Tritiya Pada
Sanatkumāra’s Bhāgavata Tantra: Tattvas, Māyā-Bonds, Embodiment, and the Necessity of Dīkṣā
శౌనకుడు కృష్ణకథను బోధించినందుకు సూతుని స్తుతించి, సనకాది ఋషులు సమవాయమయ్యే వేళ ఏ సంభాషణ జరుగుతుందో అడుగుతాడు. సూతుడు, సనందనుని వద్ద మోక్షధర్మం విన్న తరువాత నారదుడు అడిగిన ప్రశ్నలను చెబుతాడు—మంత్రంతో విష్ణువును ఎలా ఆరాధించాలి, వైష్ణవులు ఏ దేవతలను గౌరవించాలి, అలాగే భాగవత తంత్రంలోని గురు–శిష్య విధానం, దీక్ష, ప్రాతఃకర్మలు, మాసవిధానం, జపపాఠాలు, హోమం ద్వారా పరమేశ్వరుడు ఎలా ప్రసన్నుడవుతాడో. సనత్కుమారుడు నాలుగు పాదాల మహాతంత్రం (భోగ, మోక్ష, క్రియా, చర్య)ను వివరించి పశుపతి–పశు–పాశ త్రయాన్ని, మల/కర్మ/మాయ వల్ల కలిగే బంధాలను చెప్పాడు. తరువాత తత్త్వక్రమం—శక్తి, నాద-బిందు, సదాశివ–ఈశ్వర–విద్య, శుద్ధాధ్వ; అశుద్ధ మార్గంలో కాలం, నియతి, కళా, రాగం, పురుష, ప్రకృతి, గుణాలు, మనస్సు-ఇంద్రియాలు, భూతాలు, దేహజాతులు, మానవజన్మ. చివరగా—దీక్ష మాత్రమే పాశాన్ని ఛేదిస్తుంది; గురుభక్తి, వర్ణాశ్రమానుసార నిత్య-నైమిత్తిక ఆచరణతో ముక్తి; మంత్రదుర్వినియోగానికి గురువుకు ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది।
Dīkṣā, Mantra-Types, Mantra-Doṣas, and Qualifications of Ācārya–Śiṣya
సనత్కుమారుడు నారదునితో చెబుతాడు—దీక్ష అనేది పాపనాశకమైన, అంతరంగంలో దైవాభిముఖతను కలిగించే, మంత్రశక్తిని ప్రసాదించే పవిత్ర సంస్కారం. ‘మంత్ర’ పదం మననం (ఆలోచన) మరియు త్రాణం (రక్షణ) ద్వారా వ్యుత్పత్తి చేయబడింది. మంత్రాలు స్త్రీ/పుంలింగ/నపుంసకాంతాలు, ‘నమో’ అంతాలు, మంత్ర–విద్య భేదం (పురుష/స్త్రీ అధిష్ఠాత్రి శక్తులు) అలాగే ఆగ్నేయ–సౌమ్య ధారల ప్రకారం వర్గీకరించబడ్డాయి; ఇవి ప్రాణగతి పింగళా మరియు ఎడమ నాడితో సంబంధించాయి. మంత్రాల క్రమం, కలయిక నియమాలు, జప శరతులు, ‘హుం/ఫట్’ ప్రయోగంతో కర్మతీవ్రత వివరించబడింది. ప్రధానంగా మంత్రదోషాల విస్తృత జాబితా—నిర్మాణ, ఉచ్చారణ, అక్షరసంఖ్య లోపాలు; ఛిన్న, దగ్ధ, భీత, అశుద్ధ, నిర్బీజ, స్థానభ్రష్ట మొదలైనవి సిద్ధిని అడ్డుకుని సాధకునికి హానికరమవుతాయి. చివరగా యోనిముద్రా/ఆసనంలో నియమిత జపంతో శుద్ధి, అలాగే ఆచార్యుడు–శిష్యుడి కఠిన నైతిక, విధి, బోధనా అర్హతలు చెప్పబడాయి।
Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana
సనత్కుమారుడు పొరలుగా సాగే సాధనా-మాన్యువల్ను వివరిస్తాడు. ముందుగా గురువు శిష్యుని పరీక్షించి మంత్రశోధన చేస్తాడు—నృప-కోష్టకంలో దిశానుసారంగా అక్షరాలను అమర్చి వర్ణక్రమాన్ని పరిశీలిస్తాడు. మంత్రఫల స్థితులు—సిద్ధ, సాధ్య, సుసిద్ధ, అరి మరియు సిద్ధ-సాధ్య వంటి మిశ్రస్థితులు—మంత్ర ప్రభావం, అడ్డంకుల నిర్ధారణకు చెప్పబడతాయి. తరువాత దీక్షాక్రమం: స్వస్తి కర్మలు, సర్వతోభద్ర మండలము, సభలో ప్రవేశం, విఘ్ననివారణ, ఔషధి-నవరత్న-పంచపల్లవాలతో కుంభసంస్కారం, శిష్యుని భూతశుద్ధి, న్యాసం, ప్రోక్షణం ద్వారా శుద్ధి. గురువు మంత్రదానం చేస్తాడు (108 జపాలు; చెవిలో ఎనిమిది సార్లు), ఆశీర్వదించి గురుసేవ, దక్షిణా విధిస్తాడు. నిత్య పంచదేవతా పూజకు కేంద్ర/బాహ్య స్థాపన కూడా సూచించబడింది. చివరగా గురుపాదుకా మంత్ర-స్తోత్రం, షట్చక్రాల ద్వారా కుండలినీ బ్రహ్మరంధ్రం వరకు आरोహణ, అలాగే అజపా/హంస-గాయత్రీ శ్వాసజపం—ఋషి, ఛందస్సు, దేవత, షడంగ, చక్రార్పణలతో—అద్వైత మోక్షధర్మ నిర్ధారణతో ముగుస్తుంది।
The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances (Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నిత్యకర్మ విధిని బోధిస్తాడు—భూమికి నమస్కరించి అడుగు వేయడం; విసర్జన సమయంలో శౌచాచారం, అనంతరం మట్టి‑నీటితో శుద్ధి; దంతధావనంలో వనస్పతి ప్రార్థన। తరువాత ఆలయ సిద్ధత, అస్త్ర/మూల మంత్రాలతో ఆరతి; నదీస్నానంలో మంత్రాభిమంత్రిత మట్టి, బ్రహ్మరంధ్ర మార్గంగా అంతఃస్నాన భావన, శ్రౌత శాంతి। దేశ‑కాల సంకల్పంతో మంత్రస్నానం, ప్రాణాయామం, తీర్థావాహనం (గంగా‑యమునా మొదలైనవి), సుధా‑బీజం, కవచ/అస్త్ర రక్షణ, అభిషేక చక్రాలు; అనారోగ్యంలో అఘమర్షణ ప్రాయశ్చిత్తం। కేశవ‑నారాయణ‑మాధవ ఆహ్వానాలతో సంధ్య, విస్తృత వైష్ణవ ఆచమన‑న్యాసం మరియు శైవ/శాక్త ప్రత్యామ్నాయాలు; తిలక‑త్రిపుండ్ర నియమాలు; ద్వారపూజ, దేవస్థాన విన్యాసం, ద్వారపాలకుల జాబితాలు (వైష్ణవ/శైవ/మాతృశక్తులు); మాత్రికా‑శక్తి న్యాస సంబంధాలు, బీజ‑శక్తి తత్త్వం, మరియు షడంగ న్యాసానంతరం పూజ ప్రారంభించమనే ఉపదేశం।
Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి దేవపూజ యొక్క సంపూర్ణమైన, క్రమబద్ధమైన తాంత్రిక విధానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. త్రికోణ‑షట్కోణ‑చతురస్ర మణ్డలాన్ని స్థాపించి ఆధారము, అగ్ని‑మణ్డల ప్రతిష్ఠ, గో‑ముద్రా మరియు కవచంతో అర్ఘ్యజలాన్ని అమృతంగా సంస్కరించడం, అంగ‑న్యాసంతో మంత్రాంగ‑నిగ్రహం, సూర్య‑చంద్ర కలల పూజ, తీర్థావాహనం, మత్స్య‑ముద్రా మరియు అస్త్రంతో ముద్రణం వివరించబడింది. తరువాత పాద్య, అర్ఘ్య, ఆచమనీయం, మధుపర్కం, స్నానం, వస్త్రం, యజ్ఞోపవీతం, గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, తాంబూలం మొదలైన ఉపచారాలతో పూజాక్రమం, దేవతానుసారం నిషిద్ధ అర్పణ నియమాలు చెప్పబడతాయి. ఆపై దిక్పాలులు, వారి వాహనాలు‑ఆయుధాలతో ఆవరణార్చన, ఆరతి‑ప్రణామం, వ్యాహృతులతో 25 ఆహుతుల హోమం, ఉగ్ర పరిచరులకు బలి, జప సమర్పణ, ప్రదక్షిణా నియమాలు, విస్తృత క్షమాపణ ప్రార్థనలు వస్తాయి. చివరగా వ్యాధి, అశౌచం లేదా భయ సమయంలో మానసపూజను ప్రధానంగా చెప్పే ఆతురీ/సౌతికీ/త్రాసీ విధానాలు, దుష్ట ఉద్దేశంతో చేసే అనుకల్ప కర్మకు నిషేధం బోధించబడింది।
Gaṇeśa Mantra-vidhi: Mahāgaṇapati Gāyatrī, Vakratuṇḍa Mantra, Nyāsa, Homa, Āvaraṇa-pūjā, and Caturthī Vrata
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి సంపూర్ణ గణేశ సాధనావిధిని ఉపదేశిస్తాడు. భోగమోక్షప్రద గణేశమంత్రాలు, నియంత్రణోన్ముఖ మంత్రరచన, 28 అక్షరమంత్రానికి ఋషి-ఛందస్సు-దేవత వివరాలు చెప్పబడతాయి. షడంగన్యాసం, భూర్-భువః-స్వఃలలో భువనన్యాసం, సంఖ్యా-సంకేతాలతో వర్ణ/పదన్యాస స్థాపనలు స్పష్టంగా ఇవ్వబడతాయి. మహాగణపతి గాయత్రీ (విద్మహే/ధీమహి/ప్రచోదయాత్), ధ్యానరూపం, జపసంఖ్య, ఎనిమిది ద్రవ్యాలతో హోమవిధి వివరించబడుతుంది. షట్కోణ-త్రికోణ-అష్టదళ పద్మ-భూపుర యంత్ర/మండలంలో పీఠపూజ, ఆవరణ దేవతలు-శక్తులు, దిక్కులలో సహచరీలతో గణేశరూపాల స్థాపన చెప్పబడుతుంది. పుష్పాలు, సమిధలు, నెయ్యి, తేనె మొదలైన అర్పణభేదాల ప్రకారం ఫలవిశేషాలు సూచించబడతాయి. నెలవారీ చతుర్థీ వ్రతక్రమం, గ్రహణపూజ, రక్షానియమాలు, అలాగే వేరుగా వక్రతుణ్డ మంత్రానికి ఋష్యాది-ఆవరణ క్రమం కూడా వస్తుంది. దీక్షా అర్హతలు, ఐశ్వర్య-సంతాన-ప్రశ్నసదృశ కర్మలు, గోప్యతా ఆజ్ఞలు, భక్తిశ్రద్ధతో సిద్ధి మరియు ముక్తి లభిస్తాయని హామీతో అధ్యాయం ముగుస్తుంది।
Śeṣoditya-Sūrya-nyāsa, Soma-sādhana, Graha-pūjā, and Bhauma-vrata-vidhi
సనత్కుమారుడు బ్రహ్మకు సూర్యకేంద్రిత ‘త్రిరూప’ సాధన (శేషోదిత్య/రవి విద్య)ను ఉపదేశించి, దానిని సోముడు మరియు గ్రహారాధన వరకు విస్తరిస్తాడు. ఈ అధ్యాయంలో మంత్రాల ఋషి-ఛందస్సు-దేవత వివరాలు (దేవభాగ/గాయత్రీ/రవి; భృగు/పంక్తి/సోమ; విరూపాక్ష/గాయత్రీ/కుజ), షడంగ-న్యాసం, సోమ-సూర్య-అగ్ని మండల-న్యాసం, వ్యాపక జపం, హృదయకమలంలో రవిధ్యానం, మహాజపంతో దశాంశ హోమం చెప్పబడింది. పీఠపూజ, ఆవరణ దేవతలు-శక్తులు, దిక్కు-విదిక్కు స్థాపనలు మరియు సరళమైనా ప్రభావవంతమైన నిత్య అర్ఘ్య విధి కూడా ఉంది. తరువాత నెలవారీ సోమ అర్ఘ్యక్రియలు, సంతానప్రాప్తి మరియు ఋణవిమోచనార్థం పూర్తి భౌమవ్రతం (మంగళవారం)—ఎర్ర ద్రవ్యాలు, 21 సార్లు క్రమాలు, స్తోత్రాలు, ప్రదక్షిణలు, చివర దాన-దక్షిణ—వివరించబడింది. చివరగా బుధ, గురు, శుక్ర మంత్రపూజ రూపరేఖలు మరియు గోప్యత/అర్హత నియమాలు చెప్పబడతాయి.
Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి సృష్టిశక్తినీ బలపరచే అరుదైన మహావిష్ణు మంత్రాలను ఉపదేశిస్తాడు. అష్టాక్షరీ “నారాయణ” మంత్రానికి ఋషి-ఛందస్సు-దేవత-బీజ-శక్తి-వినియోగాలను నిర్ధారించి, పంచాంగ/షడంగ న్యాసాలు, ద్వాదశాక్షర సుదర్శనాస్త్ర మంత్రం, దిక్బంధన విధానాన్ని వివరిస్తాడు. విభూతి-పంజర న్యాసం, తత్త్వాభిధ/తత్త్వ-న్యాసం (ఎనిమిది ప్రకృతులు, పన్నెండు తత్త్వాలు), అలాగే కేశవ-పద్మనాభాది ద్వాదశ మూర్తులను ద్వాదశ ఆదిత్యులతో జతచేసి ప్రతిష్ఠించడం చెప్పబడింది. శ్రీ-భూ సహిత నారాయణ ధ్యానం, జపఫల క్రమం (లక్షల నుంచి మోక్షం వరకు), హోమ/ఆసన మంత్రాలు, పద్మయంత్రంలో వాసుదేవ-సంకర్షణ-ప్రద్యుమ్న-అనిరుద్ధ మరియు శాంతి-శ్రీ వంటి శక్తుల ఆవరణ పూజ వివరించబడింది. తరువాత విషనాశం, సర్పదంశ శాంతి (గరుడ/నృసింహ), ఆరోగ్యం-దీర్ఘాయుష్షు, సంపద-భూమిలాభం, అలాగే పురుషోత్తమ, శ్రీకర, ఆది-వరాహ, ధరణీ, జగన్నాథ మంత్రప్రయోగాలు (ఆకర్షణ/మోహన సహిత) సమీకరించి, సిద్ధ మంత్రం విష్ణు-సామ్యము వరకు సర్వార్థప్రదమని ప్రకటిస్తుంది।
The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి నరహరి/నృహరి ఉపాసనకు సంబంధించిన బహుస్థాయి విధానాన్ని బోధిస్తాడు. ఏకాక్షరాది నరసింహ మంత్రాల మంత్రలక్షణం (ఋషి అత్రి, జగతి ఛందస్సు, దేవత నృహరి, బీజ-శక్తి, ‘సర్వార్థ’ వినియోగం), ధ్యాన-రూపవర్ణన, సాధన పరిమాణం (లక్ష జపం, దశాంశ హోమం ఘృతం మరియు పాయసంతో) చెప్పబడుతుంది. వైష్ణవ పీఠంలో పద్మమండల పూజ, దిక్పాల/పరివార దేవతలు, 32 ఉగ్ర నామాలు వివరించబడతాయి. షడంగ, దశధా, నవస్థాపన, హరి-న్యాసం వంటి అనేక న్యాస పద్ధతులు మరియు అంతఃస్థాన క్రమం (మూల→నాభి→హృదయం→భ్రూమధ్య→తృతీయ నేత్రం) క్రమబద్ధం చేయబడింది. నరసింహీ, చక్ర, దంష్ట్రా మొదలైన ముద్రలు, శాంత/రౌద్ర కార్యాల నియమాలు, శత్రు-నిగ్రహ ప్రయోగాలు చెప్పబడతాయి. రోగనివారణ, గ్రహపీడ శమన, స్థంభన/విజయాది రాజోపయోగాలు భస్మం, ఆహుతులు, కాలబద్ధ జపంతో వివరించబడతాయి. త్రైలోక్యమోహన, అష్టార, ద్వాదశార కాలాంతక, ‘యంత్రరాజ’ యంత్రాలు, కవచ-వర్మాస్త్ర క్రమాలు, నృసింహ గాయత్రీతో ముగించి ఫలశ్రుతిలో సిద్ధి, రక్ష, సంపద, నిర్భయత్వం ప్రకటించబడుతుంది.
Hayagrīva-pūjā-vyākhyāna (Worship Procedure and Mantra-Siddhi of Hayagrīva)
సనత్కుమారుడు ప్రణవకేంద్రితమైన, విష్ణుసంబంధ మంత్రవ్యవస్థను వివరిస్తాడు—ఋషి ఇందు, ఛందస్సు విరాట్, దేవత దధివామన; బీజం తారా/ఓం, శక్తి వహ్నిజాయా. శరీరంలో న్యాసస్థాపనలు, అష్టాదశ మంత్రప్రతిష్ఠ, అనంతరం పూజా-హోమ విధానం—మూడు లక్షల జపం చేసి దాని దశాంశం నెయ్యితో నానబెట్టిన ఆహుతులతో హోమం. పాయసం, దధియన్నం, ఎర్ర కమలాలు, అపామార్గం వంటి ఆహుతులతో ఐశ్వర్యం, భయనివృత్తి, రోగశమనము, వశీకరణం, బంధవిమోచనం, అన్నవృద్ధి ఫలాలు చెప్పబడినవి. తరువాత యంత్ర/మండల నిర్మాణం—పద్మకర్ణికలో పూజ, కేశర-దళాలపై షడంగ పూజ, నాలుగు వ్యూహాలు, శక్తులు, ఆయుధాలు, దిక్పాలకులు, అష్టదిగ్గజాలు వారి భార్యల స్థాపన. రెండవ మంత్రప్రవాహంలో హయగ్రీవ (తురగానన)—ఋషి బ్రహ్మ, ఛందస్సు అనుష్టుప్; బాహ్య వలయాలలో వేదాంగాలు, మాతృకలు, భైరవులు, అవతారాలు, నదులు, గ్రహాలు, పర్వతాలు, నక్షత్రాలు. చివరగా అభిమంత్రిత జలం, గ్రహణకాల కర్మలు, బీజసంస్కారంతో సరస్వతసిద్ధి—వాక్ప్రభుత్వం, విద్యాపాటవం—ప్రదానం చేయునని వర్ణించబడింది।
The Description of the Worship of Rāma and Others (Rāmādi-pūjā-vidhāna)
సనత్కుమారుడు వైష్ణవ మంత్రపద్ధతుల్లో రామమంత్రాల పరమోన్నతత్వం, పాపనాశకత్వం, మోక్షప్రద శక్తిని బోధిస్తాడు. ఋషి-ఛందస్సు-దేవత-బీజం-శక్తి-వినియోగం, షడంగన్యాసం మరియు శరీరస్థ అక్షరన్యాసాన్ని విధించి, సీతా-లక్ష్మణ సమేత శ్రీరాముని హృదయకేంద్ర ధ్యానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. పూజా నిర్మాణంలో పరివారదేవతలు, శార్ఙ్గ ధనుస్సు-బాణాలు, హనుమాన్, సుగ్రీవ, భరత, విభీషణాది సహాయకులు, పద్మమండలారాధన వివరించబడుతుంది. పురశ్చరణ-హోమ నియమాలు, ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, రాజ్యాధికారం, కవిత్వప్రభ, రోగశమనానికి ప్రత్యేక ఆహుతులు చెప్పి, పరలోకాన్ని విస్మరించి కేవలం ప్రయోజనార్థక కర్మకే పరిమితమవద్దని హెచ్చరిస్తాడు. యంత్రరాజం యొక్క షట్కోణ-పద్మ-సూర్యపత్ర జ్యామితి, లేఖనద్రవ్యాలు, ధరించే విధానం, శుభతిథి-నక్షత్రానుసార కర్మలు వర్ణించబడతాయి. ఆరు, ఎనిమిది, పది, పదమూడు, పద్దెనిమిది, పంతొమ్మిది మొదలైన అక్షరమంత్రరూపాలు ఒకే విధానంతో చెప్పి, చివర సీతా-లక్ష్మణ ఉపపూజతో పాటు మోక్షం నుండి రాజ్యపునఃస్థాపన వరకు ప్రయోగాలు సూచించబడతాయి.
Hanumān-mantra-kathana: Mantra-bheda, Nyāsa, Yantra, and Prayoga
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు (సనకాది పరంపరలో) నారదునికి హనుమాన్ మంత్రాల క్రమబద్ధ సమాహారం మరియు వాటి విధివ్యవస్థను బోధిస్తాడు—బీజ నిర్మాణాలు, హృదయాంత ద్వాదశాక్షర ‘మంత్రరాజ’, తదుపరి అష్ట, దశ, ద్వాదశ, అష్టాదశాక్షర భేదాలు; వాటికి ఋషి/ఛందస్సు/దేవతా నిర్దేశం మరియు బీజ–శక్తి నియోగం. శిరస్సు, నేత్రాలు, కంఠం, భుజాలు, హృదయం, నాభి, పాదాలలో షడంగ-అంగన్యాసాలు, సూర్యప్రభతో జగత్తును కంపింపజేసే ఆంజనేయ ధ్యానం, వైష్ణవ పీఠంపై పూజ, పత్ర/తంతువులపై అంగపూజ, వానరగణ-లోకపాలులకు నైవేద్యాదులు వివరించబడతాయి. రాజు/శత్రుభయ నివారణ, జ్వర-విష-అపస్మారసదృశ వ్యాధి శాంతి, భస్మ/జల రక్షా ప్రయోగాలు, ప్రయాణ-స్వప్న రక్ష, యుద్ధవిజయం వంటి ప్రయోగాలు చెప్పబడతాయి. వలయయంత్రాలు, త్రిశూల-వజ్రచిహ్న భూపుర, షట్కోణ/పద్మ, ధ్వజయంత్రం మొదలైన యంత్రాల ద్రవ్యాలు, మషి, ప్రాణప్రతిష్ఠ, ధరించే నియమాలు, అష్టమీ-చతుర్దశి-మంగళ/ఆదివారాల కాలనిర్ణయం కూడా ఉంది. చివరికి నియమిత జప-హోమం మరియు రామదూత హనుమద్భక్తితో సిద్ధి, సంపద, అంతిమంగా మోక్షం లభిస్తుందని ఫలశ్రుతి చెబుతుంది।
Dīpa-vidhi-vyākhyānam (Procedure for Lamp-Offering to Hanumān)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు హనుమంతునికి అంకితమైన నిత్యదీప/దీపదాన విధిని ‘రహస్య’ంతో బోధిస్తాడు. ఇది కర్మకాండ మార్గదర్శకంలా: దీపపాత్రం, నూనె పరిమాణాలు; అలాగే నూనెలు‑ధాన్యాలు‑పిండులు‑రంగులు‑సువాసనలు వివిధ ప్రయోగాలకు (సంపద, ఆకర్షణ, రోగనాశనం, ఉచ్చాటన, విద్వేషం, మారణం, ప్రయాణం నుంచి తిరిగిరావడం) ఎలా అనుసంధానమవుతాయో వివరిస్తుంది. పలా, ప్రసృత, కుడవ, ప్రస్థ, ఆఢక, ద్రోణ, ఖారీ వంటి ప్రమాణాలు, వత్తుల దారాల సంఖ్య‑రంగులు, నూనె నిర్వహణ, దంచడం‑ముద్దచేయడం నియమాలు చెప్పబడతాయి. హనుమాన్ విగ్రహం, శివాలయం, చౌరస్తా, గ్రహ/భూతస్థానాలు, స్ఫటిక లింగం, శాలగ్రామం వంటి పూజాస్థలాలు; షట్కోణం, అష్టదళ పద్మ యంత్రం, షడంగ న్యాసం, వసుపద్మంలో ముఖ్య వానరుల పూజ వివరించబడుతుంది. కవచం, మాలామంత్రం, ద్వాదశాక్షరీ విద్య, సూర్యబీజం మొదలైన మంత్రప్రయోగాలు, రెండు విస్తృత రక్షా/యుద్ధ ప్రయోగాలు, తరువాత 26 అక్షరాల తత్త్వజ్ఞాన మంత్ర లక్షణం (ఋషి వసిష్ఠ, అనుష్టుప్) మరియు గ్రహ‑భూత నివారణ శస్త్రమంత్రం (ఋషి బ్రహ్మ, గాయత్రీ) చెప్పి, గోప్యత‑శిష్యాధికార నియమాలతో ముగుస్తుంది.
Mantra-Māhātmya and Sādhana of Kārtavīryārjuna (Nyāsa, Yantra, Homa, and Dīpa-Vrata)
నారదుడు కర్మవశాత్ రాజుల ఉత్థాన‑పతనాలను గమనించి, కర్తవీర్యార్జునుడు ఎందుకు లోకమంతా విశేషంగా సేవిస్తుందో అడుగుతాడు. సనత్కుమారుడు—అతడు సుదర్శనచక్ర అవతారమని, దత్తాత్రేయారాధనతో పరమ తేజస్సు పొందాడని, అతని స్మరణమాత్రమే విజయాన్ని మరియు నష్టపరిహారాన్ని ఇస్తుందని వివరిస్తాడు. తరువాత గుప్తంగా ఉన్న తంత్రవిధానాలు వెల్లడిస్తాడు—న్యాస‑కవచ స్థాపనలు, మంత్రపరీక్ష, వినియోగం (ఋషి దత్తాత్రేయ, ఛందస్సు అనుష్టుప్, దేవత కర్తవీర్యార్జున, బీజ/శక్తి ధ్రువ), అంగన్యాసం మరియు ధ్యానమూర్తి. జపసంఖ్యలు, హోమ భాగాలు‑ఆహుతులు, షట్కోణ‑త్రికోణ యంత్రరేఖలు, అష్టశక్తి పూజ, సంపూర్ణ యంత్ర నిర్మాణం, కుంభాభిషేక ఫలాలు మరియు గ్రామరక్షణలో ప్రయోజనం చెప్పబడింది. ఫలభేదానుసారం హోమద్రవ్యాలు—ఉచ్చాటన, వశ్య, శాంతి, స్థంభన, సంపద, చౌర్యనివారణ—మరియు ఆహుతి సంఖ్య నియమాలు ఉన్నాయి. మంత్రకులాలు‑ఛందస్సులు, గాయత్రీ ప్రయోగంలో జాగ్రత్త, రాత్రి పఠనంపై హెచ్చరిక కూడా వస్తుంది. చివరగా విస్తృత దీపవ్రతం—శుభ మాస‑తిథి‑నక్షత్ర‑యోగాలు, దీపపాత్ర ప్రమాణం, వత్తుల సంఖ్య, స్థాపన, సంకల్పమంత్రం, శకునాలు, ఆచార నియమాలు, గురువుని అనుమతి, బ్రాహ్మణభోజనం‑దక్షిణతో సమాప్తి; అనంతరం ఉపసంహారం।
The Account of Kārtavīrya’s Protective Kavaca (Kārtavīrya-kavaca-vṛttānta)
గూఢ తంత్రవిధిని వెల్లడించినందుకు నారదుడు సనత్కుమారుణ్ణి స్తుతించి, కీర్తవీర్య/కార్తవీర్య కవచాన్ని కోరుతాడు. సనత్కుమారుడు కార్యసిద్ధిని ప్రసాదించే అద్భుత రక్షాకవచాన్ని ఉపదేశిస్తాడు—సహస్రబాహువు, ఆయుధధారి, తేజోమయ రథారూఢ రాజుని దర్శనధ్యానం, హరి చక్రావతార రూపస్మరణ, ‘రక్షా’ ఉచ్చారణ. దిక్పాలులు, ఆవరణశక్తులతో కూడి అంగాంగ-మర్మాల వారీగా రక్షాక్రమం చెప్పబడుతుంది. తరువాత దొంగలు, శత్రువులు, అభిచారం, మహమ్మారి, దుష్స్వప్నాలు, గ్రహదోషాలు, భూత-ప్రేత-వేతాళాలు, విషాలు, సర్పాలు, వన్యమృగాలు, అపశకునాలు, గ్రహపీడలపై ప్రయోగం వివరించబడుతుంది. చివర కార్తవీర్య గుణాల స్తోత్రసదృశ వర్ణన, ఫలశ్రుతి-ప్రయోగాలు—చోరీపోయిన వస్తువు తిరిగి పొందుట, వివాదజయం, రోగశమనం, బంధనవిమోచనం, సురక్షిత ప్రయాణం కోసం జపసంఖ్యలు. ఇది దత్తాత్రేయప్రోక్తమని చెప్పి, ఇష్టసిద్ధికై నారదుడు దీనిని ధారించమని సనత్కుమారుడు ఆజ్ఞాపిస్తాడు।
The Exposition of Hanumān’s Protective Kavaca (Māruti-kavaca)
సనత్కుమారుడు నారదునితో—కార్తవీర్య కవచాన్ని ఉపదేశించిన తరువాత ఇప్పుడు మోహాన్ని నశింపజేసి విఘ్నాలను తొలగించే విజయప్రదమైన మāruti (హనుమాన్) కవచాన్ని ప్రసాదిస్తానని చెబుతాడు. పూర్వం ఆనందవనికలో దేవతలచే పూజింపబడే శ్రీరాముని దర్శించి, రావణవధవరకు కథాంతంలో రాముడు ఈ కవచాన్ని ఇచ్చి ‘అనర్హులకు విచక్షణలేకుండా వెల్లడించవద్దు’ అని ఆజ్ఞాపించినట్లు వివరిస్తాడు. కవచంలో హనుమానుని ఆహ్వానించి దిక్కులు, పై-క్రింది-మధ్య భాగాలు, తల నుండి పాదాల వరకు ప్రతి అవయవాన్ని రక్షించమని ప్రార్థన ఉంది; భూమి-ఆకాశం-అగ్ని-సముద్రం-అరణ్యం, యుద్ధం మరియు సంకటకాలంలో కూడా రక్షణ చెప్పబడింది. డాకినీ-శాకినీ, కాలరాత్రి, పిశాచాలు, సర్పాలు, రాక్షసీలు, వ్యాధులు, శత్రుమంత్రాలు హనుమానుని భయంకర దివ్యరూపంతో శమిస్తాయి. చివరికి హనుమానుడు వేద-ప్రణవస్వరూపుడు, బ్రహ్మం-ప్రాణవాయువు, బ్రహ్మా-విష్ణు-మహేశ్వరాత్మకుడని స్తుతి. గోప్యత, అష్టగంధాలతో లిఖించి మెడలో లేదా కుడి భుజంపై ధరించడం, జపసిద్ధితో ‘అసాధ్యం’ కూడా సాధ్యమవుతుందని ఫలశ్రుతి.
Hanūmaccarita (The Account of Hanumān)
సనత్కుమారుడు ఆనందవనంలో శ్రీరాముడు పలికిన పాపనాశక హనుమచ్చరిత్రను వివరిస్తాడు. రాముడు అయోధ్యకు తిరిగివచ్చే వరకు తన రామాయణ ప్రయాణాన్ని చెప్పి, త్ర్యంబక పర్వతంపై గౌతమ సభలో శైవకేంద్ర ఘట్టాన్ని వర్ణిస్తాడు—లింగప్రతిష్ఠ, భూతశుద్ధి ధ్యానం, విస్తృత లింగపూజా విధానాలు. ‘మద్-యోగి’ శిష్యుడు శంకరాత్మ హతమవడంతో జగత్తులో కలుషం వ్యాపిస్తుంది; గౌతముడు, శుక్రుడు కూడా మరణిస్తారు. త్రిమూర్తులు ప్రత్యక్షమై భక్తులను పునర్జీవింపజేసి వరాలు ప్రసాదిస్తారు. హనుమానుని హరి-శంకర సంగమరూపంగా స్థాపించి, భస్మస్నానం, న్యాసం, సంకల్పం, ముక్తిధారా అభిషేకం, ఉపచారాలతో శివలింగార్చనను బోధిస్తారు. పీఠం మాయమైన పరీక్షలో వీరభద్రుడు లోకదాహం చేస్తాడు; శివుడు దాన్ని ఆపి హనుమ భక్తిని ప్రమాణం చేస్తాడు. చివరికి హనుమాన్ గాన-స్తోత్రం, పూజలతో శివుని ప్రసన్నం చేసి కల్పాంతం వరకు ఆయుష్షు, విఘ్నజయశక్తి, శాస్త్రపాండిత్యం, బలం పొందుతాడు; ఈ కథ శ్రవణ-కీర్తనం పవిత్రం, మోక్షప్రదం అని ప్రకటించబడింది।
The Exposition of the Krishna Mantra (Kṛṣṇa-mantra-prakāśa): Nyāsa, Dhyāna, Worship, Yantra, and Prayoga
సూతుడు చెబుతాడు—మునుపటి రక్షాస్తోత్రాలు విన్న తరువాత నారదుడు మళ్లీ సనత్కుమారుని ప్రశ్నిస్తాడు. సనత్కుమారుడు భోగమోక్షప్రదమైన శ్రీకృష్ణమంత్రాల విస్తృత ఉపదేశం ఇస్తాడు—ఋషి, ఛందస్సు, దేవత, బీజం, శక్తి, నియోగం వంటి లక్షణాలు, అలాగే కఠిన న్యాసక్రమం: ఋష్యాది-న్యాస, పంచాంగ మరియు తత్త్వ-న్యాస (జీవం నుండి మహాభూతాల వరకు), తరువాత మాతృకా-న్యాస, వ్యాపక-న్యాస, సృష్టి-స్థితి-సంహార-న్యాసాలు। సుదర్శన దిగ్బంధన రక్షాకర్మ, వేణు/బిల్వ/వర్మ/శస్త్రవిమోచన ముద్రలు బోధిస్తాడు। వృందావన, ద్వారకా ధ్యానం, ఆవరణార్చన (పరివార దేవతలు, పటరాణులు, ఆయుధాలు, లోకపాలకులు), జప-హోమ సంఖ్యలు, తర్పణ ద్రవ్యనియమాలు మరియు నిషేధాలు చెప్పబడతాయి। కామ్యహోమ ప్రయోగాలు—సంపద, వశీకరణ, వర్షం/జ్వరశమన, సంతానప్రాప్తి, శత్రునివారణ; అయితే మారణాది హింసాకర్మలపై హెచ్చరిక ఉంది। చివరగా గోపాల-యంత్ర నిర్మాణం, దశాక్షర ‘మంత్రరాజ’ న్యాససహితం; ఫలితం—మంత్రసిద్ధి, అష్టసిద్ధులు, ఐశ్వర్యం, విష్ణుధామప్రాప్తి।
Kṛṣṇādi-mantra-varga-varṇana (Classification of Krishna and Related Mantras)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి శ్రీకృష్ణ/గోవింద మంత్రవ్యవస్థల శ్రేణీకరణను క్రమబద్ధంగా ఉపదేశిస్తాడు. దాశార్ణ సంబంధిత మూడు మనువులను పేర్కొని మంత్రలక్షణం—ఋషి నారదుడు, ఛందస్సు గాయత్రీ, దేవత కృష్ణ-గోవింద—అని స్థాపిస్తాడు. తరువాత చక్రచిహ్నాలతో అంగన్యాసం, శిరోమానం, సుదర్శనంతో దిగ్బంధనం, దాశార్ణ వ్రతాచరణం, హరిధ్యానం వంటి సాధనాక్రమం వివరించబడుతుంది. అనేక ధ్యానరూపాల్లో కృష్ణుడు—ఆయుధాలతో కూడిన వేణుధరుడు, పాలభోగాలతో పూజ్యమైన బాలకృష్ణుడు, గ్రంథం మరియు మాతృకా-మాల ధరించిన ఆచార్యరూపుడు, లీలాదండహరి, గోవల్లభుడు—గా వర్ణించబడతాడు. ప్రతి మంత్రగుచ్ఛానికి జపలక్ష్యాలు (లక్ష, అష్టలక్ష, ద్వాత్రింశలక్ష) మరియు దశాంశ హోమం, పాయసం, చక్కెరపాలు, నువ్వులు, పుష్పాహుతులు, అలాగే పుత్రప్రాప్తి, ధనం, వాక్సిద్ధి, రోగనాశానికి తర్పణం చెప్పబడింది. జ్వర, వివాహ, విషనివారణ వంటి రక్షణ-చికిత్స ప్రయోగాలు గరుడకర్మతో సహా చెప్పి, చివరికి సిద్ధి మరియు ఉపనిషత్తుల నిర్వికల్ప జ్ఞానం కూడా పరిపక్వ సాధనఫలమని ప్రకటిస్తుంది.
The Recitation of the Thousand Names of Rādhā and Kṛṣṇa (Yugala-Sahasranāma) and Śaraṇāgati-Dharma
సనత్కుమారుడు నారదుని పూర్వకల్పజ్ఞానాన్ని తిరిగి పొందమని ప్రేరేపిస్తాడు—శివుని నుండి ప్రత్యక్షంగా పొందిన యుగలరూప గూఢ కృష్ణమంత్రం. ధ్యానంతో నారదుడు పూర్వజన్మకర్మలను స్మరిస్తాడు; సనత్కుమారుడు సరస్వతకల్పపు పూర్వచక్రంలో ‘కాశ్యపరూప నారదుడు’ కైలాసవాసి శివుని పరమతత్త్వం గురించి ప్రశ్నించిన కథను స్థాపిస్తాడు. శివుడు మంత్రరచనతో పాటు ఋషి (మను), ఛందస్సు (సురభి/గాయత్రీ), దేవత (గోపికాప్రియ సర్వవ్యాపి భగవాన్), శరణాగతి-కేంద్రిత వినియోగం మొదలైన వివరాలు చెబుతాడు; సిద్ధి-పూర్వకర్మలు, శుద్ధులు, న్యాసం అవసరం లేదని—కేవలం చింతనతో నిత్యలీలా దర్శనమవుతుందని ఉపదేశిస్తాడు. అనంతరం శరణాగతుని అంతర్ధర్మం: గురుభక్తి, శరణాగతి ధర్మాల అధ్యయనం, వైష్ణవ గౌరవం, నిరంతర కృష్ణస్మరణం మరియు అర్చాసేవ, దేహాసక్తి విరక్తి, అలాగే గురు/సాధు/వైష్ణవ అపరాధాలు మరియు నామాపరాధాల కఠిన నివారణ. ప్రధాన ఆరాధన యుగల సహస్రనామం—కృష్ణనామాలు వ్రజలీల నుంచి మథురా-ద్వారకా కార్యాలను వర్ణిస్తాయి; రాధానామాలు ఆమెను రస, శక్తి, సృష్టి-స్థితి-లయకర్త్రిగా ప్రతిపాదిస్తాయి. ఫలశ్రుతిలో పాపనాశం, దారిద్ర్య-రోగశమనము, సంతానప్రాప్తి, రాధా–మాధవ భక్తివృద్ధి అని చెప్పి అధ్యాయం ముగుస్తుంది.
Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara
శౌనకుడు, కుమారోపదేశితమైన అరుదైన తాంత్రిక విధానాన్ని వెల్లడించినందుకు సూతుని ప్రశంసిస్తాడు. సహస్ర యుగ్మనామాలు విన్న నారదుడు సనత్కుమారునికి నమస్కరించి శాక్తతంత్రసారం, ముఖ్యంగా రాధామాహాత్మ్యం, ఆమె అవతరణలు మరియు యథావిధి మంత్రవిధానాన్ని అడుగుతాడు. సనత్కుమారుడు గోలోకకేంద్రిత దేవోత్పత్తిని వివరిస్తాడు—కృష్ణుని సమతుల్యంగా రాధ, కృష్ణుని ఎడమ భాగం నుండి నారాయణుడు, రాధ ఎడమ భాగం నుండి మహాలక్ష్మి, కృష్ణ-రాధ రోమకూపాల నుండి గోపులు-గోపికలు, విష్ణువు నిత్యమాయగా దుర్గ, హరి నాభి నుండి బ్రహ్మ, కృష్ణుని విభజనలో ఎడమ శివుడు కుడి కృష్ణుడు, సరస్వతి ఉద్భవించి వైకుంఠానికి పంపబడటం। అనంతరం పంచవిధ రాధను నిరూపించి రాధ, మహాలక్ష్మి, దుర్గ, సరస్వతి, సావిత్రి సాధనాక్రమాలు (మంత్ర, ధ్యానం, అర్చన), మంత్రపరామితులు, యంత్ర/ఆవరణ విన్యాసాలు, దేవతల జాబితాలు, జపసంఖ్యలు, హోమద్రవ్యాలు, అలాగే రాజవిజయం, సంతానప్రాప్తి, గ్రహపీడాశమన, దీర్ఘాయుష్షు, ఐశ్వర్యం, కవిత్వప్రతిభ వంటి సిద్ధిప్రయోగాలు వివరించబడతాయి। చివరికి దిక్కుల రక్షణ, దేహ-లోకన్యాసంతో కూడిన సావిత్రి పంజరం, సావిత్రి నామాలు మరియు ఫలశ్రుతి ఉపసంహరించబడుతుంది।
Bhuvaneśī (Nidrā-Śakti) Mantra-vidhi, Nyāsa–Āvaraṇa Worship, Padma-homa Prayogas, and the Opening of Śrī-Mahālakṣmī Upāsanā
సనత్కుమారుడు బ్రాహ్మణునికి ప్రళయకాల కథను ఆధారంగా చేసుకొని విధిని స్థాపిస్తాడు—విష్ణువు చెవి మలినం నుండి మధు–కైటభులు పుట్టగా, పద్మాసనస్థ బ్రహ్మ నారాయణుని నేత్రాలలో నిద్రా-శక్తిరూప జగదంబికను స్తుతిస్తాడు. అనంతరం భువనేశీ/భువనేశ్వరీ సాధనావిధానం: బీజమంత్ర ఋషి-ఛందస్సు-దేవత, షడంగన్యాసం మరియు మాతృకా స్థాపన, శరీరస్థానాలలో మంత్రన్యాసం (బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర, కుబేర, కామ, గణపతి సంబంధాలతో), ధ్యానం, జపసంఖ్య, నిర్దిష్ట ద్రవ్యాలతో హోమం. యంత్ర/మండల వివరణ (పద్మదళాలు, షట్కోణం, నవశక్తులు, ఆవరణపూజ) మరియు దిక్పూజలో జంట దేవతలు–సహశక్తుల ఆరాధన. చివర వశీకరణ, సంపద, కవిత్వబుద్ధి, వివాహం, సంతానప్రాప్తి ప్రయోగాలు; తదుపరి మహిషాసుర ప్రసంగ ప్రవేశం మరియు శ్రీబీజ మంత్ర వివరాలు—భృగు ఋషి, నివృత ఛందస్సు, శ్రీ దేవత।
The Classification and Explanation of Yakṣiṇī Mantras (Kālī and Tārā Vidyās)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు వాక్-శక్తిరూపిణి దేవీ మంత్రవ్యవస్థను బోధిస్తాడు—మొదట వాణీదేవతగా కాళీ విద్య, తరువాత తారాకేంద్రిత విద్య. మంత్రంలోని ఋషి, ఛందస్సు, దేవత, బీజం, శక్తి మొదలైన భాగాలు, అంగన్యాసం, మాతృకాన్యాస స్థాపనలు, రక్షావిధులు, కాళీ ధ్యానంలో ఆమె రూపలక్షణాలు వివరించబడతాయి। షట్కోణం, అంతర్లీన త్రిభుజాలు, పద్మం, భూపురంతో యంత్ర నిర్మాణం, అనుబంధ శక్తులు/మాతృకలు, సిద్ధి కోసం జప-హోమ సంఖ్యలు మరియు ఎర్ర పద్మాలు, బిల్వం, కరవీరం వంటి నైవేద్యాలు చెప్పబడతాయి। తారాదేవి షోడశన్యాసంలో గ్రహ, లోకపాల, శివ–శక్తి, చక్ర స్థాపనలు, దిగ్బంధం మరియు కవచసదృశ రక్షణ విస్తారంగా ఉంటుంది। హింస నివారణ, కఠిన వాక్యాలు మానడం వంటి నైతిక హెచ్చరికలు కూడా ఉన్నాయి; కొన్ని తాంత్రిక శ్మశాన ప్రతీకలు కూడా కనిపిస్తాయి। చివరలో రక్ష, విద్య, విజయం, సంపద కోసం తాయితాలు/యంత్ర ప్రయోగాలు ఉపదేశించబడతాయి।
Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa (Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā)
సనత్కుమారుడు నారదునికి సరస్వతీ అవతారాల నుండి ముందుకు తీసుకెళ్లి, మానవ ప్రయోజనాలను సిద్ధిచేసే లక్ష్మీ-మంత్రావతార విద్యలను ఉపదేశిస్తాడు. ఆరంభంలో త్రి-బీజమంత్రాలు, ఋషి దక్షిణామూర్తి, ఛందస్సు పంక్తి, దేవత త్రిపురా బాలా అని ప్రమాణం స్థాపించి, అంగ-కర-న్యాసాలు, నవ-యోని పాఠం, దేవీనామాలతో స్థాపన, పంచబీజ కామేశీ క్రమంలో కాముని నామాలు, బాణదేవతలు వర్ణిస్తాడు. తరువాత నవ-యోని మూలం, అష్టదళ ఆవరణం, మాత్రికా పరిధి, పీఠశక్తులు, పీఠాలు, భైరవులు, దిక్పాలకులతో యంత్రవిధానం, జప-హోమ సంఖ్యలు, వాక్సిద్ధి, సంపద, దీర్ఘాయువు, రోగశమనం, ఆకర్షణ/వశీకరణాది ప్రయోగాలు, ఉత్కీలన, దీపినీ విధి, గురుపరంపరా వందనం చెప్పబడతాయి. ఉత్తరార్థంలో అన్నపూర్ణా ఇరవై అక్షరీ విద్య యంత్ర-శక్తి సమూహాలతో, చివర బగలాముఖీ స్తంభన తంత్రం—మంత్రబంధం, ధ్యానం, యంత్రభేదాలు, హోమద్రవ్యాలు, స్తంభన, ఉచ్చాటన, రక్ష, ప్రతివిష, శీఘ్రగమనం, అదృశ్యత వంటి ప్రత్యేక కర్మలు—వివరించి అధ్యాయం ముగుస్తుంది।
The Description of the Four Durgā Mantras
సనత్కుమారుడు ద్విజ శ్రోతలకు ఉపదేశిస్తూ లక్ష్మీ అవతారాల నుండి దుర్గా మంత్రవిధానాల వైపు దృష్టి మళ్లిస్తాడు. మొదట ఛిన్నమస్తా దీర్ఘ మంత్రపద్ధతి—ఋషి-ఛందస్సు-దేవత నిర్ధారణ, బీజ/శక్తి, షడంగ-రక్షా న్యాసాలు, స్వశిరఛ్ఛిన్న దేవి సపరిచార ధ్యానం—వివరిచి మహాజపం, హోమం విధిస్తాడు; తరువాత దిక్పాలులు, ద్వారపాలులు, అంగదేవతలతో కూడిన మండల/పీಠ పూజాక్రమం చెబుతాడు. హోమ ద్రవ్యాల జాబితా మరియు వాటి సిద్ధులు (సంపద, వాక్సిద్ధి, ఆకర్షణ, స్తంభన, ఉచ్చాటన, దీర్ఘాయువు) పేర్కొంటాడు. అనంతరం త్రిపురభైరవి మంత్ర నిర్మాణం (మూడు బీజాలతో పంచకూటం), నవయోని-బాణ న్యాసాలు, సూర్యప్రభ ధ్యానం, హోమవిధి. తరువాత మాతంగీకి సంబంధించిన క్లిష్ట దేహన్యాసాలు, కవచరక్ష అక్షరసంఖ్యలు, 8/16 దళ కమలమండల నిర్మాణం, పరివార దేవతలు, వశీకరణం, వర్షప్రయోగం, జ్వరనివారణం, సమృద్ధి కర్మలు. చివరగా ధూమావతి ఋషి-ఛందస్సు-దేవత, కఠిన ధ్యానం, విఘ్న-జ్వర నిరోధక శత్రుకర్మలు చెప్పి నాలుగు దుర్గా అవతరణాల మంత్రసమూహాలు బోధించబడ్డాయని ముగుస్తుంది।
Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā (Rādhā-Related Mantras Explained)
సూతుడు చెబుతాడు—యజ్ఞపూజా విధానాలు విన్న తరువాత నారదుడు, ఆద్యమాత స్వరూపిణి శ్రీ రాధాదేవిని ఎలా సమ్యకంగా ఉపాసించాలో, దివ్యావిర్భావాల ‘కలలు’ ఏమిటో సనత్కుమారుణ్ణి ప్రశ్నిస్తాడు. సనత్కుమారుడు ‘అత్యంత గోప్య’ ఉపదేశంలో చంద్రావళి, లలిత వంటి ప్రధాన సఖులను పేర్కొని, ముప్పై రెండు సఖుల విస్తృత పరివారాన్ని వివరిస్తాడు; వాణిలో వ్యాపించిన పదహారు కలలు మరియు ఉపకలల సిద్ధాంతాన్ని చెబుతాడు. తరువాత మంత్రశాస్త్ర సంబంధిత సంకేతాలు—వర్ణ-తత్త్వ సూచనలు, హంస ఛందస్సు/జప విధాన భేదాలు, త్రిపురసుందరీ-శ్రీవిద్య పరంపరతో అనుబంధం—వివరిస్తాడు. అంగ-వ్యాపక న్యాసాలు, యంత్ర నిర్మాణం (దళపద్మాలు, షట్కోణం, చతురస్రం, భూపురాలు) మరియు ధ్యానమూర్తి వర్ణం, భుజాలు, ఆయుధాలు, ఆభరణాల వివరాలు వస్తాయి. చివరగా చంద్రతిథులకు అనుసంధానమైన నిత్యాదేవతల విద్యా-మంత్రాలు (కామేశ్వరీ, భగమాలినీ, నిత్యక్లిన్నా, భేరుణ్డా, మహావజ్రేశ్వరీ, దూతీ/వహ్నివాసినీ, త్వరితా, నీలపతాకా, విజయా, జ్వాలామాలినీ, మంగళా మొదలైనవి) నిర్దేశించి, ఈ ఉపాసన వల్ల సిద్ధి, సంపద, పాపనాశం కలుగుతుందని ఉపసంహరిస్తాడు।
The Account of the Lalitā Hymn, the Protective Armor (Kavaca), and the Thousand Names (Sahasranāma)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి క్రమబద్ధమైన శాక్త-శ్రీవిద్య ఉపాసనను బోధిస్తాడు—(1) గురుధ్యానాధారంగా సమయ నియమాలు, ఆవరణ అవగాహనతో కూడిన ప్రాథమిక విధులు, (2) గురు-స్తవంలో శివుడిని గురురూపంగా, అవరోహించే పవిత్ర జ్ఞాన మూలంగా స్తుతించడం, (3) దేవిని మంత్ర-మాతృకగా ధ్యానించడం—అక్షరాలు త్రిలోకాన్ని ధరిస్తాయని, మంత్రసిద్ధి జగత్తును మార్చే శక్తి అని ప్రశంస, (4) లలితా కవచం—నవరత్న ప్రతీకలు, దిశా/ఊర్ధ్వ-అధః రక్షణలు, అలాగే మనస్సు, ఇంద్రియాలు, ప్రాణాలు, యమ-నియమాల వరకు అంతర్గత సంరక్షణ, (5) సహస్రనామం మరియు షోడశీ విన్యాసం ప్రకటించి భాగంగా విపులీకరణ—దేవీ రూపాలు, శక్తులు, సిద్ధులు, వర్ణవర్గాలు, యోగినీచక్రాలు, చక్రస్థానాలు, వాక్తత్త్వ బోధ, (6) ఫలశ్రుతిలో జప ఫలాలు—సంపద, రక్షణ, వశీకరణ, విజయం మొదలైనవి; చివరికి సహస్రనామం కోరికలు నెరవేర్చే, మోక్షానికి తోడ్పడే స్తోత్రమని ప్రకటించబడింది।
Nityā-paṭala-prakaraṇa (The Exposition of the Nityā-paṭala)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి నిత్యపూజకు ‘దీపం’ వంటి ఉపదేశాన్ని ఇస్తాడు; కేంద్రం ఆద్యా లలితా—శివశక్తి అభేదతత్త్వం. ఆరంభంలో మంత్రతత్త్వం: లలితానామం సంక్షిప్తార్థం, జగత్తు హృల్లేఖారూపం, ఈ-స్వరం మరియు బిందువుతో ధ్వని పరిపూర్ణతను వివరిస్తుంది. తరువాత పిండకర్తృ బీజమాలా భేదాలు, పాఠవిన్యాస విధానాలు, దేవీ ఉద్భవ-ధ్యానం మరియు శివ విశ్రాంతి-ధ్యానం ద్వారా అద్వైత స్వప్రకాశ స్ఫురత్తా వరకు తీసుకెళ్తుంది. అర్ఘ్యానికి, ఉపాసనకు ఉపయోగించే ఆసవాలు (గౌడీ, పైష్టీ, మాధ్వీ, వనస్పతిజ) తయారీ విధి, సేవన నైతికతపై కఠిన హెచ్చరికలు వస్తాయి. కామ్యపూజకు నెలవారీ/వారవారీ అర్పణలు, పర్వత-అరణ్య-సముద్రతీరం-శ్మశానం వంటి స్థలవిశేష కర్మలు, పుష్ప/ద్రవ్యాల ద్వారా ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, వాక్సిద్ధి, విజయం, వశీకరణ ఫలసూచనలు చెప్పబడతాయి. చక్ర/యంత్ర నిర్మాణం (త్రిభుజాలు, వర్ణాలు, కుంకుమ/కేశర నియమం), దేవీ ఉపనామాలు (వివేకా, సరస్వతీ మొదలైనవి), జప–హోమ–తర్పణ–మార్జన–బ్రాహ్మణభోజన నిష్పత్తులు, యుగానుసార సంఖ్యలు, శ్రీविद్యా రూపాలకు సిద్ధి జప పరిమాణాలు తెలిపి—అన్ని ప్రయోగాలు యంత్రసంస్కారం, నియమశీలతపై ఆధారమని ముగిస్తుంది.
The Exposition of the Maheśa Mantra (Mahēśa-mantra-prakāśana)
ఈ అధ్యాయంలో సనత్కుమారుడు నారదునికి భోగమోక్షప్రదమైన సంపూర్ణ శైవ మంత్రసాధన విధానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. పంచ-, షట్-, అష్టాక్షర మంత్రరూపాలు, ఋషి–ఛందస్సు–దేవత నియమం, అలాగే పొరలుగా న్యాసాలు—షడంగ న్యాసం, పంచముఖాలు (ఈశాన, తత్పురుష, అఘోర, వామదేవ, సద్యోజాత)తో అంగుళి-న్యాసం, జాతి/కలా-న్యాసం (ముప్పైఎనిమిది కళలు), గోలక/వ్యాపక రక్షా-విన్యాసం వివరించబడతాయి. పంచవక్త్ర త్రినేత్ర చంద్రశేఖర ఆయుధధారి మహేశ్వర ధ్యానం, జప–హోమ నిష్పత్తి మరియు ద్రవ్యాలు (పాయసం, నువ్వులు, ఆరగ్వధ, కరవీర, మిష్రీ, దూర్వా, ఆవాలు, అపామార్గ) చెప్పబడతాయి. శక్తులు, మాతృకలు, లోకపాలకులు, అస్త్రాలు, అలాగే గణేశ, నంది, మహాకాల, చండేశ్వర, స్కంద, దుర్గ మొదలైన ఉపదేవతలతో ఆవరణ పూజ విధానం ఉంది. తదుపరి మృత్యుంజయ, దక్షిణామూర్తి (వాక్సిద్ధి/వ్యాఖ్య), నీలకంఠ (విషనివారణ), అర్ధనారీశ్వర, అఘోరాస్త్ర (భూతవేతాళ నిగ్రహం), క్షేత్రపాల-బటుక (బలి/రక్ష), చండేశ్వర ప్రత్యేక కర్మలు, చివర శివుని సర్వవ్యాప్తి మరియు తారక శక్తిని ప్రకటించే స్తోత్రం సమాప్తి।