರೆ, ಓ ಸುಂದರಿ, ರಾಮನು ನನ್ನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವು ನನ್ನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಲಿ. ನಗುತ್ತಾ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದನ್ನು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಸುಂದರ ದೇಹವನ್ನು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೋ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸು; ಬೇಗನೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೇ, ಈ ಕ್ರೂರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.

Verse 55 (दोहा/सोरठा)

यह सुनि मन गुनि सपथ बड़ि बिहसि उठी मतिमंद। भूषन सजति बिलोकि मृगु मनहुँ किरातिनि फंद।।26।।

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರಳ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಂಥರೆಯು ಮಹಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ನಗೆಯೊಡೆದಳು. ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದು ಬೇಟೆಗಾರ್ತಿಯು ಬಲೆ ಹಾಕುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.

Verse 56 (चौपाई)

पुनि कह राउ सुह्रद जियँ जानी। प्रेम पुलकि मृदु मंजुल बानी।। भामिनि भयउ तोर मनभावा। घर घर नगर अनंद बधावा।। रामहि देउँ कालि जुबराजू। सजहि सुलोचनि मंगल साजू।। दलकि उठेउ सुनि ह्रदउ कठोरू। जनु छुइ गयउ पाक बरतोरू।। ऐसिउ पीर बिहसि तेहि गोई। चोर नारि जिमि प्रगटि न रोई।। लखहिं न भूप कपट चतुराई। कोटि कुटिल मनि गुरू पढ़ाई।। जद्यपि नीति निपुन नरनाहू। नारिचरित जलनिधि अवगाहू।। कपट सनेहु बढ़ाइ बहोरी। बोली बिहसि नयन मुहु मोरी।।

ನಂತರ ರಾಜನು, ಆಕೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಮನೋಹರವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು, ಅವನ ಪ್ರೇಮವು ಆನಂದದಿಂದ ಕುದಿಯಿತು. ನನ್ನ ರಾಣಿಯೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದೀ; ನಗರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಸಂತೋಷ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ನಾನು ನಾಳೆ ರಾಮನಿಗೆ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುವೆನು; ಶುಭ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೋ, ಓ ಸುಂದರ ನಯನವತಿಯೇ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಂಥರೆಯು ಎದ್ದಳು, ಆಕೆಯ ಹೃದಯವು ಕಠಿಣವಾಯಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಹಸಿ ಗಾಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಂತೆ. ಅಷ್ಟು ನೋವಿನಿಂದ, ಆಕೆ ಆ ಗೋವಿನ ಮುಂದೆ ನಕ್ಕಳು; ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಳದ ಕಳ್ಳ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ. ರಾಜನು ಆಕೆಯ ವಂಚನಾ ಚಾತುರ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ; ಕೋಟಿ ಕುತಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಕಲಿತಿದ್ದರೂ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಅನಭಿಜ್ಞನಾಗಿದ್ದನು. ರಾಜನು ರಾಜನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಭಾವದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು. ತನ್ನ ನಟನೆಯ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಆಕೆ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದಳು, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸಿ.

Verse 57 (दोहा/सोरठा)

मागु मागु पै कहहु पिय कबहुँ न देहु न लेहु। देन कहेहु बरदान दुइ तेउ पावत संदेहु।।27।।

ಕೇಳು, ಕೇಳು, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ, ಮತ್ತು ಹೇಳು; ಎಂದಿಗೂ ಕೊಡಬೇಡ, ಎಂದಿಗೂ ತೆಗೆದುಕೋಬೇಡ. ನೀನು ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 58 (चौपाई)

जानेउँ मरमु राउ हँसि कहई। तुम्हहि कोहाब परम प्रिय अहई।। थाति राखि न मागिहु काऊ। बिसरि गयउ मोहि भोर सुभाऊ।। झूठेहुँ हमहि दोषु जनि देहू। दुइ कै चारि मागि मकु लेहू।। रघुकुल रीति सदा चलि आई। प्रान जाहुँ बरु बचनु न जाई।। नहिं असत्य सम पातक पुंजा। गिरि सम होहिं कि कोटिक गुंजा।। सत्यमूल सब सुकृत सुहाए। बेद पुरान बिदित मनु गाए।। तेहि पर राम सपथ करि आई। सुकृत सनेह अवधि रघुराई।। बात दृढ़ाइ कुमति हँसि बोली। कुमत कुबिहग कुलह जनु खोली।।

ರಾಜನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು, ನಿನ್ನ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದೀ, ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೇ. ನಾನು ಯಾರನ್ನೂ ಹೆದರಿಸಿ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನನ್ನ ಸಹಜ ಸಂಕೋಚವನ್ನು ನಾನು ಮರೆತಿದ್ದೇನೆ. ಸುಳ್ಳಾದರೂ ನನಗೆ ದೋಷವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಬೇಡ; ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತೆಗೆದುಕೋ. ರಘು ವಂಶದ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ: ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಲಿ, ಆದರೆ ಮಾತು ಮುರಿಯಬಾರದು. ಸುಳ್ಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪದ ರಾಶಿ ಇಲ್ಲ; ಕೋಟಿ ಎಳ್ಳು ಬೀಜಗಳು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಲು ಬರುತ್ತವೆಯೇ? ಎಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿವೆ; ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ, ಹೃದಯವು ಇದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಬಂದನು; ರಘುಪತಿಯ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ಅಪಾರ ಪ್ರೇಮವಿತ್ತು. ವಿಷಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ಕೈಕೇಯಿಯು ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದಳು; ದುಷ್ಟ ಪಕ್ಷಿಯ ಗೂಡನ್ನು ತೆರೆದಂತೆ ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಳು.

Verse 59 (दोहा/सोरठा)

भूप मनोरथ सुभग बनु सुख सुबिहंग समाजु। भिल्लनि जिमि छाड़न चहति बचनु भयंकरु बाजु।।28।।

ರಾಜನ ಇಚ್ಛೆಯು ಸುಂದರ ಅರಣ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಸಂತೋಷದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೇಟೆಗಾರ್ತಿಯಂತೆ, ಕೈಕೇಯಿಯು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಬಯಸಿದಳು, ಅದು ಭಯಾನಕ ಸದ್ದಾಗಿತ್ತು.

Verse 60 (चौपाई)

सुनहु प्रानप्रिय भावत जी का। देहु एक बर भरतहि टीका।। मागउँ दूसर बर कर जोरी। पुरवहु नाथ मनोरथ मोरी।। तापस बेष बिसेषि उदासी। चौदह बरिस रामु बनबासी।। सुनि मृदु बचन भूप हियँ सोकू। ससि कर छुअत बिकल जिमि कोकू।। गयउ सहमि नहिं कछु कहि आवा। जनु सचान बन झपटेउ लावा।। बिबरन भयउ निपट नरपालू। दामिनि हनेउ मनहुँ तरु तालू।। माथे हाथ मूदि दोउ लोचन। तनु धरि सोचु लाग जनु सोचन।। मोर मनोरथु सुरतरु फूला। फरत करिनि जिमि हतेउ समूला।। अवध उजारि कीन्हि कैकेईं। दीन्हसि अचल बिपति कै नेईं।।

ಕೇಳು, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು; ಭರತನಿಗೆ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ನೀಡು. ನಾನು ಎರಡನೇ ವರವನ್ನು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ಓ ಸ್ವಾಮಿ, ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸು. ರಾಮನು ತಪಸ್ವಿಯಂತೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲೋಕವಿಮುಖನಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ಇರಲಿ. ಈ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಜನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವುಂಟಾಯಿತು, ಚಂದ್ರನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಕೋಕಿಲ ಪಕ್ಷಿಯು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಳ್ಳುವಂತೆ. ಅವನು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಹೋದನು, ಮಾತನಾಡಲಾಗದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಂಚು ಸಹಾಕಾಶವಾಗಿ ಸಾಲ ಮರಗಳ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಹೊಡೆದಂತೆ. ರಾಜನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಳಿಯಾದನು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಂಚು ಎತ್ತರದ ತಾಳೆ ಮರವನ್ನು ಹೊಡೆದಂತೆ. ಅವನು ಕೈಯನ್ನು ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟನು, ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದನು, ದುಃಖದಿಂದ ಭಾರವಾದ ಅವನ ದೇಹವು ಚಿತ್ರದಂತೆ ಕಂಡಿತು. ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯು ಸ್ವರ್ಗದ ಮರದಂತೆ ಅರಳಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಆನೆಯಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದೆ. ನೀನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದೀ, ಓ ಕೈಕೇಯಿ, ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ವಿಪತ್ತಿಯ ಕಂದರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ್ದೀ.

Verse 61 (दोहा/सोरठा)

कवनें अवसर का भयउ गयउँ नारि बिस्वास। जोग सिद्धि फल समय जिमि जतिहि अबिद्या नास।।29।।

ಯಾವ ಅಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದೆ? ನಾನು ಸ್ತ್ರೀಯ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಯೋಗ, ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಫಲಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಜ್ಞಾನವು ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ ಇದೆ.