Shloka 43
अश्रमवासिनां विषादः — Lament in Hastināpura after the Elders’ Forest Withdrawal
“सदा मंगलमय वचन बोलनेवाली श्रीकृष्णकी बहन भाविनी सुभद्रा सर्वदा अपने पुत्र अभिमन्युके वधसे संतप्त हो निरन्तर शोकमें ही डूबी रहती है ।।
vaiśampāyana uvāca | sadā maṅgalamayaṃ vacanaṃ bolanēvālī śrīkṛṣṇasya bhaginī bhāvinī subhadrā sarvadā sva-putra-abhimanyor vadha-santaptā nirantaraṃ śoke eva dūbī tiṣṭhati || iyaṃ ca bhūriśravaso bhāryā paramasammatā | bhartṛ-vyasana-śokārtā bhṛśaṃ śocati bhāvinī | ye bhūriśravāyāḥ paramapriyā patnī upaviṣṭā, yā pati-mṛtyu-śokena vyākulā atyanta-duḥkhe magnaṃ tiṣṭhati | asyā budhimān śvaśuraḥ kuruśreṣṭhaḥ bāhlikaś ca hataḥ | bhūriśravasaḥ pitā somadattaḥ api sva-pitrā saha tasmin mahāsamare vīragatiṃ prāptaḥ |
Vaiśampāyana nói: Subhadrā—em gái của Śrī Kṛṣṇa, hiền hòa và luôn thốt lời cát tường—vẫn không ngừng bị thiêu đốt bởi cái chết của con trai nàng, Abhimanyu, chìm mãi trong sầu khổ không phút nguôi. Và đây là người vợ được yêu quý nhất của Bhūriśravas, ngồi đó, bàng hoàng vì tai ương chồng mất, than khóc thảm thiết. Cha chồng nàng, Bāhlika—bậc tối thượng trong dòng Kuru—cũng đã bị giết; còn Somadatta, cha của Bhūriśravas, cùng với cha mình, đã gặp cái chết của bậc anh hùng trong trận đại chiến ấy.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: beyond battlefield outcomes, dharma requires acknowledging the enduring suffering of mothers and widows. It invites compassion and restraint by showing how heroic deaths still culminate in relentless human grief.
Vaiśampāyana describes the mourners in the post-war setting: Subhadrā is consumed by sorrow for Abhimanyu, and Bhūriśravas’s wife grieves for her slain husband. The narration also notes the deaths of elders—Bāhlika and Somadatta—who fell in the great battle.