ฤๅษีวาลมีกิ

ในนครนั้น ไม่มีผู้ใดปรากฏไร้ต่างหู ไร้เครื่องประดับศีรษะ หรือไร้พวงมาลัย; ไม่มีผู้ใดดำรงชีพด้วยความสุขอันน้อย และไม่มีผู้ใดเห็นว่าไม่สะอาด ไม่ชโลมกาย หรือปราศจากกลิ่นหอม

เมื่อพระรามทรงได้ราชอาณาจักรคืนแล้ว พระฤๅษีวาลมีกิผู้เป็นมหามุนีอันประเสริฐ ผู้มีญาณทิพย์ ได้รจนาพระราชประวัติของพระรามโดยพิสดารครบถ้วน เป็นคาถาไพเราะหลากลีลา

พระราชาผู้ยิ่งใหญ่แห่งวงศ์อิกษวากุทรงมีอำมาตย์ผู้เปี่ยมด้วยคุณธรรม รู้แจ้งในมนตราและอุบาย อ่านเจตนาจากกิริยาอาการได้ และตั้งมั่นเสมอในการกระทำสิ่งที่ทั้งเป็นที่พอพระทัยและเป็นประโยชน์แก่พระผู้เป็นนาย

ลักษมณะกล่าวว่า: บัดนี้ข้าจะไปหารามา; เมื่อไปถึงแล้ว ข้าจะแจ้งทุกสิ่งให้ทราบ ใกล้ท่าน ดูก่อนฤาษี มีอาศรมอันยิ่งใหญ่ของวาลมีกิ

เศษกล่าวว่า: เมื่อทราบจากสุมติว่าเด็กทั้งสองที่อาศรมวาลมีกิเป็นบุตรของตนเอง ท่านจึงไปหาวาลมีกิ

ในอาศรมศักดิ์สิทธิ์ของวาลมีกิ ริมแม่น้ำคงคาในป่าใหญ่ กษัตริย์ผู้รุ่งโรจน์ทรงละทิ้งหญิงตั้งครรภ์ในที่ประชุมของพระฤาษี

ในหมู่ผู้ภักดีต่อปศุปติ มีผู้หนึ่งเป็นเลิศ นามว่า วาลมีกิ ฤๅษีนั้นบำเพ็ญตบะ และบูชากปัรทีศะ (พระศิวะ) ด้วยความเคารพยิ่ง

เทวละได้ประดิษฐานลึงค์ที่ทำจากข้าวบาร์เลย์ และขนานนามว่า “ปติ” คือ “พระผู้เป็นเจ้า” ส่วนวาลมีกิได้ประดิษฐานลึงค์ที่เกิดจากจอมปลวก เรียกว่า “จิรวาสี” คือ “ผู้สถิตนิรันดร์”

เกาณฑินยะและปุณฑรีกะ ไรภยะและตฤณบินทุ วาลมีกิและนารทะ รวมทั้งวหฺนิและทฤฒมันยุ—ท่านเหล่านี้ก็มาชุมนุมเพื่อถวายความเคารพแด่อรุณาจล

พระรามทรงกราบไหว้มุนีด้วยท่าทุ่มตัว และพราหมณ์ผู้ประเสริฐได้ประทานพรให้ เมื่อเห็นความงดงามของพระราม ดวงตาของท่านก็เย็นสบาย ท่านต้อนรับด้วยเกียรติและนำเข้าสู่อาศรม มุนีผู้ทรงคุณได้รับแขกผู้เป็นที่รักดังชีวิต จึงให้นำราก หัว…

ผลแห่งการอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ย่อมปรากฏทันที กาบ้างเป็นนกกาเหว่า นกกระยางบ้างเป็นหงส์ อย่าได้ประหลาดใจเมื่อได้ยินเช่นนี้เลย ความรุ่งโรจน์แห่งสังฆะแห่งนักบุญไม่ได้ซ่อนเร้น พระวาลมีกิ พระนารท และฤๅษีที่เกิดจากหม้อ…

บัณฑิตทั้งหลายย่อมเคารพกวีนิพนธ์ที่เรียบง่ายและชื่อเสียงที่ไร้มลทิน ซึ่งแม้แต่ศัตรูยังลืมความเป็นปรปักษ์โดยธรรมชาติ ได้ฟังแล้วสรรเสริญอยู่ สิ่งนั้นย่อมมิอาจเป็นไปได้หากปราศจากปัญญาอันบริสุทธิ์ ส่วนปัญญาและกำลังของข้าพเจ้านั้นน้อยนิด…