Adhyaya 7

Verse 1

अर्जुन उवाच । महीसागरमाहात्म्यमद्भुतं कीर्तितं त्वया । विस्मयः परमो मह्यं प्रहर्षश्चोपजायते

Arjuna thưa: “Ngài đã tán dương sự vĩ đại kỳ diệu của Mahīsāgara. Trong lòng con dấy lên niềm kinh ngạc sâu xa, và hoan hỷ cũng đồng thời sinh khởi.”

Verse 2

तदहं विस्तराच्छ्रोतुमिदमिच्छामि नारद । कस्य यज्ञे मही ग्लाना वह्नितापाभितापिता

Vì vậy, ôi Nārada, con muốn được nghe trọn vẹn và tường tận điều này: trong lễ tế của ai mà Trái Đất phải khổ sở, bị thiêu đốt bởi sức nóng rực lửa?

Verse 3

नारद उवाच । महादाख्यानमाख्यास्ये यथा जाता महीनदी । श्रृण्वन्नेतां कथां पुण्यां पुण्यमाप्स्यसि पांडव

Nārada nói: “Ta sẽ thuật lại đại truyện—rằng dòng sông mang tên Mahī đã sinh khởi như thế nào. Hỡi Pāṇḍava, khi lắng nghe thánh truyện này, con sẽ được công đức.”

Verse 4

पुराभूद्भूपतिर्भूमाविन्द्रद्युम्न इति श्रुतः । वदान्यः सर्वधर्मज्ञो मान्यो मानयिता प्रभुः

Thuở xưa, trên cõi đất có một vị vua, nghe danh là Indradyumna. Ngài rộng lòng bố thí, thông suốt mọi dharma, đáng được tôn kính, biết tôn kính người khác, và là bậc minh quân chân chính.

Verse 5

उचितज्ञो विवेकस्य निवासो गुणसागरः । न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं ग्रामपत्तनम्

Ngài biết điều hợp lẽ, là nơi nương của trí phân biệt, là biển cả của mọi đức hạnh. Trên mặt đất không có thành thị, thôn làng hay phố chợ nào…

Verse 6

तदीयपूर्तधर्मस्य चिह्नेन न यदंकितम् । कन्यादानानि बहुधा ब्राह्मेण विधिना व्यधात्

Không nơi nào còn lại mà không mang dấu ấn các công trình công đức của ngài. Ngài đã thực hiện việc “kanyādāna” (gả con gái) theo nhiều cách, đúng nghi thức Brāhma.

Verse 7

भूपालोऽसौ ददौ दानमासहस्राद्धनार्थिनाम् । दशमीदिवसे रात्रौ गजपृष्ठेन दुन्दुभिः

Vị vua ấy ban bố của cải cho những người cầu xin—tới một nghìn người trong số kẻ tìm tài vật. Đêm ngày mười (Daśamī), tiếng trống dundubhi vang lên từ lưng voi…

Verse 8

ताड्यते तत्पुरे प्रातः कार्यमेकादशीव्रतम् । यज्वना तेन भूपेन विच्छिन्नं सोमपायिनाम्

Trong thành ấy, lúc rạng đông, trống được đánh để truyền lệnh: “Hãy giữ giới nguyện Ekādaśī.” Bởi vị vua ấy—người hành tế lễ—tập tục của những kẻ uống Soma đã bị ngăn lại (gián đoạn).

Verse 9

स्वरणैरास्तृता दर्भैर्द्व्यंगुलोत्सेधिता मही । गंगायां सिकता धारा वर्षतो दिवि तारकाः

Mặt đất được trải cỏ darbha óng vàng, dày cao hai đốt ngón tay; trong sông Gaṅgā có dòng cát chảy, và trên trời sao rơi như mưa.

Verse 10

शक्या गणयितुं प्राज्ञैस्तदीयं सुकृतं न तु । ईदृशैः सुकृतैरेष तेनैव वपुषा नृपः

Bậc trí có thể đếm được nhiều điều, nhưng không thể đong lường công đức của ngài. Nhờ những công đức phi thường ấy, vị vua kia đạt đến cảnh giới thần linh ngay trong chính thân này.

Verse 11

धाम प्रजापतेः प्राप्तो विमानेन कुरूद्वह । बुभुजे स तदा भोगान्दुर्लभानमरैरपि

Hỡi bậc ưu tú trong dòng Kuru, nhờ cỗ xe thiên giới mà đến nơi cư ngụ của Prajāpati, rồi khi ấy người ấy thọ hưởng những lạc thú khó được, đến cả chư thiên bất tử cũng khó đạt.

Verse 12

अथ कल्पशतस्यांते व्यतीते तं महीपतिम् । प्राह प्रजापतिः सेवावसरायातमात्मनः

Rồi khi một trăm kiếp (kalpa) đã trôi qua, Prajāpati cất lời với vị vua ấy, người đã đến đúng thời hạn để phụng sự.

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

Phạm Thiên (Brahmā) phán: “Indradyumna, hỡi bậc tối thượng trong hàng vua chúa, hãy mau trở về mặt đất. Hôm nay, ngươi không được ở lại cõi của Ta dù chỉ một sát-na.”

Verse 14

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माद्ब्रह्मन्नितो भूमौ मां प्रेषयसि सम्प्रति । सति पुण्ये मदीये तु बहुले वद कारणम्

Indradyumna thưa: “Bạch Phạm Thiên, vì sao nay Ngài lại sai con từ đây xuống cõi đất? Khi phước đức của con vẫn còn dồi dào, xin nói rõ nguyên do.”

Verse 15

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

Phạm Thiên phán: “Hỡi Đại vương, chỉ riêng công đức—nhất là công đức còn ẩn kín—không tự nó bảo đảm thiên giới, nếu thiếu danh tiếng thanh tịnh, không tỳ vết, vang khắp ba cõi.”

Verse 16

तव कीर्तिसमुच्छेदः सांप्रतं वसुधातले । संजातश्चिरकालेन गत्वा तां कुरु नूतनाम्

Nay trên mặt đất, theo dòng thời gian lâu dài, danh tiếng của ngươi đã bị gián đoạn. Hãy đến đó và làm cho danh tiếng ấy được mới lại.

Verse 17

यदि वांछा महीपाल मम धामनि संस्थितौ

Hỡi đại vương, nếu ngài ước muốn được an lập vững bền trong cõi trú xứ của ta…

Verse 18

इन्द्रद्युम्न उवाच । मदीयं सुकृतं ब्रह्मन्कथं भूमौ भवेदिति । किं कर्तव्यं मया नैतन्मम चेतसि तिष्ठति

Indradyumna thưa: «Bạch Phạm Thiên, công đức của con sao lại có thể bị mất hay đổi khác nơi trần thế? Con phải làm gì? Điều này không yên trong lòng con.»

Verse 19

ब्रह्मोवाच । बलवानेष भूपाल कालः कलयति स्वयम्

Phạm Thiên đáp: «Hỡi đại vương, Thời Gian thật hùng mạnh; chính Thời Gian tự mình đưa muôn sự đến mức độ và đến tận cùng.»

Verse 20

ब्रह्मांडान्यपि मां चैव गणना का भवादृशाम् । तदेतदेव मन्येऽहं तव भूपाल सांप्रतम्

Ngay cả vô số “trứng vũ trụ” (các cõi vũ trụ)—và cả chính ta—cũng vượt ngoài sự đếm tính của người như ngài. Vì vậy, hỡi đại vương, ta cho rằng hiện trạng của ngài lúc này chính là như thế.

Verse 21

यत्कीर्तिमात्मनो व्यक्तिं नीत्वाभ्येहि पुनर्दिवम् । शुश्रुवानिति वाचं स ब्रह्मणः पृथिवीपतिः

“Hãy mang theo danh tiếng và bản thể hiển lộ của chính ngươi, rồi trở lại cõi trời.” Nghe lời của Phạm Thiên, bậc chúa tể cõi đất (nhà vua) lặng người kính sợ mà lắng nghe.

Verse 22

पश्यतिस्म तथात्मानं महीतलमुपागतम् । कांपिल्यनगरे भूयः पप्रच्छात्मानमात्मना

Rồi ông thấy chính mình đã giáng xuống mặt đất. Trở lại thành Kāmpilya, ông tự hỏi về bản thân—lặng lẽ suy niệm trong tâm mình.

Verse 23

नगरं स तदा देशमप्राक्षीदिति विस्मितः । जना ऊचुः । न जानीमो वयं भूपमिंद्रद्युम्नं न तत्पुरम्

Kinh ngạc, ông hỏi về thành ấy và vùng đất ấy. Dân chúng đáp: “Chúng tôi không biết vua Indradyumna, cũng chẳng biết thành của ngài.”

Verse 24

यत्त्वं पृच्छसि भो भद्र कञ्चित्पृच्छ चिरायुषम् । इन्द्रद्युम्न उवाच । कः संप्रति धरापृष्ठे चिरायुः प्रथितो जनाः

Họ nói: “Thưa bậc hiền, nếu ngài hỏi điều ấy, hãy hỏi người nổi danh là sống lâu.” Indradyumna thưa: “Hiện nay trên mặt đất, ai được người đời xưng tụng là ‘bậc trường thọ’?”

Verse 25

पृथिवीजयराज्येस्मिन्यत्र प्रबूत मा चिरम् । जना ऊचुः । श्रूयते नैमिषारण्ये सप्तकल्पस्मरो मुनिः

Trong vương quốc chinh phục địa cầu này—nơi ngài tưởng mình mới trị vì chẳng bao lâu—dân chúng thưa: “Nghe rằng tại rừng Naimiṣāraṇya có một vị hiền triết nhớ được bảy kiếp kalpa.”

Verse 26

मार्कंडेय इति ख्यातस्तं गत्वा पृच्छ संशयम् । तथोपदिष्टस्तैर्गत्वा तत्र तं मुनिपुंगवम्

Ngài nổi danh là Mārkaṇḍeya—hãy đến gặp Ngài và hỏi điều nghi hoặc của ngươi. Được họ chỉ dạy như vậy, ông liền đi đến đó, đến bậc thượng thủ trong hàng hiền triết, như con bò đực giữa các ẩn sĩ.

Verse 27

निशम्य प्रणिपत्याह नृपः स्वहृदयस्थितम् । इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवान्भूमौ विश्रुतः सांप्रतं ततः

Nghe xong, nhà vua cúi đầu đảnh lễ rồi nói điều đã định trong lòng. Indradyumna thưa: “Vì thế, bậc đáng tôn kính ‘Đấng Trường Thọ’ nay đã vang danh trên cõi đất.”

Verse 28

पृच्छाम्यहं भवान्वेत्ति इंद्रद्युम्नं नृपं न वा

Tôi xin hỏi Ngài: Ngài có biết vua Indradyumna—hay không biết?

Verse 29

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

Śrī Mārkaṇḍeya nói: “Qua bảy kỳ kiếp, đến lúc tận cùng, tuyệt nhiên không có ai mang danh Indradyumna. Ôi đại vương, ta còn nói gì nữa? Hãy hỏi điều nghi khác mà ngươi còn vướng.”

Verse 30

स निराशस्तदाकर्ण्य वचो भूपोग्निसाधने । समुद्योगं तदा चक्रे तं दृष्ट्वाह तदा मुनिः

Nghe những lời ấy về quyết chí của nhà vua muốn bước vào lửa, ông rơi vào tuyệt vọng; nhưng rồi lại gắng gượng mà khởi sự hành động. Thấy ông đang chuẩn bị như vậy, vị hiền triết liền cất lời ngay.

Verse 31

मार्कंडेय उवाच । मा साहसमिदं कार्षीर्भद्र वाचं श्रृणुष्व मे । एति जीवंतमानंदो नरं वर्षशतादपि

Mārkaṇḍeya nói: “Hỡi bậc hiền thiện, chớ làm việc liều lĩnh này; hãy nghe lời ta. Dẫu người sống đến trăm năm, vẫn có thể gặp nỗi sầu khổ.”

Verse 32

तत्करोमि प्रतीकारं तव दुःखोपशांतये । श्रृणु भद्र ममास्तीह बको मित्रं चिरंतनः

“Ta sẽ làm phương cách để dập tắt nỗi khổ của ngươi. Hãy nghe đây, hỡi bậc hiền: tại đây ta có một người bạn xưa—Baka.”

Verse 33

नाडीजंघ इति ख्यातः स त्वा ज्ञास्यत्यसंशयम् । तस्मादेहि द्रुतं यावदावां तत्र व्रजावहे

“Ông ấy nổi danh là Nāḍījaṅgha; chắc chắn sẽ nhận ra ngươi. Vậy hãy mau đến—chúng ta cùng đi ngay tới đó.”

Verse 34

परोपकारैकफलं जीवितं हि महात्मनाम् । यदि ज्ञास्यत्यसंदिग्धमिंद्रद्युम्नं स वक्ष्यति

“Quả thật, đời sống của bậc đại hồn chỉ kết một trái: phụng sự tha nhân. Nếu ông ấy biết chắc về Indradyumna, ắt sẽ nói cho chúng ta.”

Verse 35

तौ प्रस्थिताविति तदा विप्रेंद्रनृपपुंगवौ । हिमाचलं प्रति प्रीतौ नाडीजंघालयं प्रति

Bấy giờ, hai vị ấy—bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn và bậc tối thượng trong hàng quân vương—lòng hoan hỷ lên đường về phía Himācala, hướng đến nơi cư ngụ của Nāḍījaṅgha.

Verse 36

बकोऽथ मित्रं स्वं वीक्ष्य चिरकालादुपागतम् । मार्कंडेयं ययौ प्रीत्युत्कंठितः सम्मुखं द्विजैः

Bấy giờ Baka, thấy người bạn thân của mình trở lại sau thời gian dài, liền bước ra với lòng mến thương, nôn nao hân hoan, cùng các bà-la-môn ra đón Mārkaṇḍeya.

Verse 37

कृतसंविदभूत्पूर्वं कुशलस्वागतादिना । पप्रच्छानंतरं कार्यं वदागमनकारणम्

Sau khi trước hết trao lời chào hỏi—thăm hỏi an khang và đón tiếp—ông liền hỏi việc chính: “Xin nói cho ta biết nguyên do ngài đến đây.”

Verse 38

मार्कंडेयोथ तं प्राह बकं प्रस्तुतमीप्सितम् । इंद्रद्युम्नं भवान्वेत्ति भूपालं पृथिवीतले

Rồi Mārkaṇḍeya nói với Baka, nêu rõ điều định nói: “Ngài có biết Indradyumna, vị vua trên cõi đất này chăng?”

Verse 39

एतस्य मम मित्रस्य तेन ज्ञातेन कारणम् । नो वायं त्यजति प्राणान्पुरा वह्निप्रवेशनात्

“Vì người bạn này của ta, nguyên do ấy ngài đã biết: người này nhất quyết không chịu buông bỏ mạng sống—đã định lao vào lửa như lời thệ nguyện trước kia.”

Verse 40

एतस्य प्राणरक्षार्थं ब्रूहि जानासि चेन्नृपम्

Nếu ngài biết, hỡi Đại vương, xin hãy nói cho ta phương cách để bảo hộ sinh mạng của người này.

Verse 41

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

Nāḍījaṃgha nói: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, nay ta nhớ được mười bốn kiếp (kalpa). Nhưng về việc ấy—chớ nói chi được thấy—ngay cả lời truyền tin về nó ta cũng không nhớ.”

Verse 42

इंद्रद्युम्नो महीपालः कोऽपि नासीन्महीतले । एतावन्मात्रमेवाहं जानामि द्विजपुंगव

Không hề có vị vua nào tên Indradyumna tồn tại trên mặt đất. Ta chỉ biết được chừng ấy thôi, hỡi bậc ưu tú trong hàng nhị sinh.

Verse 43

नारद उवाच । ततः स विस्मयाविष्टस्तस्यायुरिति शुश्रुवान् । पप्रच्छ राजा को हेतुर्दानस्य तपसोऽथ वा । यदायुरीदृशं दीर्घं संजातमिति विस्मितः

Nārada nói: Bấy giờ, kinh ngạc khi nghe về thọ mạng của ông, nhà vua hỏi: “Do nhân duyên nào—bố thí, khổ hạnh (tapas), hay điều gì khác—mà thọ mạng dài lâu như thế đã phát sinh?”

Verse 44

नाडीजंघ उवाच । घृतकंबलमाहात्म्यान्मम देवस्य शूलिनः । दीर्घमायुरिदं विप्र शापाद्बकवपुः श्रृणु

Nāḍījaṃgha nói: “Hỡi Bà-la-môn, nhờ uy đức của Ghṛtakaṃbala—thuộc về Chúa tể của ta, Śiva Đấng cầm đinh ba—mà thọ mạng dài lâu này đến với ta. Và do một lời nguyền, ta mang hình dạng chim hạc. Hãy lắng nghe.”

Verse 45

पुरा जन्मन्यहं बालो ब्राह्मणस्याभवं भुवि । पाराशर्यसगोत्रस्य विश्वरूपस्य सन्मुनेः

Trong một đời trước, khi còn ở cõi đất này, ta là một cậu bé trong gia thất của một vị Bà-la-môn—thuộc dòng Parāśarya—của bậc thánh hiền cao quý tên là Viśvarūpa.

Verse 46

बालको बक इत्येवं प्रतीतोऽतिप्रियः पितुः । चपलोऽतीव बालत्वे निसर्गादेव भद्रक

Thuở còn thơ, ta được gọi là “Baka”, và ta vô cùng được phụ thân yêu quý; trong tuổi nhỏ ta vốn bồn chồn, hiếu động theo bản tính, hỡi người hiền.

Verse 47

अथ मारकतं लिंगं देवतावसरात्पितुः । चापल्याद्वालभावाच्चापहृत्य निहितं मया

Rồi nhân lúc phụ thân đang làm lễ thờ phụng, ta đã lén lấy trộm một Śiva-liṅga bằng pha lê (xanh như ngọc lục bảo) của người; vì tính trẻ con hay đổi thay, ta đem giấu đi.

Verse 48

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

Vào dịp Makara-saṅkrānti, trong mùa Uttarāyaṇa, khi chiếc vò đựng bơ tinh khiết (ghī) được đặt đó, và khi đêm đã trôi sang buổi sớm—cho đến lúc ấy, phụ thân ta…

Verse 49

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

Người bắt đầu dọn bỏ nirmālya—những lễ vật của ngày trước; cho đến lúc ấy, ngôi đền thờ Śiva vẫn vắng lặng. Nghe thấy (động tĩnh), Kāṃdiśīka gọi ta bằng giọng dịu ngọt và hỏi han.

Verse 50

वत्स क्व नु त्वया लिंगं नूनं विनिहितं वद । दास्यामि वांछितं यत्ते भक्ष्यमन्यत्तवेप्सितम्

“Con yêu, con đã đặt giấu liṅga ở đâu? Hãy nói ra! Ta sẽ cho con điều con mong muốn—đồ ăn để dùng, và bất cứ thứ gì khác con ước.”

Verse 51

ततो मया बालभावाद्भक्ष्यलुब्धेन तत्पितुः । घृतकुंभांतराकृष्य भद्रलिंगं समर्पितम्

Rồi ta, vì còn thơ dại và tham muốn đồ ăn, đã kéo vật ấy ra khỏi trong chum bơ ghee của cha người ấy và dâng cúng liṅga cát tường ấy.

Verse 52

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

Đến đúng thời, ta chết trong cung điện của vua; rồi ta tái sinh làm con trai của chúa xứ Ānarta, mang ký ức về tiền kiếp.

Verse 53

घृतकंबलमाहात्म्यान्मकरस्थे दिवाकरे । अपि बाल्यादवज्ञानात्संयोगाद्घृतलिंगयोः

Nhờ oai lực của nghi lễ “ghṛta-kambala” (phủ bơ ghee lên liṅga để thờ), khi Mặt Trời ở cung Makara (Ma Kết), dù chỉ do sự vô ý thơ dại, chỉ bởi sự tiếp xúc giữa ghee và liṅga…

Verse 54

ततः संस्थापितं लिंगं प्राग्जन्म स्मरता मया । ततः प्रभृति लिंगानि घृतेनाच्छादयाम्यहम्

Vì thế, nhớ lại tiền kiếp, ta đã an lập liṅga ấy; và từ đó về sau, ta phủ ghee lên các liṅga để phụng thờ.

Verse 55

पितृपैतामहं प्राप्य राज्यं शक्त्यनुरूपतः । ततः प्रसन्नो भगवान्पार्वतीपतिराह माम्

Khi đã nhận được vương quyền của cha ông theo đúng năng lực của mình, bấy giờ Đức Thế Tôn—phu quân của Pārvatī—hoan hỷ và phán bảo ta.

Verse 56

पूर्वजन्मनि तुष्टोऽहं घृतकंबलपूजया । प्रयच्छाम्यस्मि त राज्यमधुनाभिमतं वृणु

Trong kiếp trước, Ta đã hoan hỷ vì sự thờ phụng của ngươi qua nghi lễ ghṛta-kambala. Vì vậy Ta ban cho ngươi quyền vương; nay hãy chọn điều phúc lành ngươi mong cầu.

Verse 57

ततो मया वृतः प्रादाद्गाणपत्यं मदीप्सितम् । कैलासे मां शिवो नित्यं संतुष्टः प्राह चेति च

Rồi khi Ta đã chọn, Ngài ban cho Ta quyền chủ tể giữa các Gaṇa như điều Ta mong. Trên núi Kailāsa, Śiva—đấng hằng hoan hỷ—cũng phán với Ta như vậy.

Verse 58

तेनैव हि शरिरेण प्रणतं पुरतः स्थितम् । अद्यप्रभृति संक्रांतौ मकरस्यापरोपि यः

Với chính thân thể ấy, người sùng tín sẽ đứng trước (Śiva), cúi mình đảnh lễ. Từ hôm nay trở đi, vào ngày Makara-saṅkrānti, bất cứ ai khác (làm như vậy)…

Verse 59

घृतेन पूजां कर्तासौ भावी मम गणः स्फुटम् । इत्युक्त्वा मां शिवो भद्र गणकोटीश्वरं व्यधात्

“Người ấy sẽ thờ phụng bằng bơ tinh (ghṛta); chắc chắn sẽ trở thành một Gaṇa của Ta.” Nói vậy, Śiva cát tường đã lập Ta làm Gaṇakoṭīśvara—chúa tể của một koṭi Gaṇa.

Verse 60

प्रतीपपालकंनाम संस्थितं शिवशासनम् । ततः कामादिभिः षड्भिः पदैश्चंक्रमणात्मिकाम्

Bấy giờ một pháp lệnh Śaiva mang tên “Pratīpapālaka” được thiết lập. Rồi sau đó, bị sáu xung lực khởi từ dục vọng thúc đẩy, chính đời Ta hóa thành cuộc lang thang bất an—bước này nối bước kia.

Verse 61

निसर्गचपलां प्राप्य भ्रमरीमिव तां श्रियम् । नैवालमभवं तस्या धारणे दैवयोगतः

Được phúc lộc ấy—vốn hay đổi thay như ong bay lang thang—ta cũng chẳng thể giữ được nàng, bởi sự vận hành của định mệnh.

Verse 62

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

Rồi ta lang thang như voi điên—thoát khỏi sự phân biệt điều nên và không nên làm, lòng kiêu mạn phồng lên quá đỗi.

Verse 63

विद्यामभिजनं लक्ष्मीं प्राप्य नीचनरो यथा । आपदां पात्रतामेति सिंधूनामिव सागरः

Như kẻ ti tiện, khi được học vấn, dòng dõi và của cải, liền trở thành chiếc bình hứng lấy tai ương—cũng vậy, biển cả nhận các sông, trở thành nơi chứa của chúng.

Verse 64

अथ काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे यदृच्छया । विचरन्नगमं शैलं हिमानीरुद्धकंदरम्

Rồi sau một thời gian trôi qua, đang lang thang tình cờ, ta đến một ngọn núi có các hang động bị những mảng tuyết che lấp.

Verse 65

तपस्यति मुनिस्तत्र गालवो भार्यया सह । सदैव तीव्रतपसा कृशो धमनिसंततः

Tại đó, hiền giả Gālava tu khổ hạnh cùng với vợ—thân hình luôn gầy mòn vì khổ tu mãnh liệt, gân mạch nổi rõ.

Verse 66

ब्राह्मणस्य हि देहोयं नैवैहिकफलप्रियः । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानंतसुखाय च

Thân này của một Bà-la-môn không nhằm ưa thích quả báo thế tục. Nó dành cho khổ hạnh nghiêm khắc ở đời này, và sau khi chết, để đạt an lạc vô tận.

Verse 67

तस्य भार्याऽतिरूपेण विजिग्ये विश्ववर्णिनी । तन्वी श्यामा मृगाक्षी सा पीनोन्नतपयोधरा

Vợ ông, được trang sức bởi vẻ đẹp, dường như vượt hơn mọi phụ nữ: thân hình thon thả, da ngăm, mắt như nai, bầu ngực đầy đặn và cao nở.

Verse 68

हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा

Lời nói nàng mềm và rung như tiếng thiên nga; dáng đi như voi cái say. Hông nở rộng, eo thon, tóc dài buông chảy.

Verse 69

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

Với chiếc rốn sâu, nàng như được Đấng Tạo Hóa nắn nên để chính Ngài chiêm ngưỡng tác phẩm của mình—vẻ đẹp như rải khắp nơi, mà lại tụ vào một bình duy nhất.

Verse 70

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

Rồi, vì lòng chưa thuần phục, vừa thấy thiếu nữ cát tường ấy—người được Gālava yêu quý—ta liền bị Kāma, Đấng cầm cung hoa, bắn trúng bằng những loạt tên. Ngay cả các bậc hiền triết có phân biệt trí cũng chỉ giữ được sự tỉnh giác đến chừng ấy mà thôi.

Verse 71

यावन्न हरिणाक्षीणामपांगविवरेक्षिताः । मया व्यवसितं चित्ते तदानीं तां जिहीर्षुणा

Chừng nào ta chưa bị những ánh nhìn liếc nơi khóe mắt của các thiếu nữ mắt như nai xuyên thấu, thì ý chí trong lòng ta vẫn vững bền; nhưng khi dục vọng muốn đem nàng đi bỗng khởi lên, quyết tâm ấy liền chao đảo.

Verse 72

इति चेति हरिष्यामि तपसा रक्षितां मुनेः । अस्याः कृते यदि शपेन्मुनिस्तत्र पराभवः

“Nếu vậy, ta sẽ đem nàng đi—dẫu nàng được sức khổ hạnh của bậc hiền triết che chở.” Nhưng nếu vì nàng mà hiền triết nguyền rủa ta, ắt ta sẽ chuốc lấy diệt vong.

Verse 73

मम भावी भवेदेषा भार्या मृत्युरुतापि मे । तस्माच्छिष्यो भवाम्यस्य शुश्रूषानिरतो मुनेः

Nàng có thể trở thành người vợ tương lai của ta—hoặc cũng có thể là cái chết của ta. Vì thế, ta sẽ làm đệ tử của vị hiền triết này, một lòng tận tụy phụng sự.

Verse 74

प्राप्यांतरं हरिष्यामि नास्य योग्येयमंगना । इति व्यवस्य विद्यार्थिमूर्तिमास्थाय गालवम्

“Hễ gặp cơ hội, ta sẽ đem nàng đi; người nữ này không xứng với ông ấy.” Quyết như vậy, hắn đến gần Gālava, khoác lấy dáng vẻ một học trò cầu học.

Verse 75

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

Sau khi cúi lạy, ta cất lời—bị thúc đẩy bởi mục đích đã ấp ủ. Bởi nơi con người, tâm ý như thế nào thì bạn hữu như thế ấy, và việc mưu toan cũng như thế.

Verse 76

भवेदवश्यं तद्भावि यथा पुंभिः पुरा कृतम् । विवेकवैराग्ययुतो भगवंस्त्वासमुपस्थितः

Điều đã định ắt sẽ thành, như quả báo của việc người xưa đã làm. Ôi Đấng Phước Lành, với trí phân biệt và tâm ly tham, con đã đến gần Ngài.

Verse 77

शिष्योऽहं भवता पाठ्यं कर्णधारं महामुनिम् । अपारपारदं विष्णुं विप्रमूर्तिमुपाश्रितम्

Con là đệ tử của Ngài—xin dạy con, bậc đại hiền, người cầm lái đưa con vượt biển vô bờ: chính là Viṣṇu, Đấng đưa muôn loài qua bờ bên kia, nay được nương tựa nơi đây trong hình tướng một bà-la-môn.

Verse 78

नमस्ये चेतनं ब्रह्मा प्रत्यक्षं गालवाख्यया । अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम्

Con đảnh lễ Thực Tại Tối Thượng có tri giác, hiện bày trước mắt con với danh xưng Gālava. Bị con rắn đen của vô minh cắn, con đang bị độc của nó hành hạ.

Verse 79

उपदेशमहामंत्रैर्मां जांगुलिक जीवय । महामोहमहा वृक्षो हृद्यावापसमुत्थितः

Ôi bậc hàng phục rắn độc, xin làm con hồi sinh bằng những đại chân ngôn của lời chỉ dạy. Cây đại si mê đã mọc lên từ luống hạt trong lòng con.

Verse 80

त्वद्वाक्यतीक्ष्णधारेण कुठारेण क्षयं व्रजेत् । अपवर्गपथव्यापी मूढसंसर्गसेचनः

Nguyện cho sự tưới tẩm của ngu si nơi con—do giao du với kẻ mê muội—được chặt đổ và tiêu diệt bởi lưỡi rìu sắc bén là lời dạy của Ngài, để con đường giải thoát (apavarga, mokṣa) được quang đãng mở ra trước con.

Verse 81

छिद्यतां सूत्रधारेण विद्यापरशुनाधुना । भजामि तव शिष्योऽहं वरिवस्यापरश्चिरम्

Xin cho sợi chỉ dẫn đường và lưỡi rìu của chân tri thức cắt đứt điều ấy ngay bây giờ. Con nương tựa nơi Ngài như một đệ tử của Ngài; bấy lâu nay con chỉ phụng sự sự thờ cúng bên ngoài, chưa bước vào kỷ luật nội tâm cao thượng.

Verse 82

समिद्दर्भान्मूलफलं दारूणि जलमेव च । आहरिष्येऽनुगृह्णीष्व विनीतं मामुपस्थितम्

Con sẽ mang đến củi lửa, cỏ darbha, rễ và quả, khúc gỗ, cùng cả nước nữa. Xin Ngài đoái thương—kẻ khiêm cung này đang đứng hầu cận, sẵn lòng phụng sự.

Verse 83

इत्थं पुरा बकाभिख्यं बकवृत्तिमुपाश्रितम् । तदाऽर्जवे कृतमतिरनुजग्राह मां मुनिः

Thuở xưa như thế, con—được gọi là “Baka”, sống theo lối của loài hạc—đã được vị hiền triết ban ân, khi tâm chí con chuyển về sự ngay thẳng chân thành.

Verse 84

ततोऽतीव विनीतोऽहं भूत्वा तं ब्राह्मणीयुतम् । विश्वासनाय सुदृढं तोषयामि दिनेदिने

Sau đó, con trở nên hết sức khiêm hạ, ngày ngày làm Ngài hoan hỷ—vị ấy có người vợ brāhmaṇī kề bên—để gây dựng niềm tin vững chắc.

Verse 85

स च जानन्मुनिः पत्नीं पात्रभूतामविश्वसन् । स्त्रीचरित्रविदंके तां विधाय स्वपिति द्विजः

Nhưng vị hiền triết ấy—dẫu biết vợ mình là người xứng đáng—vẫn chưa hoàn toàn tin; am tường thói đời, bậc lưỡng sinh đặt nàng lên đùi rồi mới thiếp ngủ.

Verse 86

अथान्यस्मिन्दिने साभूद्ब्राह्मण्यथ रजस्वला । तद्दूरशायिनी रात्रौ विश्वासान्मे तपस्विनी

Rồi vào một ngày khác, người phụ nữ Bà-la-môn ấy đến kỳ kinh nguyệt; và ban đêm, vì tin tưởng nơi ta, người nữ khổ hạnh ấy nằm ở một khoảng cách (tách riêng).

Verse 87

इदमन्तरमित्यंतर्विचिंत्याहं प्रहर्षितः । मलिम्लुचाकृतिर्भूत्वा निशीथे तामथाहरम्

Nghĩ thầm: “Đây là cơ hội của ta,” ta mừng rỡ; rồi mang hình dạng một kẻ malimluca (hạng tiện dân/đạo tặc), vào lúc nửa đêm ta liền bắt cóc nàng đi.

Verse 88

विललाप तदा बाला ह्रियमाणा मयोच्चकैः । मैवं मैवमिति ज्ञात्वा मां स्वरेणाब्रवीन्मुनिम्

Bấy giờ thiếu nữ than khóc khi bị ta cưỡng bức mang đi. Nhận ra ta, nàng hoảng hốt kêu lên: “Đừng! Đừng!” rồi cất tiếng gọi vị hiền triết.

Verse 89

बकवृत्तिरयं दुष्टो धर्मकंचुकमाश्रितः । हरते मां दुराचारस्तस्मात्त्वं त्राहि गालव

Nàng nói: “Kẻ ác này theo ‘hạnh con cò’—một kẻ giả hình khoác áo dharma. Tên gian ác đang bắt cóc ta; vì thế, ôi Gālava, xin cứu hộ ta!”

Verse 90

तव शिष्यः पुरा भूत्वा कोप्वेषोद्य मलिम्लुचः । मां जिहीर्षति तद्रक्ष शरण्य शरणं भव

“Kẻ tiện dân đáng ghê tởm này xưa từng là đệ tử của ngài; nay bị cơn giận che phủ, hắn toan đoạt lấy ta. Xin che chở ta khỏi hắn; ôi đấng nương tựa của kẻ cô thế, xin làm nơi trú ẩn cho ta!”

Verse 91

तद्वाक्यसमकालं स प्रबुद्धो गालवो मुनिः । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा गतिस्तम्भं व्यधान्मम

Ngay lúc ấy, hiền thánh Gālava bừng tỉnh; nói với ta: “Dừng lại, dừng lại!”, rồi chặn đứng bước đi của ta, khiến đường đi của ta trở nên vô lực.

Verse 92

ततश्चित्राकृतिरहं स्तम्भितो मुनिनाऽभवम् । व्रीडितं प्रविशामीव स्वांगानि किल लज्जया

Rồi ta bị hiền thánh làm cho mang hình dạng kỳ dị, méo mó và bị bất động; vì hổ thẹn, như thể ta muốn co rút lại và chui vào chính các chi thể của mình.

Verse 93

ततः प्रकुपितः प्राह मामभ्येत्याथ गालवः । तद्वज्रदुःसहं वाक्यं येनाहमभवं बकः

Rồi Gālava nổi giận, tiến đến gần ta và thốt ra những lời như sét đánh, không sao chịu nổi—chính bởi lời ấy mà ta hóa thành chim hạc.

Verse 94

गालव उवाच । बकवृत्तिमुपाश्रित्य वंचितोऽहं यतस्त्वया । तस्माद्बकस्त्वं भविता चिरकालं नराधम

Gālava nói: “Vì ngươi nương theo lối sống của chim hạc mà lừa dối ta; bởi vậy, ngươi sẽ làm chim hạc trong thời gian dài, hỡi kẻ hèn mạt nhất trong loài người.”

Verse 95

इति शप्तोऽहमभवं मुनिनाऽधर्ममाश्रितः । परदारोपसेवार्थमनर्थमिममागतः

Vì thế, bị hiền thánh nguyền rủa, ta trở thành kẻ nương theo phi pháp; do mưu cầu tư thông với vợ người, ta đã rơi vào tai ương này.

Verse 96

न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

Trong đời này, không có điều gì hủy hoại thọ mạng và phúc lành của người đàn ông bằng việc tư thông với vợ của kẻ khác.

Verse 97

ततः सती सा मत्स्पर्शदूषितांगी तपस्विनी । मया विमुक्ता स्नात्वा मां तथैवानुशशाप ह

Rồi người nữ khổ hạnh đức hạnh ấy—thân thể bị ô uế bởi sự chạm của ta—khi được ta thả ra, liền tắm gội và cũng theo cách ấy mà thốt lời nguyền rủa ta.

Verse 98

एवं ताभ्यामहं शप्तो ह्यश्वत्थपर्णवद्भयात् । कंपमानः प्रणम्योभाववोचं तत्र दम्पती

Bị cả hai người nguyền rủa như thế, ta run rẩy vì sợ hãi như chiếc lá cây aśvattha; ta cúi đầu đảnh lễ và thưa lời với đôi vợ chồng ấy ngay tại đó.

Verse 99

गणोऽहमीश्वरस्यैव दुर्विनीततरो युवाम् । निरोधमेवं कुरुतं भगवंतावनुग्रहम्

“Ta vốn là một gaṇa của đấng Īśvara, nhưng đã trở nên vô cùng buông thả. Ôi đôi bậc đáng tôn kính, xin thương xót—hãy ngăn giữ lỗi này cho ta theo cách ấy.”

Verse 100

वाचि क्षुरो नावनीतं हृदयं हि द्विजन्मनाम् । प्रकुप्यंति प्रसीदंति क्षणेनापि प्रसादिताः

Trong lời nói, bậc “nhị sinh” có thể sắc như dao cạo; nhưng lòng họ chẳng thiếu sự mềm mại như bơ. Họ có thể bùng giận rồi lại nguôi; khi đã được làm dịu, chỉ trong khoảnh khắc họ lại trở nên từ hòa ban ân.

Verse 101

त्वयि विप्रतिपन्नस्य त्वमेव शरणं मम । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

Con đây lạc lối, rối bời, chỉ có Ngài là nơi nương tựa. Như kẻ trượt chân trên đất, chính mặt đất lại làm chỗ tựa để đứng dậy lần nữa.

Verse 102

गणाधिपत्यमपि मे जातं परिभवास्पदम् । विषदंता हि जायन्ते दुर्विनीतस्य सम्पदः

Ngay cả quyền làm chủ các Gaṇa cũng trở thành chỗ nhục nhã cho con. Vì với kẻ vô kỷ luật, phú quý tự nó mọc nanh độc.

Verse 103

विदुरेष्यद्धियाऽपायं परतोऽन्ये विवेकिनः । नैवोभयं विदुर्नीचा विनाऽनुभवमात्मनः

Người có trí thấy hiểm họa ngay khi nó còn đang đến gần; kẻ khác hiểu ra sau khi việc đã xảy ra. Nhưng kẻ hèn kém thì chẳng biết cả hai, trừ khi tự thân nếm trải.

Verse 104

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

Kẻ vô kỷ luật, dù đạt được phú quý, hay học vấn, hay quyền uy, cũng chẳng trụ lâu ở chỗ vững bền—như con, say men kiêu mạn, đã không thể.

Verse 105

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः । एते मदा मदांधानामेत एव सतां दमाः

Kiêu vì học, kiêu vì của, và thứ ba là kiêu vì dòng dõi—đó là những men say làm kẻ say hóa mù. Nhưng chính những điều ấy lại trở thành sự tự chế cho bậc hiền thiện.

Verse 106

नोदर्कशालिनी बुद्धिर्येषामविजितात्मनाम् । तैः श्रियश्चपला वाच्यं नीयंते मादृशैर्जनैः

Kẻ chưa tự thắng mình thì không có trí tuệ phân biệt, nhìn xa. Bởi những người như thế, phú quý mong manh tất yếu bị cuốn trôi—như đã xảy đến với hạng người như ta.

Verse 107

तत्प्रसीद मुनिश्रेष्ठ शापांतं मेऽधुना कुरु । दुर्विनीतेष्वपि सदा क्षमाचारा हि साधवः

Vì thế, xin Ngài đoái thương, bậc hiền triết tối thượng—nay hãy chấm dứt lời nguyền của tôi. Bởi người thiện luôn lấy tha thứ làm hạnh, dẫu đối với kẻ vô kỷ luật.

Verse 108

इत्थं वचसि विज्ञप्ते विनीतेनापि वै मया । प्रसादप्रवणो भूत्वा शापांतं मे तदा व्यधात्

Khi tôi—dẫu trước kia—nay đã khiêm cung mà thưa như vậy, Ngài, nghiêng lòng về từ mẫn, liền định cho lời nguyền của tôi được chấm dứt.

Verse 109

गालव उवाच । छन्नकीर्तिसमुद्धारसहायस्त्वं भविष्यसि । यदेन्द्रद्युम्नभूपस्य तदा मोक्षमवाप्स्यसि

Gālava nói: Ngươi sẽ trở thành người trợ giúp trong việc phục hồi danh tiếng của Channakīrti. Và khi trợ giúp vua Indradyumna, bấy giờ ngươi sẽ đạt giải thoát.

Verse 110

इत्यहं मुनिशापेन तदाप्रभृति पर्वते । हिमाचले बको भूत्वा काश्यपेयो वसामि च

“Vì thế, do lời nguyền của bậc hiền triết, từ đó về sau ta cư trú trên núi Himācala. Hóa thành chim hạc, ta—Kāśyapeya—vẫn sống tại đây.”

Verse 111

राज्यं चिरायुरिति मे घृतकम्बलस्य जातिस्मरत्वमधुनापि तथानु भावान् । शापाद्बकत्वमभवन्मुनिगालवस्य तद्भद्र सर्वमुदितं भवताद्य पृष्टम्

“Vương quyền” và “trường thọ”—đó là những trải nghiệm của ta khi mang thân Ghṛtakambala; đến nay ta vẫn nhớ các đời ấy cùng những quả báo của chúng. Do lời nguyền của hiền thánh Gālava, ta đã hóa thành chim hạc. Ô bậc hiền quý, nay ta đã thuật hết mọi điều ngài hỏi.”