Adhyaya 28

Verse 1

अपन बक। ] अति्ऑशाड<ह (पुत्रदर्शनपर्व) एकोनत्रिशो<5 ध्याय: 5300 बान्धवोंके शोकसे दुखी होना तथा गान्धारी और व्यासजीसे अपने मरे हुए पुत्रोंके दर्शन करनेका अनुरोध जनमेजय उवाच वनवासं गते विप्र धृतराष्ट्रे महीपतौ । सभारयें नृपशार्दूल वध्वा कुन्त्या समन्विते

Janamejaya thưa: “Bạch Bà-la-môn, khi vua Dhṛtarāṣṭra—chúa tể cõi đất—lên đường vào rừng sống đời ẩn cư, có hoàng hậu Gāndhārī và nàng dâu Kuntī cùng đi, thì sau đó đã xảy ra điều gì? Xin hãy kể cho ta: sự việc kỳ diệu mà bậc rực sáng Vyāsa đã báo trước rằng ‘Ta sẽ bày tỏ một điều lạ lùng’ đã diễn ra ra sao—vào lúc Vidura đã chứng đắc viên mãn và nhập vào thân của Dharmarāja Yudhiṣṭhira, còn các con của Pāṇḍu đều cư trú trong khuôn viên ẩn thất?”

Verse 2

विदुरे चापि संसिद्धि धर्मराजं व्यपाश्रिते । वसत्सु पाण्डुपुत्रेषु सर्वेष्वाश्रममण्डले

Janamejaya thưa: “Khi Dhṛtarāṣṭra, chúa tể cõi đất, lên đường vào rừng sống đời ẩn cư cùng hoàng hậu Gāndhārī và nàng dâu Kuntī; khi Vidura đã chứng đắc viên mãn và nhập vào thân của Dharmarāja Yudhiṣṭhira; và khi tất cả các con của Pāṇḍu đều ở trong khuôn viên ẩn thất—thì sự việc kỳ diệu mà Vyāsa rực sáng đã báo trước, rằng ‘Ta sẽ bày tỏ một điều lạ lùng’, đã diễn ra như thế nào? Xin hãy kể cho ta.”

Verse 3

यत्‌ तदाश्चर्यमिति वै करिष्यामीत्युवाच ह । व्यास: परमतेजस्वी महर्षिस्तद्‌ वदस्व मे

Vua Janamejaya thưa: “Bậc đại hiền Vyāsa rực rỡ vô song ấy đã từng tuyên bố: ‘Ta sẽ làm hiển lộ một điều kỳ diệu.’ Xin bậc tôn giả cho trẫm biết: sự kiện kỳ diệu ấy đã xảy ra như thế nào—vào lúc vua Dhṛtarāṣṭra, chúa tể cõi đất, lên đường vào rừng sống đời lâm cư cùng chính hậu Gāndhārī và nàng dâu Kuntī; khi Vidura chứng đắc thành tựu rồi nhập vào thân của Dharmarāja Yudhiṣṭhira; và khi toàn thể các Pāṇḍava đến cư trú trong khuôn viên ẩn viện?”

Verse 4

वनवासे च कौरव्य: कियन्तं कालमच्युत: । युधिष्ठिरो नरपति्यवसत्‌ सजनस्तदा,अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले कुरुवंशी राजा युधिष्ठिर कितने दिनोंतक सब लोगोंके साथ वनमें रहे थे?

Janamejaya hỏi: “Hỡi hậu duệ nhà Kuru, xin nói cho trẫm biết—vua Yudhiṣṭhira, bậc kiên định không hề rời khỏi khuôn phép chính đáng, đã ở trong rừng bao lâu, khi ấy cùng với dân chúng của mình?”

Verse 5

किमाहाराश्ष ते तत्र ससैन्या न्यवसन्‌ प्रभो | सान्तःपुरा महात्मान इति तद्‌ ब्रूहि मेडनघ,प्रभो! निष्पाप मुने! सैनिकों और अन्तःपुरकी स्त्रियोंके साथ वे महात्मा पाण्डव क्या आहार करके वहाँ निवास करते थे?

Janamejaya thưa: “Bạch tôn giả, tại đó những bậc đại tâm là các Pāṇḍava đã dùng thức ăn gì, khi cư trú cùng quân đội và các phụ nữ nơi nội cung? Hỡi bậc vô nhiễm, xin nói cho trẫm biết điều ấy.”

Verse 6

वैशम्पायन उवाच ते<नुज्ञातास्तदा राजन्‌ कुरुराजेन पाण्डवा: । विविधान्यन्नपानानि विश्राम्यानुभवन्ति ते

Vaiśampāyana thưa: “Tâu Đại vương, khi ấy các Pāṇḍava đã được vua nhà Kuru cho phép; vì thế họ nghỉ ngơi tại đó và thọ dụng đủ loại thức ăn, đồ uống. Cảnh ấy nêu bật một khoảnh khắc hiếu khách theo đúng pháp và sự hòa giải—rằng dẫu sau đại chiến, người ta vẫn giữ trọn sự ưng thuận, tiết độ và lòng chăm sóc đối với khách.”

Verse 7

मासमेकं विजहुस्ते ससैन्यान्तःपुरा वने । अथ तत्रागमद्‌ व्यासो यथोक्त ते मयानघ

Vaiśampāyana thưa: “Trọn một tháng họ ở trong rừng, có quân đội và các phụ nữ nơi nội cung đi cùng. Rồi sau đó, hỡi người vô nhiễm, đúng như ta đã kể, Vyāsa đã đến nơi ấy.”

Verse 8

तथा च तेषां सर्वेषां कथाभिन्‌पसंनिधौ । व्यासमन्वास्यतां राजन्नाजम्मुर्मुन॒यो परे

Vaiśampāyana nói: Khi những cuộc đối thoại ấy vẫn đang diễn ra trước mặt tất cả, tâu Đại vương, trong lúc họ ngồi phía sau hiền thánh Vyāsa, thì các bậc ẩn sĩ khác cũng lần lượt đến nơi ấy.

Verse 9

नारद: पर्वतश्चैव देवलश्न महातपा: । विश्वावसुस्तुम्बुरुश्न चित्रसेनश्व भारत,भारत! उनमें नारद, पर्वत, महातपस्वी देवल, विश्वावसु, तुम्बुरु तथा चित्रसेन भी थे

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Bhārata, trong số họ có Nārada và Parvata, ẩn sĩ đại khổ hạnh Devala; lại có các Gandharva là Viśvāvasu, Tumburu và Citrasena.”

Verse 10

तेषामपि यथान्यायं पूजां चक्रे महातपा: । धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञात: कुरुराजो युधिष्ठिर:,धृतराष्ट्रकी आज्ञासे महातपस्वी कुरुराज युधिष्ठिरने उन सबकी भी यथोचित पूजा की

Vaiśampāyana nói: Theo đúng lễ nghi, Yudhiṣṭhira—vị vua Kuru đại khổ hạnh—sau khi đã được Dhṛtarāṣṭra cho phép, liền dâng những sự tôn kính xứng đáng đến cả họ.

Verse 11

निषेदुस्ते ततः सर्वे पूजां प्राप्प युधिष्ठिरात्‌ । आसजनेषु च पुण्येषु बर्हिणेषु वरेषु च,युधिष्ठिससे पूजा ग्रहण करके वे सब-के-सब मोरपंखके बने हुए पवित्र एवं श्रेष्ठ आसनोंपर विराजमान हुए

Vaiśampāyana nói: Rồi tất cả họ, sau khi nhận sự tôn kính từ Yudhiṣṭhira, liền an tọa trên những chỗ ngồi thiêng và thượng hạng—những tòa ngồi đẹp được trang sức bằng lông công.

Verse 12

तेषु तत्रोपविष्टेषु स तु राजा महामति: । पाण्डुपुत्रै: परिवृतो निषसाद कुरूद्गह,कुरुश्रेष्ठ! उन सबके बैठ जानेपर पाण्डवोंसे घिरे हुए परम बुद्धिमान्‌ राजा धुृतराष्ट्र बैठे

Khi tất cả đã an tọa, vua Dhṛtarāṣṭra, bậc đại trí—được các con trai của Pāṇḍu vây quanh—cũng ngồi xuống, hỡi bậc tối thượng của dòng Kuru.

Verse 13

गान्धारी चैव कुन्ती च द्रौपदी सात्वती तथा । स्त्रियश्लान्यास्तथान्याभि: सहोपविविशुस्तत:,गान्धारी, कुन्ती, द्रौपदी, सुभद्रा तथा दूसरी स्त्रियाँ अन्य स्त्रियोंके साथ आस-पास ही एक साथ बैठ गयीं

Vaiśampāyana nói: Gāndhārī, Kuntī, Draupadī và Sātvātī (Subhadrā), cùng với các phụ nữ khác, bấy giờ ngồi lại với nhau ở gần đó.

Verse 14

तेषां तत्र कथा दिव्या धर्मिष्ठा श्ना भवन्‌ नूप । ऋषीणां च पुराणानां देवासुरविमिश्रिता:

Vaiśampāyana nói: Tại đó, giữa họ, những cuộc đàm đạo thiêng liêng đã khởi lên, thấm đẫm nền tảng của dharma, hỡi bậc quân vương. Họ cũng bắt đầu bàn luận về các hiền triết thời cổ và những truyền thống xưa, đan xen với các chuyện tích về chư thiên và asura.

Verse 15

ततः कथान्ते व्यासस्तं प्रज्ञाचक्षुषमी श्वरम्‌ । प्रोवाच वदतां श्रेष्ठ; पुनरेव स तद्‌ वच:

Rồi khi câu chuyện đã đến hồi kết, Vyāsa—bậc tối thượng trong hàng người thuyết giảng—đã ngỏ lời với vị chúa tể ấy, người nhìn bằng con mắt trí tuệ, và lại nói với ông những lời này.

Verse 16

विदितं मम राजेन्द्र यत्‌ ते हृदि विवक्षितम्‌

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng, ta đã biết điều mà ngài định thổ lộ trong lòng.”

Verse 17

गान्धार्याश्वैव यद दुःखं हृदि तिष्ठति नित्यदा

Vaiśampāyana nói: “Và nỗi sầu của Gāndhārī—bất cứ niềm đau nào ngự trong lòng bà—vẫn ở đó không lúc nào rời.”

Verse 18

कुन्त्याश्व यन्महाराज द्रौपद्याश्व हृदि स्थितम्‌ “महाराज! गान्धारी, कुन्ती और द्रौपदीके हृदयमें भी जो दुःख सदा बना रहता है, वह भी मुझे ज्ञात है ।। यच्च धारयते तीव्र दु:खं पुत्रविनाशजम्‌

Vaiśampāyana nói: “Tâu Đại vương, thần biết nỗi sầu khổ vẫn ngự trong lòng Kuntī và cả trong lòng Draupadī—chính là nỗi bi thương dữ dội mà họ còn phải mang chịu mãi, phát sinh từ sự diệt vong của các con trai họ.”

Verse 19

श्रुत्वा समागममिमं सर्वेषां वस्तुतो नूप

Vaiśampāyana nói: “Tâu bệ hạ, sau khi nghe về cuộc hội ngộ của tất cả họ, đúng như sự việc đã diễn ra…”

Verse 20

इमे च देवगन्धर्वा: सर्वे चेमे महर्षय:

Vaiśampāyana nói: “Đây là các Gandharva cõi trời, và đây nữa là tất thảy các đại hiền triết.” Lời thuật nhấn mạnh rằng cảnh tượng ấy đang được những bậc tôn quý chứng kiến và chuẩn nhận, khiến những biến cố đang diễn ra mang sức nặng đạo lý và tầm nghiêm trọng của trật tự vũ trụ.

Verse 21

तदुच्यतां महाप्राज्ञ कं काम॑ प्रददामि ते

“Vậy xin hãy nói cho ta, bậc đại trí: nguyện vọng nào của ngài ta sẽ ban cho?”

Verse 22

एवमुक्त: स राजेन्द्रो व्यासेनामितबुद्धिना

Được Vyāsa, bậc trí tuệ vô lượng, hỏi như thế, vị vua tối thượng ấy lặng lẽ lắng nghe—sẵn sàng đáp lời theo đúng dharma và theo lời chỉ dạy của một hiền triết có tuệ giác vượt ngoài phán đoán thường tình.

Verse 23

धन्यो>स्म्यनुगृहीतश्व सफलं जीवितं च मे

Vaiśampāyana nói: “Ta thật có phúc; ta đã được ban ân, và đời ta cũng đã kết trái.”

Verse 24

अद्य चाप्यवगच्छामि गतिमिष्टामिहात्मन:

“Và ngay hôm nay nữa, ta hiểu rõ con đường và định mệnh mà lòng ta hằng ưa chuộng cho chính mình nơi đây.”

Verse 25

दर्शनादेव भवतां पूतो<हं नात्र संशय:

Vaiśampāyana nói: “Chỉ cần được thấy các ngài, ta đã được thanh tịnh—điều ấy không còn nghi ngờ.”

Verse 26

किं तु तस्य सुदुर्बुद्धेर्मन्दस्यापनयैर्भूशम्‌

Nhưng còn kẻ ấy—đầu óc đần độn, hiểu biết lệch lạc tận cùng—thì bị giày vò nặng nề bởi những lần vấp ngã và nhục nhã nối tiếp; tâm trí hắn không được sửa trị mà càng bị xô vào mịt mù rối loạn.

Verse 27

अपापा: पाण्डवा येन निकृता: पापबुद्धिना

Vaiśampāyana nói: Các Pāṇḍava—những người không vướng tội—đã bị kẻ mang tâm địa ác độc lừa gạt và làm điều bất công.

Verse 28

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपर्वके अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें व्यासवाक्यविषयक अद्वाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ,राजानश्न महात्मानो नानाजनपदेश्वरा:

Như vậy, trong bộ «Śrī Mahābhārata», thuộc «Āśramavāsika Parva»—cụ thể là phần «Āśramavāsa»—chương thứ hai mươi hai, nói về lời của hiền thánh Vyāsa, đã được kết thúc. Chương ấy gợi lại sự hiện diện của những bậc quân vương đại hồn, những người cai trị nhiều cõi nước khác nhau, làm nổi bật bức tranh đạo lý và chính trị rộng lớn, nơi lời khuyên răn, sự xuất ly và hậu quả sau chiến tranh được đặt vào khuôn khổ.

Verse 29

ये ते पितृश्च दारांश्व प्राणांक्ष मनसः प्रियान्‌,इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि धृतराष्ट्रादिकृतप्रार्थने एकोनत्रिंशो5ध्याय:

Vaiśampāyana nói: “Những người cha của các ngươi, những người vợ ấy, và cả chính mạng sống—quả thật, hết thảy những gì lòng các ngươi yêu quý…” (Ông bắt đầu liệt kê những mối thân tình và điều thiết yếu được trân quý nhất, đặt nền cảm xúc và đạo lý cho lời khẩn cầu sắp đến, cùng nỗi khao khát được gặp lại/được thấy mặt trong bối cảnh xuất ly và hậu chiến.)

Verse 30

का नु तेषां गतिर्ब्रह्यन्‌ मित्रार्थे ये हता मूृथे

Vaiśampāyana nói: “Bạch Bà-la-môn, những người bị giết nơi chiến địa vì nghĩa bạn bè thì đạt đến số phận nào?”

Verse 31

दूयते मे मनो5भीक्ष्णं घातयित्वा महाबलम्‌

Vaiśampāyana nói: “Tâm trí ta bị dày vò bởi sầu khổ hết lần này đến lần khác, vì ta đã khiến bậc dũng lực kia phải bị giết.”

Verse 32

मम पुत्रेण मूढेन पापेनाकृतबुद्धिना

“Bởi con trai ta—kẻ mê muội, tội lỗi, và không có chánh trí—…”

Verse 33

एतत्‌ सर्वमनुस्मृत्य दहमानो दिवानिशम्‌

Vaiśampāyana nói: “Nhớ lại tất cả những điều ấy, ta bừng cháy suốt ngày đêm. Bị dày vò bởi sầu khổ và bi thương, ta chẳng hề tìm được chút an bình nào. Thưa cha, sa vào chính những mối lo ấy, ta không bao giờ đạt được sự tĩnh lặng.”

Verse 34

न शान्तिमधिगच्छामि दुःखशोकसमाहत: । इति मे चिन्तयानस्य पित: शान्तिर्न विद्यते

Vaiśampāyana nói: “Bị sầu khổ và bi thương quật ngã, ta không sao đạt được an bình. Khi ta cứ mãi xoay vần những việc ấy trong tâm trí, thưa cha, nơi ta chẳng có lấy một chút bình yên.”

Verse 35

वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा विविध तस्य राजर्षे: परिदेवितम्‌ । पुनर्नवीकृत: शोको गान्धार्या जनमेजय

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Janamejaya, nghe lời than khóc muôn vẻ của vị vương hiền ấy—Dhṛtarāṣṭra—nỗi sầu của Gāndhārī lại bừng dậy, như vừa được khơi mới.”

Verse 36

कुन्त्या द्रुपदपुत्र्या श्न सुभद्रायास्तथैव च । तासां च वरनारीणां वधूनां कौरवस्य ह,कुन्ती, दौपदी, सुभद्रा तथा कुरुरगाजकी उन सुन्दरी बहुओंका शोक भी फिरसे उमड़ आया

Vaiśampāyana nói: “Nỗi đau lại dâng lên nơi Kuntī, nơi ái nữ của Drupada (Draupadī), và cả nơi Subhadrā—những bậc nữ nhân cao quý ấy, các nàng dâu của dòng Kuru.”

Verse 37

पुत्रशोकसमाविष्टा गान्धारी त्विदमब्रवीत्‌ । श्वशुरं बद्धनयना देवी प्राज्जलिरुत्थिता,आँखोंपर पट्टी बाँधे गान्धारी देवी श्वशुरके सामने हाथ जोड़कर खड़ी हो गयीं और पुत्रशोकसे संतप्त होकर इस प्रकार बोलीं

Bị nỗi đau mất con bao trùm, Gāndhārī nói những lời này. Hoàng hậu, đôi mắt bị bịt bằng dải vải, đứng dậy, chắp tay cung kính trước cha chồng; và—bừng cháy trong sầu thảm—bắt đầu thưa lời.

Verse 38

षोडशेमानि वर्षाणि गतानि मुनिपुज्भव । अस्य राज्ञो हतान्‌ पुत्रान शोचतो न शमो विभो,मुनिवर! प्रभो! इन महाराजको अपने मरे हुए पुत्रोंक लिये शोक करते आज सोलह वर्ष बीत गये; किंतु अबतक इन्हें शान्ति नहीं मिली

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc hiền triết tối thượng, mười sáu năm đã trôi qua, vậy mà vị vua này—than khóc những người con bị sát hại—vẫn chẳng tìm được an bình. Nỗi sầu của ông chưa hề nguôi, cho thấy sự luyến ái đối với người thân và vết thương của chiến tranh có thể trói buộc tâm trí rất lâu, dù thời gian đã đi qua.”

Verse 39

पुत्रशोकसमाविष्टो नि:श्वसन्‌ होष भूमिप: । न शेते वसती: सर्वा धृतराष्ट्रो महामुने

Vaiśampāyana nói: “Hỡi đại hiền triết, bị nỗi đau mất con bao phủ, vua Dhṛtarāṣṭra cứ thở dài não nề và than khóc. Suốt đêm ông không được yên nghỉ; giấc ngủ chẳng đến với ông.”

Verse 40

लोकानन्यान्‌ समर्थो5सि स्रष्टं सर्वास्तपोबलात्‌ | किमु लोकान्तरगतान्‌ राज्ञो दर्शयितुं सुतान्‌

Vaiśampāyana nói: “Nhờ sức mạnh khổ hạnh của ngài, ngài có thể tạo dựng cả những thế giới khác. Vậy thì, việc cho nhà vua được thấy—chỉ một lần thôi—những người con đã đi sang cõi khác, có gì là khó đối với ngài?”

Verse 41

इयं च द्रौपदी कृष्णा हतज्ञातिसुता भृशम्‌ । शोचत्यतीव सर्वासां स्नुषाणां दयिता स्नुषा

Vaiśampāyana nói: “Và Draupadī, Kṛṣṇā này—người có bà con và các con trai bị giết hại thảm khốc—đau buồn khôn xiết. Trong tất cả các nàng dâu, nàng là người được yêu quý nhất.”

Verse 42

तथा कृष्णस्य भगिनी सुभद्रा भद्रभाषिणी । सौभद्रवधसंतप्ता भृशं॑ शोचति भाविनी

Vaiśampāyana nói: “Cũng vậy, Subhadrā—em gái của Kṛṣṇa, lời nói hiền hòa và tấm lòng cao quý—đau đớn sâu sắc vì Saubhadra (Abhimanyu) bị sát hại, và nàng than khóc thảm thiết.”

Verse 43

“सदा मंगलमय वचन बोलनेवाली श्रीकृष्णकी बहन भाविनी सुभद्रा सर्वदा अपने पुत्र अभिमन्युके वधसे संतप्त हो निरन्तर शोकमें ही डूबी रहती है ।।

Vaiśampāyana nói: Subhadrā—em gái của Śrī Kṛṣṇa, hiền hòa và luôn thốt lời cát tường—vẫn không ngừng bị thiêu đốt bởi cái chết của con trai nàng, Abhimanyu, chìm mãi trong sầu khổ không phút nguôi. Và đây là người vợ được yêu quý nhất của Bhūriśravas, ngồi đó, bàng hoàng vì tai ương chồng mất, than khóc thảm thiết. Cha chồng nàng, Bāhlika—bậc tối thượng trong dòng Kuru—cũng đã bị giết; còn Somadatta, cha của Bhūriśravas, cùng với cha mình, đã gặp cái chết của bậc anh hùng trong trận đại chiến ấy.

Verse 44

यस्यास्तु श्वशुरो धीमान्‌ बाह्विक: स कुरूद्गवह: । निहतः सोमदत्तश्न पित्रा सह महारणे

Vaiśampāyana nói: “Cha chồng nàng, Bāhlika—bậc tối thượng trong dòng Kuru—đã bị giết. Và Somadatta cũng vậy, cùng với cha mình, đã chết trong trận đại chiến ấy.”

Verse 45

श्रीमतो<5स्य महाबुद्धे: संग्रामेष्वपलायिन: । पुत्रस्य ते पुत्रशतं निहतं यद्‌ रणाजिरे

Vaiśampāyana nói: “Bạch đại hiền triết, đây là một trăm nàng dâu hầu cận ta—những người vợ của con trai ngài, vị quốc vương lẫy lừng, trí tuệ siêu việt và chưa từng quay lưng trong chiến trận—mà một trăm người con của ông đã bị giết trên chiến địa. Bị giáng xuống bởi nỗi đau khôn cùng từ tai ương ấy, họ vẫn tận tụy phụng sự ta, dù sầu thảm của họ cứ mãi làm sâu thêm tang thương của cả ta lẫn nhà vua.”

Verse 46

तस्य भार्याशतमिदं दुःखशोकसमाहतम्‌ । पुन: पुनर्वर्धयानं शोकं राज्ञो ममैव च

Vaiśampāyana nói: “Đoàn thê thiếp của ông ấy, bị quật ngã bởi khổ đau và sầu thảm, cứ hết lần này đến lần khác làm tăng thêm tiếng than khóc—của nhà vua và của cả ta nữa.”

Verse 47

ये च शूरा महात्मान: श्वशुरा मे महारथा:

Vaiśampāyana nói: “Và những bậc anh hùng, tâm hồn vĩ đại ấy—những cha chồng của ta—những chiến xa dũng mãnh…”

Verse 48

तव प्रसादाद्‌ भगवन्‌ विशोको<यं महीपति:

Vaiśampāyana nói: “Nhờ ân huệ của Ngài, ô Đấng Tôn Quý, vị quân vương này đã thoát khỏi sầu khổ.”

Verse 49

इत्युक्तवत्यां गान्धार्या कुन्ती व्रतकृशानना

Khi Gandhārī nói như vậy xong, Kuntī—gương mặt gầy đi vì giới hạnh và khổ hạnh—(đáp lại/hiện diện), trong cảnh mà nỗi bi thương được tiết chế bởi kỷ luật, và sức nặng của nghiệp xưa được gánh chịu trong im lặng cùng lời nguyện.

Verse 50

तामृषिर्वरदो व्यासो दूरश्रवणदर्शन:

Bấy giờ hiền triết Vyāsa—nổi danh là bậc ban ân phúc, lại có thần lực nghe và thấy từ xa—đã bàn đến việc ấy bằng tuệ kiến sâu rộng, khi câu chuyện chuyển sang lời chỉ dạy và sự can thiệp đầy từ mẫn.

Verse 51

तामुवाच ततो व्यासो यत्‌ ते कार्य विवक्षितम्‌

Rồi Vyāsa nói với bà: “Hãy nói cho ta biết điều bà muốn được thực hiện—mục đích bà định bày tỏ là gì.”

Verse 52

श्वशुराय तत: कुन्ती प्रणम्य शिरसा तदा,तब कुन्तीने मस्तक झुकाकर श्वशुरको प्रणाम किया और लज्जित हो प्राचीन गुप्त रहस्यको प्रकट करते हुए कहा

Vaiśaṃpāyana nói: Bấy giờ Kuntī cúi đầu đảnh lễ cha chồng. Với sự dè dặt khiêm cung, bà bắt đầu bộc lộ một bí mật cổ xưa đã bị che giấu từ lâu—một khoảnh khắc đặt lòng khiêm hạ và lời nói thật lên trên nỗi hổ thẹn riêng, để phụng sự dharma.

Verse 53

उवाच वाक्‍्यं सत्रीडा विवृण्वाना पुरातनम्‌,तब कुन्तीने मस्तक झुकाकर श्वशुरको प्रणाम किया और लज्जित हो प्राचीन गुप्त रहस्यको प्रकट करते हुए कहा

Vaiśampāyana nói: Với sự e dè khiêm nhường, nàng bắt đầu hé lộ một chuyện xưa. Rồi Kuntī cúi đầu, kính lễ phụ vương bên chồng; và tuy hổ thẹn, nàng vẫn quyết lòng, bày tỏ một bí mật cổ xưa đã bị che giấu từ lâu, rồi cất lời.

Verse 153

प्रीयमाणो महातेजा: सर्ववेदविदां वर: । बातचीतके अनन्‍्तमें सम्पूर्ण वेदवेत्ताओं और वक्ताओंमें श्रेष्ठ महातेजस्वी महर्षि व्यासजीने प्रसन्न होकर प्रज्ञाचक्षु राजा धृतराष्ट्रसे पुन: वही बात कही

Vaiśampāyana nói: Lòng hoan hỷ, bậc đại hiền Vyāsa—rực sáng uy lực tâm linh, đứng đầu trong hàng người thông suốt Veda—lại một lần nữa nói những lời ấy với vua Dhṛtarāṣṭra, người đã được trí tuệ khai mở con mắt nội tâm.

Verse 186

सुभद्रा कृष्णभगिनी तच्चापि विदितं मम | “श्रीकृष्णकी बहन सुभद्रा अपने पुत्र अभिमन्युके मारे जानेका जो दुःसह दुःख हृदयमें धारण करती है, वह भी मुझसे अज्ञात नहीं है

Vaiśampāyana nói: «Subhadrā, em gái của Kṛṣṇa—điều ấy ta cũng biết: nỗi đau không sao chịu nổi mà nàng ôm giữ trong tim vì con trai nàng, Abhimanyu, bị sát hại, không hề là điều ta không hay».

Verse 193

संशयच्छेदनार्थाय प्राप्त: कौरवनन्दन । “कौरवनन्दन! नरेश्वर! वास्तवमें तुम सब लोगोंका यह समागम सुनकर तुम्हारे मानसिक संदेहोंका निवारण करनेके लिये मैं यहाँ आया हूँ

Vaiśampāyana nói: «Hỡi niềm tự hào của dòng Kuru, bậc quân vương! Ta đến đây để chặt đứt nghi hoặc. Nghe tin về cuộc hội tụ này, ta đã đến để xua tan những điều còn mơ hồ trong tâm trí ngài.»

Verse 203

पश्यन्तु तपसो वीर्यमद्य मे चिरसम्भूतम्‌ । 'ये देवता, गन्धर्व और महर्षि सब लोग आज मेरी चिरसंचित तपस्याका प्रभाव देखें

Vaiśampāyana nói: «Hãy để họ hôm nay chứng kiến sức mạnh sinh ra từ khổ hạnh ta đã tích tụ lâu dài—hãy để chư thiên, các Gandharva và các đại hiền triết thấy rõ uy lực của sự tu khổ hạnh ấy, được gom góp qua năm tháng.»

Verse 213

प्रवणो5स्मि वरं दातुं पश्य मे तपस: फलम्‌ । “महाप्राज्ञ नरेश! बोलो, मैं तुम्हें कौन-सा अभीष्ट मनोरथ प्रदान करूँ? आज मैं तुम्हें मनोवाञ्छित वर देनेको तैयार हूँ। तुम मेरी तपस्याका फल देखो”

Vaiśampāyana nói: “Ta sẵn lòng ban một ân huệ. Hãy nhìn xem quả báo của khổ hạnh ta. Hãy nói đi, hỡi bậc quân vương trí tuệ—nguyện vọng nào mà khanh hằng ấp ủ, ta sẽ thành tựu cho khanh?”

Verse 233

यन्मे समागमोउद्येह भवद्धिः सह साधुभि: । 'भगवन्‌! आज मैं धन्य हूँ, आपलोगोंकी कृपाका पात्र हूँ तथा मेरा यह जीवन भी सफल है; क्योंकि आज यहाँ आप-जैसे साधु-महात्माओंका समागम मुझे प्राप्त हुआ है

Vaiśampāyana nói: “Hôm nay ta thật phúc lành—xứng đáng nhận lòng thương của chư vị—và đời ta đã kết quả; bởi ngay tại đây, ngay lúc này, ta được hội ngộ cùng các bậc hiền thánh, những đại nhân cao cả như chư vị.”

Verse 246

ब्रह्मकल्पैर्भवद्धिर्यत्‌ समेतो5हं तपोधना: । “तपोधनो! आप ब्रह्मतुल्य महात्माओंका जो संग मुझे प्राप्त हुआ उससे मैं समझता हूँ कि यहाँ अपने लिये अभीष्ट गति मुझे प्राप्त हो गयी

Vaiśampāyana nói: “Hỡi các bậc khổ hạnh giàu công phu! Vì ta được ở trong hội chúng của chư vị—những bậc vĩ đại ngang tầm Phạm Thiên—nên ta hiểu rằng ngay tại đây, ngay lúc này, ta đã đạt đến đích mà ta hằng mong. Sự giao hội với những đại nhân như Phạm Thiên ấy tự nó vừa là con đường vừa là nơi đến: thanh tẩy, nâng cao, và xác chứng điều thiện tối thượng của con người.”

Verse 256

विद्यते न भयं चापि परलोकान्ममानघा: । “इसमें संदेह नहीं कि मैं आपलोगोंके दर्शनमात्रसे पवित्र हो गया। निष्पाप महर्षियो! अब मुझे परलोकसे कोई भय नहीं है

Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi các hiền triết vô tội, ta chẳng hề sợ hãi đời sau. Quả thật, chỉ cần được chiêm bái chư vị, ta đã được thanh tịnh; vì thế không còn nghi ngờ gì: cõi hậu thế không còn là điều kinh hãi đối với ta.”

Verse 266

दूयते मे मनो नित्यं स्मरत: पुत्रगृद्धिन: । 'परन्तु अत्यन्त खोटी बुद्धिवाले उस मन्दमति दुर्योधनके अन्यायोंसे जो मेरे सारे पुत्र मारे गये हैं

Vaiśampāyana nói: “Nhưng tâm ta luôn bị dày vò, vì ta—kẻ còn vương luyến con trai—không ngừng nhớ lại rằng tất cả các con ta đã bị giết bởi những điều bất công của Duryodhana, kẻ lầm lạc đến tột cùng. Bởi vậy, một nỗi sầu lớn đè nặng trong lòng ta.”

Verse 283

आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गता: । अनेक देशोंके स्वामी महामनस्वी नरेश मेरे पुत्रकी सहायताके लिये आकर सब-के-सब मृत्युके अधीन हो गये

Vaiśampāyana nói: “Vì con trai ta mà đến, rốt cuộc tất cả đều rơi vào quyền lực của Tử thần. Những bậc quân vương đại tâm—chúa tể của nhiều cõi—đến trợ giúp con ta, nhưng không một ai ngoại lệ, đều trở thành kẻ thuộc về sự chết.”

Verse 296

परित्यज्य गता: शूरा: प्रेतराजनिवेशनम्‌ । वे सब शूरवीर भूपाल अपने पिताओं, पत्नियों, प्राणों और मनको प्रिय लगनेवाले भोगोंका परित्याग करके यमलोकको चले गये

Vaiśampāyana nói: “Từ bỏ mọi điều ràng buộc họ với đời sống thế tục, những bậc anh hùng ấy đã lên đường đến nơi cư ngụ của Chúa tể người đã khuất—Yama. Nghĩa là: các chiến vương ấy buông bỏ luyến ái đối với cha, vợ, chính mạng sống mình, và những lạc thú mà tâm ưa thích, rồi đi vào cõi Yama.”

Verse 303

तथैव पुत्रपौत्राणां मम ये निहता युधि । “ब्रह्मन्‌! जो मित्रके लिये युद्धमें मारे गये उन राजाओंकी क्‍या गति हुई होगी? तथा जो रणभूमिमें वीरगतिको प्राप्त हुए हैं

Vaiśampāyana nói: “Và cũng vậy, con trai và cháu trai ta, những người bị giết trong chiến trận, đã đạt đến số phận nào? ‘Bạch Bà-la-môn! Những vị vua đã chết nơi chiến địa vì bạn hữu thì sẽ đi về đâu? Và những con cháu ta, những người đã nhận lấy cái chết của bậc anh hùng giữa sa trường, sẽ được thọ nhận cảnh giới nào?’”

Verse 313

भीष्मं शान्तनवं वृद्ध द्रोणं च द्विजसत्तमम्‌ । “महाबली शान्तनुनन्दन भीष्म तथा वृद्ध ब्राह्मणप्रवर द्रोणाचार्यका वध कराकर मेरे मनको बारंबार दुःसह संताप प्राप्त होता है

Vaiśampāyana nói: “Việc Bhīṣma, người con già của Śāntanu, và Droṇa, bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn ‘nhị sinh’, bị sát hại, cứ lặp đi lặp lại gieo vào tâm ta một nỗi thống khổ không sao chịu nổi.”

Verse 323

क्षयं नीत॑ कुलं दीप्तं पृथिवीराज्यमिच्छता । “अपवित्र बुद्धिवाले मेरे पापी एवं मूर्ख पुत्रने समस्त भूमण्डलके राज्यका लोभ करके अपने दीप्तिमान्‌ कुलका विनाश कर डाला

Vaiśampāyana nói: “Bị thúc đẩy bởi lòng tham muốn chủ quyền trên toàn cõi đất, đứa con tội lỗi và ngu muội của ta—kẻ có trí nghĩ ô uế—đã đưa một dòng tộc rạng ngời đến chỗ diệt vong.”

Verse 466

तेनारम्भेण महता मामुपास्ते महामुने । “आपके पुत्र

Vaiśampāyana nói: “Bạch đại hiền, nhờ cuộc khởi sự lớn lao ấy mà người vẫn tiếp tục kính trọng và hầu cận ta. ‘Những bậc quân vương lẫy lừng này—các con trai ta—chưa từng quay lưng nơi chiến địa và trí tuệ bậc nhất: nay một trăm người vợ của họ ngồi đây, vì một trăm người con của họ đã ngã xuống giữa chiến trường. Những nàng dâu của ta, chịu đựng những đòn giáng của đau thương và sầu muộn, lại nhiều lần làm nỗi tang của ta và của đức vua thêm nặng. Bạch đại hiền, tất cả họ, khóc dưới cơn sóng than van dữ dội, cứ ngồi vây quanh một mình ta.’”

Verse 476

सोमदत्तप्रभृतय: का नु तेषां गति: प्रभो | 'प्रभो! जो मेरे महामनस्वी श्वशुर शूरवीर महारथी सोमदत्त आदि मारे गये हैं, उन्हें कौन-सी गति प्राप्त हुई है?

Vaiśampāyana nói: “Bạch chúa thượng, những người bắt đầu từ Somadatta đã đạt đến số phận nào—cảnh giới nào sau khi chết?”

Verse 483

यथा स्याद्‌ भविता चाहं कुन्ती चेयं वधूस्तव । “भगवन्‌! आपके प्रसादसे ये महाराज, मैं और आपकी बहू कुन्ती--ये सब-के-सब जैसे भी शोकरहित हो जाय, ऐसी कृपा कीजिये

Vaiśampāyana nói: “Ước sao đức vua này, chính ta, và Kuntī—nàng dâu của ngài—đều được thoát khỏi sầu khổ. Bạch Đấng Tôn Quý, nhờ ân phúc của ngài, xin ban lòng từ mẫn như thế.”

Verse 493

प्रच्छन्नजातं पुत्र तं सस्मारादित्यसंनिभम्‌ | जब गान्धारीने इस प्रकार कहा, तब व्रतसे दुर्बल मुखवाली कुन्तीने गुप्तरूपसे उत्पन्न हुए अपने सूर्यतुल्य तेजस्वी पुत्र कर्णका स्मरण किया

Vaiśampāyana nói: Khi Gāndhārī nói như vậy, Kuntī—gương mặt hao gầy vì khổ hạnh—đã thầm nhớ đến con trai Karṇa của mình, người được sinh ra trong che giấu và rực sáng như mặt trời.

Verse 503

अपश्यद्‌ दु:खितां देवीं मातरं सव्यसाचिन: । दूरतककी देखने-सुनने और समझनेवाले वरदायक ऋषि व्यासने अर्जुनकी माता कुन्तीदेवीको दु:खमें डूबी हुई देखा

Vaiśampāyana nói: Từ xa, hiền triết Vyāsa—bậc ban ân, có tầm nhìn, thính giác và trí tuệ vươn xa—đã thấy Kuntī Devī, người mẹ thiêng liêng của Arjuna, đang chìm trong sầu khổ.

Verse 516

तद्‌ ब्रूहि त्वं महाभागे यत्‌ ते मनसि वर्तते । तब भगवान्‌ व्यासने उनसे कहा--“महाभागे! तुम्हें किसी कार्यके लिये यदि कुछ कहनेकी इच्छा हो, तुम्हारे मनमें यदि कोई बात उठी हो तो उसे कहो

Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi phu nhân cao quý, hãy nói cho ta điều đang ở trong lòng nàng. Nếu vì một mục đích nào đó nàng muốn thưa điều chi, hãy nói ra một cách thẳng thắn.”

Verse 1636

दह्यमानस्य शोकेन तव पुत्रकृतेन वै । राजेन्द्र! तुम्हारे हृदयमें जो कहनेकी इच्छा हो रही है, उसे मैं जानता हूँ। तुम निरन्तर अपने मरे हुए पुत्रोंक शोकसे जलते रहते हो

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng, ta biết điều lòng ngài đang khao khát muốn thốt ra. Bởi ngài đang bị nỗi sầu thiêu đốt—cháy mãi không nguôi vì các con trai mình, than khóc những người đã khuất.”

Verse 2236

मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे । अमित बुद्धिमान्‌ महर्षि व्यासके ऐसा कहनेपर महाराज धृतराष्ट्रने दो घड़ीतक विचार करके इस प्रकार कहना आरम्भ किया

Suy ngẫm trong chốc lát, ông bắt đầu cất lời. Bấy giờ đại hiền triết Vyāsa, bậc trí tuệ vô lượng, cũng tiếp tục lời mình. (Trong mạch truyện, Dhṛtarāṣṭra dừng lại để cân nhắc rồi mới đáp, không theo bốc đồng, nhằm nêu bật trọng lượng đạo lý của lời nói và quyết định.)

Verse 2736

घातिता पृथिवी येन सहया सनरद्विपा । पापपूर्ण विचार रखनेवाले उस दुर्योधनने निरपराध पाण्डवोंको सताया तथा घोड़ों, मनुष्यों और हाथियोंसहित इस सारी पृथ्वीके वीरोंका विनाश करा डाला

Vaiśampāyana nói: “Bởi hắn mà mặt đất hóa thành bãi tàn sát—cùng với ngựa, người và voi. Duryodhana ấy, lòng đầy mưu toan tội lỗi, đã bức hại các Pāṇḍava vô tội và gây nên sự diệt vong của những anh hùng khắp cõi đời.”