Shloka 466
अश्रमवासिनां विषादः — Lament in Hastināpura after the Elders’ Forest Withdrawal
तेनारम्भेण महता मामुपास्ते महामुने । “आपके पुत्र
tenārambheṇa mahatā māmupāste mahāmune |
Vaiśampāyana nói: “Bạch đại hiền, nhờ cuộc khởi sự lớn lao ấy mà người vẫn tiếp tục kính trọng và hầu cận ta. ‘Những bậc quân vương lẫy lừng này—các con trai ta—chưa từng quay lưng nơi chiến địa và trí tuệ bậc nhất: nay một trăm người vợ của họ ngồi đây, vì một trăm người con của họ đã ngã xuống giữa chiến trường. Những nàng dâu của ta, chịu đựng những đòn giáng của đau thương và sầu muộn, lại nhiều lần làm nỗi tang của ta và của đức vua thêm nặng. Bạch đại hiền, tất cả họ, khóc dưới cơn sóng than van dữ dội, cứ ngồi vây quanh một mình ta.’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical weight of war’s aftermath: even ‘valorous’ and ‘wise’ warriors leave behind a community of suffering. It underscores compassion and responsibility toward those who bear the consequences—especially widows and elders—showing that dharma includes care for the grieving, not only heroism in battle.
The narrator reports a scene in which the bereaved women—wives of the slain sons—sit around the elder (the speaker’s ‘me’ in the quoted speech), crying intensely. Their mourning repeatedly deepens the sorrow of both the elder and the king, emphasizing the continuing trauma after the Kurukṣetra war.