Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये देवपूजां साधकाभीष्टसिद्धिदाम् । त्रिकोणं चतुरस्रं वा वामभागे प्रकल्प्य च ॥ १ ॥

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇప్పుడు సాధకునికి అభీష్టసిద్ధిని ప్రసాదించే దేవపూజను నేను వివరిస్తాను. ఎడమ భాగంలో త్రికోణం గాని చతురస్రం గాని (మండల/స్థలం) ఏర్పరచి…॥

Verse 2

सम्पूज्या स्रेण संक्षाल्य हृदाधारं निधाय च । तत्राग्निमण्डलं चेद्वा पात्रं संक्षाल्य चास्रतः ॥ २ ॥

విధివిధానంగా పూజించి క్రమంగా శుద్ధిగా కడిగి హృదయాధారాన్ని స్థాపించాలి. అనంతరం అగ్నిమండలాన్ని స్థాపించాలి; లేక పాత్రాన్ని కడిగి తొందరపడకుండా ముందుకు సాగాలి.

Verse 3

आधारे नामसं स्थाप्य तत्र चेद्रविमंडलम् । क्लिममातृका पूलमुञ्चरन्पूरपेज्जलैः ॥ ३ ॥

ఆధారంలో ‘నామసం’ అనే అక్షరసమూహాన్ని స్థాపించి అక్కడే రవిమండలాన్ని స్థాపించాలి. తరువాత ‘క్లీం’ మాతృకా-శ్రేణిని ఉచ్చరిస్తూ మంత్రధారను ప్రవహింపజేసి కర్మజలాలతో నింపాలి.

Verse 4

चत्रेंजुमंडलं प्रार्च्य तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुंठयेत् ॥ ४ ॥

చత్రేంజు-మండలాన్ని విధిగా ఆరాధించి, మునుపటిలాగే తీర్థాలను ఆహ్వానించాలి. తరువాత గోముద్రతో అమృతీకరించి, కవచమంత్రంతో ఆవరించి రక్షించాలి.

Verse 5

संक्षाल्यास्रेण प्रणवं तदुपर्यष्टधा जपेत् । सामान्यार्घमिदं प्रोक्तं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ॥ ५ ॥

జలంతో శుద్ధి చేసి దాని మీద ప్రణవం ‘ఓం’ను ఎనిమిది సార్లు జపించాలి. ఇది ‘సామాన్య అర్ఘ్యం’గా చెప్పబడింది; ఇది నరులకు సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 6

तज्जलं र्किचिदुदूधृत्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः । आत्मानं यागवस्तूनि तेन संप्रोक्षयेत्पुथक् ॥ ६ ॥

ఆ జలాన్ని కొద్దిగా ప్రోక్షణీతో తీసుకొని, ఉత్తమ సాధకుడు దానితో తనను మరియు యాగసామగ్రిని వేరువేరుగా ప్రోక్షించి శుద్ధి చేయాలి.

Verse 7

आत्मवामाग्रतः कुर्यात्षट्ट्कोणांतस्रिकोणकम् । चतुरस्रेण संवेष्ट्य संक्षाल्यार्घोदकेन च ॥ ७ ॥

తన ఎడమ ముందుభాగంలో షట్కోణం లోపల త్రికోణాన్ని గీయాలి. తరువాత దానిని చతురస్రంతో చుట్టి అర్ఘ్యజలంతో స్థలం/యంత్రాన్ని శుద్ధి చేయాలి॥

Verse 8

ततस्तु साधकश्रेष्टः स्तंभयेच्छंखमुद्रया । आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यंगचतुष्टयम् ॥ ८ ॥

ఆపై శ్రేష్ఠ సాధకుడు శంఖముద్రతో స్థంభనం చేయాలి. ఆగ్నేయాది కోణాలలో హృదయాది నాలుగు అంగమంత్రాలను స్థిరపరచాలి॥

Verse 9

नेत्रं मध्ये दिक्षु चास्रं त्रिकोणे पूजयेत्ततः । मूलखंडत्रयेनाथाधारशक्तिं तु मध्यगाम् ॥ ९ ॥

తర్వాత మధ్యలో ‘నేత్ర’ాన్ని పూజించాలి; దిక్కులలో త్రికోణం మరియు అస్త్రాన్ని పూజించాలి. అనంతరం మూలమంత్రంలోని మూడు ఖండాలతో మధ్యస్థ ఆధారశక్తిని ఆరాధించాలి॥

Verse 10

एवं संपूज्य विधिवदस्रंसंक्षालितं हृदा । प्रतिष्टाप्य त्रिपदिकां पूजयेन्मनुनामुना ॥ १० ॥

ఇలా విధివిధానంగా సంపూర్ణ పూజ చేసి, హృదయభక్తితో అశుద్ధిని తొలగించి, అస్త్రశుద్ధి చేసి త్రిపదికను ప్రతిష్ఠించి ఈ మంత్రంతో పూజించాలి॥

Verse 11

मं वह्निमण्डला येति ततो देशकलात्मने । अमुकार्ध्येति पात्रांते सनापहृदयोंऽतिमे ॥ ११ ॥

‘మం’ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి అగ్నిమండలంలో నియోగించాలి. తరువాత దేశ-కాలాధిష్ఠాత తత్త్వానికి అర్ఘ్యాన్ని అర్పించాలి; పాత్రాంతంలో ‘అముక-అర్ఘ్య’ అని చెప్పి, స్నానశుద్ధ హృదయంతో చివరగా సమర్పించాలి॥

Verse 12

चतुर्विंशतिवर्णोऽयमाधारस्यार्चने मनुः । स्वमंत्रक्षालितं शरंवं संस्याप्याय समर्चयेत् ॥ १२ ॥

ఇది ఆధారార్చనకు ఇరవై నాలుగు అక్షరాల మంత్రం. స్వమంత్రంతో శుద్ధి చేసిన శరావ పాత్రను స్థాపించి, దానితోనే ఆధారాన్ని సమ్యకంగా అర్చించాలి।

Verse 13

तारः कार्म्ममहांस्ते तु ततो जलचराय च । वर्म फट् हृदयं पांचजन्याय हृदयं मनेः ॥ १३ ॥

తర్వాత మహాకూర్మునకు ‘తార’ బీజాన్ని విన్యసించి, అనంతరం జలచరునకూ చేయాలి. తరువాత ‘వర్మ’ మరియు ‘ఫట్’ ప్రయోగించి; పాంచజన్య (దివ్య శంఖం)కు హృదయన్యాసం, అలాగే మనస్సు-నాథునికీ హృదయన్యాసం చేయాలి।

Verse 14

तत्रार्कमण्डलायेति द्वादशांते कलारमने । अमुकार्ध्येति पात्रांते नमोंतस्त्र्यक्षिवर्णवान् ॥ १४ ॥

అక్కడ ద్వాదశాంతంలో ‘తత్రార్కమండలాయ’ అని, తరువాత ‘కలారమనే’ అని పలకాలి. అర్ఘ్యపాత్రాంతంలో ‘అముకార్ధ్యే’ అని చెప్పి, చివర ‘నమో’తో మంత్రాన్ని ముగించాలి; అది త్ర్యక్షి-వర్ణరీతితో యుక్తం।

Verse 15

सम्पूज्य तेन तत्रार्चेद्द्वादशार्ककलाः क्रमात् । ततः शुद्धजलैर्मूलं विलोममातृकां पठन् ॥ १५ ॥

అలా సమ్యకంగా పూజించి, అక్కడ క్రమంగా ద్వాదశ సూర్యకలలను అర్చించాలి. తరువాత శుద్ధజలంతో మూలకర్మను చేసి, మాతృక (వర్ణమాలా-మంత్రం)ను విలోమక్రమంలో పఠించాలి।

Verse 16

शङ्खमापूरयेत्तस्मिन्पूजयेन्मनुनामुना । ॐ सोममण्डलायेति षोडशांते कलात्मने ॥ १६ ॥

అందులో శంఖాన్ని నింపి, ఈ మంత్రంతో పూజించాలి—“ఓం సోమమండలాయ నమః, షోడశాంతే కలాత్మనే।”

Verse 17

अमुकार्ध्यामृतायेति हृन्मनुश्चार्ध्यपूजने । तत्र षोडशसंख्याका यजेञ्चंद्रमसः कलाः ॥ १७ ॥

అర్ఘ్యపూజలో ‘అముకార్ఘ్యామృతాయ’ అని మొదలయ్యే హృన్మంత్రాన్ని వినియోగించాలి. అక్కడ చంద్రుని పదహారు కళలను క్రమంగా ఆరాధించాలి॥१७॥

Verse 18

ततस्तु तीर्थान्यावाह्य गङ्गे चेत्यादिपूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्याच्छादयेन्मत्स्ममुद्रया ॥ १८ ॥

తర్వాత ‘ఓ గంగే’ మొదలైన మంత్రాలతో, ముందుగా చెప్పిన విధంగా తీర్థదేవతలను ఆవాహన చేయాలి. గోముద్రతో అమృతీకరించి, మత్స్యముద్రతో కప్పి ముద్రించాలి॥१८॥

Verse 19

कवचेनावगुंठ्याथ रक्षेदस्त्रेण तत्पुनः । चिंतयित्वेष्टदेवं च ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् ॥ १९ ॥

తర్వాత కవచమంత్రంతో ఆవరణం చేసుకొని, అస్త్రమంత్రంతో మళ్లీ రక్షణ చేయాలి. ఇష్టదేవుని ధ్యానించి, అనంతరం ముద్రలను ప్రదర్శించాలి॥१९॥

Verse 20

शङ्खमौशलचकाख्याः परमीकरणं ततः । महामुद्रां योनिमुद्रां दर्शयेत्क्रमतः सुधीः ॥ २० ॥

అనంతరం శంఖ, మౌశల, చకా అనే ముద్రలను చూపించి, తరువాత ‘పరమీకరణ’ చేయాలి. ఆపై వివేకి సాధకుడు క్రమంగా మహాముద్ర, యోనిముద్రలను ప్రదర్శించాలి॥२०॥

Verse 21

गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते । गन्धपुष्पादिभिस्तत्र पूजयेद्देवतां स्मरन् ॥ २१ ॥

గారుడీ, గాలినీ—ఇవే ప్రధాన ముద్రలని చెప్పబడింది. అక్కడ దేవతను స్మరించి గంధం, పుష్పం మొదలైన వాటితో పూజించాలి॥२१॥

Verse 22

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं प्रणवं चाष्टधा तथा । शंखाद्दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रमादिशेत् ॥ २२ ॥

మూలమంత్రాన్ని ఎనిమిది సార్లు జపించి, అలాగే ప్రణవం (ఓం)ను కూడా ఎనిమిది సార్లు జపించాలి. తరువాత శంఖం దక్షిణ భాగంలో శుద్ధి-ప్రోక్షణార్థం ప్రోక్షణీ పాత్రను స్థాపించాలి.

Verse 23

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥

ప్రోక్షణీలో ఆ జలాన్ని కొద్దిగా ఉంచి, తరువాత తనపై త్రివిధ న్యాసం చేయాలి. (జపిస్తూ:) “ఆత్మతత్త్వాత్మనే హృం” మరియు “విద్యాతత్త్వాత్మనే నమః” అని.

Verse 24

शिवतत्त्वात्मने हृञ्च इत्येतैर्मनुभिस्त्रिभिः । प्रोक्षेत्पुष्पाक्षतैश्चापि मण्डलं विधिवत्सुधीः ॥ २४ ॥

“శివతత్త్వాత్మనే హృం” మొదలైన ఈ మూడు మంత్రాలతో, పుష్పాలు మరియు అక్షతలతో కూడి, జ్ఞాని సాధకుడు మండలాన్ని విధివిధానంగా ప్రోక్షించాలి.

Verse 25

अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत् । पाद्यार्ध्याचमनूयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत ॥ २५ ॥

లేదా మూలగాయత్రీని జపిస్తూ పూజా ద్రవ్యాలను ప్రోక్షించి శుద్ధి చేయాలి. ఇది పాద్య, అర్ఘ్య, ఆచమనీయం మరియు మధుపర్కం అర్పణకు సిద్ధం చేయుటకై.

Verse 26

पात्राण्याधारयुक्तानि स्थापयेद्विधिना पुरः । पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रांतजलैः स्मृतम् ॥ २६ ॥

విధి ప్రకారం ఆధారాలతో కూడిన పాత్రలను ముందుగా స్థాపించాలి. పాద్యంగా శ్యామాక ధాన్యం, దూర్వా, కమలం మరియు విష్ణుక్రాంతా కలిపిన జలమే శాస్త్రసమ్మతమని చెప్పబడింది.

Verse 27

अर्ध्यं पुष्पाक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः । गंधदूर्वादलैः प्रोक्तं ततश्चाचमनीयकम् ॥ २७ ॥

అర్ఘ్యాన్ని పుష్పాలు, అక్షతలు, యవాలు, కుశాగ్రాలు, నువ్వులు, ఆవాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు దూర్వా దళాలతో సమర్పించాలి; అనంతరం ఆచమనం చేయాలి।

Verse 28

जातीफलं च कंकोलं लवंगं च जलान्वितम् । क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं मधुपर्कसमीरितम् ॥ २८ ॥

జాజికాయ, కంకోలం, లవంగం నీటితో తడిపి, తేనె, నెయ్యి, పెరుగు కలిపి సమర్పించేది—ఇదే మధుపర్కమని చెప్పబడింది।

Verse 29

एकस्मिन्नथवा पात्रे पाद्यादीनि प्रकल्पयेत् । शंकरार्कार्चने शंखमयेनैव प्रशस्यते ॥ २९ ॥

పాద్యాది ఉపచారాలను ఒకే పాత్రలో గానీ వేర్వేరు పాత్రల్లో గానీ ఏర్పాటు చేయవచ్చు; అయితే శంకరుడు మరియు అర్కుడు (సూర్యుడు) అర్చనలో శంఖపాత్రం విశేషంగా ప్రశంసించబడింది।

Verse 30

श्वेताकृष्णारुणापीताश्यामारक्तासितासिताः । रक्तांबराभयकराध्येयास्स्पुः पीठशक्तयः ॥ ३० ॥

పీಠశక్తులు శ్వేత, కృష్ణ, అరుణ, పీత, శ్యామ, రక్త మరియు అతి గాఢ వర్ణాలతో వర్ణించబడ్డాయి; ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి అభయముద్ర చూపుతూ ధ్యానించవలసినవారు।

Verse 31

स्वर्णादिलिखिते यंत्रे शालग्रामे मणौ तथा । विधिना स्थापितायां वा प्रतिमायां प्रपूजयेत् ॥ ३१ ॥

సువర్ణాది లోహాలపై లిఖితమైన యంత్రంలో, శాలగ్రామ శిలలో, పవిత్ర మణిలో, అలాగే విధివిధానాలతో ప్రతిష్ఠించిన ప్రతిమలో కూడా నియమంగా పూజ చేయాలి।

Verse 32

अंगुष्टादिवितस्त्यंतमाना स्वर्णादिधातुभिः । निर्मिता शुभदा गेहे पूजनाय दिने दिने ॥ ३२ ॥

అంగుళి పొడవు నుండి విస్తి (చేతి విస్తారం) వరకు ప్రమాణంతో, స్వర్ణాది ధాతువులతో నిర్మితమైన ప్రతిమ గృహంలో శుభఫలదాయిని అవుతుంది; దినదినమూ పూజించదగినది।

Verse 33

वक्रां दग्धां खंडितां च भिन्नमूर्द्धदृशं पुनः । स्पष्टां वाप्यन्त्यजाद्यैश्च प्रतिमां नैव पूजयेत् ॥ ३३ ॥

వంకరగా, కాలిపోయిన, విరిగిన లేదా ఖండితమైన, తల లేదా చూపు దెబ్బతిన్న, అలాగే స్పష్టతలేని/అపూర్ణమైన లేదా మచ్చలు మొదలైన దోషాలతో చెడిపోయిన ప్రతిమను ఎప్పటికీ పూజించకూడదు।

Verse 34

बाणादिलिंगे वाभ्यर्चेत्सर्वलक्षणलक्षिते । मूलेन मूर्तिं संकल्प्य ध्यात्वा देवं यथोदितम् ॥ ३४ ॥

సర్వ శుభలక్షణాలతో గుర్తింపబడిన బాణలింగం (లేదా ఇతర పవిత్ర లింగం)ను ఆరాధించాలి. మూలమంత్రంతో దేవమూర్తిని మనసులో సంకల్పించి, విధివిధానంగా ప్రభువును ధ్యానించి తరువాత పూజ చేయాలి।

Verse 35

आवाहा पूजयेतस्यां परिवारगणैः सह । शालग्रामे स्थापितायां नावाहनविसर्जने ॥ ३५ ॥

దేవుని ఆవాహన చేసి, అక్కడే ఆయన పరివారగణాలతో కలిసి పూజించాలి. కానీ శాలగ్రామంలో స్థాపితమైనప్పుడు ఆవాహనమూ విసర్జనమూ అవసరం లేదు।

Verse 36

पुष्पांजलिं समादाय ध्यात्वा मंत्रमुदीरयेत् ॥ ३६ ॥

పుష్పాంజలి తీసుకొని, ధ్యానించి, తరువాత మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 37

आत्मसंस्थमजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर । अरण्यामिव हव्याशं मूर्तावावाहयाम्यहम् ॥ ३७ ॥

హే పరమేశ్వరా! ఆత్మలో స్థితుడవు, అజుడవు, శుద్ధుడవు అయిన నిన్ను నేను ఈ మూర్తిలో ఆవాహన చేస్తున్నాను; అరణ్యంలో అగ్ని వెలిసినట్లు.

Verse 38

तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो । भक्तिरेवहसमाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम् ॥ ३८ ॥

హే సర్వవ్యాపి ప్రభో! ఈ మహామూర్తి నిజంగా నీదే; భక్తితోనే ఆకర్షితుడైన నిన్ను నేను ఇందులో దీపంలా స్థాపిస్తున్నాను.

Verse 39

सर्वांतर्यामिणे देवं सर्वबीजमय शुभम् । रवात्मस्थाय परं शुद्धमासनं कल्पयाव्यहम् ॥ ३९ ॥

సర్వాంతర్యామి, సర్వబీజమయుడు, శుభదేవుడు, రవియాత్మలో స్థితుడైన పరమేశ్వరునికి నేను ప్రతిదినం పరమశుద్ధమైన ఆసనాన్ని సిద్ధం చేస్తాను.

Verse 40

अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो । सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक ॥ ४० ॥

హే దేవేశ ప్రభో! ఈ మూర్తిరూప శక్తి నీదే, అవిభాజ్యమైనది; కావున ఇందులో నీవు సాన్నిధ్యం చేయుము, భక్తులకు అనుగ్రహం చేసే వాడవు నీవే.

Verse 41

अज्ञानाजुच मत्तत्त्वाद्वैकल्यात्साधनस्य च । यद्यपूर्णं भवेत्कल्पं कतथाप्यभिमुखो भव ॥ ४१ ॥

అజ్ఞానంతో, తత్త్వాన్ని తప్పుగా గ్రహించడం వల్ల, సాధనలో లోపం వల్ల—ఏదైనా విధి/కల్పం అపూర్ణమైతే, అయినా ఏ విధంగానైనా భగవంతుని వైపు అభిముఖుడవు కావాలి.

Verse 42

दृशा पूयूषवर्षिण्या पूरयन्यज्ञविष्टरे । मूर्तौ वा यज्ञसंपूर्त्यै स्थितो भव महेश्वर ॥ ४२ ॥

అమృతవర్షిణి దృష్టితో యజ్ఞవిస్తారాన్ని నింపుచు, ఓ మహేశ్వరా! యజ్ఞసంపూర్ణతకై మూర్తిరూపములో గాని అమూర్తిరూపములో గాని అక్కడే నిలిచియుండుము।

Verse 43

अभक्तवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रदूरायितद्युते । स्वतेजः पंजरेणाशु वेष्टितो भव सर्वतः ॥ ४३ ॥

అభక్తుల వాక్కు, మనస్సు, కన్నులు శక్తిహీనమగునుగాక; వారి శ్రవణం దూరమగునుగాక; ఓ దీప్తిమంతుడా! నీ స్వతేజస్సు అనే పంజరముతో త్వరగా అన్ని వైపులా నిన్ను నీవే ఆవరించుకొనుము।

Verse 44

यस्य दर्शनामिच्छंति देवाः स्वाभीष्टसिद्धये । तस्मै ते परमेशाय स्वागतं स्वागतं च मे ॥ ४४ ॥

దేవతలే తమ అభీష్టసిద్ధికై దర్శనమును కోరుచు ఉండే వానికే—ఆ పరమేశ్వరునికి, నీకు నా స్వాగతము; మరల మరల స్వాగతము।

Verse 45

कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं मम । आगतो देवदेवेशः सुखागतमिदं पुनः ॥ ४५ ॥

నేను కృతార్థుడను, అనుగ్రహింపబడితిని; నా జీవితం ఫలవంతమైంది. దేవదేవేశుడు వచ్చెను—సుఖాగతము, మరల సుఖాగతము।

Verse 46

यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात्परमानंदसंभवः । तस्मै मे परणाब्जाय पाद्यं शुद्धाय कल्प्यते ॥ ४६ ॥

భక్తిలేపిత స్పర్శసంపర్కముతో పరమానందము జనించునట్టి—నా శుద్ధ, పద్మపాద పరమప్రభువునకు శుద్ధమైన పాద్యము (పాదప్రక్షాళన జలము) సిద్ధపరచుచున్నాను।

Verse 47

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने । आचामं कल्पयामीश शुद्धानां शुद्धिहेतवे ॥ ४७ ॥

హే ఈశ్వరా! మీరు వేదములకూ వేదము, దేవతల అంతర్యామి దేవతాత్మ స్వరూపులు. శుద్ధుల శుద్ధి హేతువుగా నేను ఆచమనం చేస్తున్నాను.

Verse 48

तापत्रयहर दिव्यं परमानन्दलक्षणम् । तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम् ॥ ४८ ॥

హే దివ్య ప్రభూ! మీరు త్రితాపాలను హరించే వారు, పరమానంద స్వరూపులు. త్రితాప విముక్తి కోసం నేను మీకు అర్ఘ్యాన్ని సమర్పిస్తున్నాను.

Verse 49

सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने । मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे ॥ ४९ ॥

హే దేవా! మీరు సమస్త కలుషరహితులు, పరిపూర్ణ సుఖాత్మకులు. ఈ మధుపర్కాన్ని నేను సమర్పిస్తున్నాను; నాపై ప్రసన్నుడవండి.

Verse 50

अवच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः । शुद्धिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकम् ॥ ५० ॥

యావనిని కేవలం స్మరించడమే చేత, ఉచ్ఛిష్టుడైనా లేదా ఇతరంగా అశుచియైనా శుద్ధిని పొందుతాడో—ఆ కారణంగా నేను మళ్లీ ఆచమనం చేస్తున్నాను.

Verse 51

स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय । सर्वलोकेषु शुद्धात्मन्ददामि स्नेहमुत्तमम् ॥ ५१ ॥

హే లోకనాథా, మహాశయా! స్నేహంతో స్నేహాన్ని స్వీకరించండి. హే శుద్ధాత్మా! సమస్త లోకాలలో నేను మీకు ఉత్తమ ప్రేమను అర్పిస్తున్నాను.

Verse 52

परमानंदबोधाब्धिनिमग्ननिजमूर्तये । सांगोपांगमिदं स्नानं कल्पयाम्यहमीश ते । सहस्रं वा शतं वापि यथाशक्त्यादरेण च ॥ ५२ ॥

హే ఈశ్వరా! పరమానంద-బోధ సముద్రంలో లీనమైన స్వరూపముగల నీకు, ఈ సాంగోపాంగ స్నానార్పణాన్ని నేను భక్తితో యథాశక్తి సహస్రసార్లు గాని శతసార్లు గాని సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 53

गन्धपुष्पादिकैरीश मनुनां चाभिषिंचेत् ॥ ५३ ॥

హే ఈశ్వరా! గంధము, పుష్పములు మొదలైనవాటితో మనువులకూడా అభిషేక-స్నానం చేయవలెను।

Verse 54

मायाचि त्रपटच्छन्ननिजगुह्योरुतेजसे । निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम् ॥ ५४ ॥

హే ప్రభో! మాయ యొక్క త్రిపట ఆవరణముచే, గుహ్యాంగ-లజ్జచే కప్పబడినట్లు కనిపించే మహాతేజస్సుగల నీకు, నేను నిరావరణ జ్ఞానమనే వస్త్రాన్ని సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 55

यमाश्रित्य म हामाया जगत्संमोहिनी सदा । तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकम् ॥ ५५ ॥

యముని ఆశ్రయించి జగత్తును నిత్యం మోహింపజేసే మహామాయ కార్యమగుచున్నది; అందువల్ల హే పరమేశ్వరా, నీకు ఈ ఉత్తరీయము (పై వస్త్రము) నేను సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 56

रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु पीतंविष्णौ सितं शिवे । तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत् ॥ ५६ ॥

శక్తి, సూర్యుడు మరియు విఘ్ననివారణార్థం రక్త (ఎరుపు) అర్పణం విధేయం; విష్ణువుకు పీత, శివునకు శ్వేతం. నూనె మొదలైనవాటితో దూషితమైనది, జీర్ణమైనది, రంధ్రాలున్నది లేదా మలినమైనది త్యజించాలి।

Verse 57

यस्य शक्तित्रयेणदं संप्रीतमखिलं जगत् । यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्रं प्रकल्पये ॥ ५७ ॥

యస్య త్రివిధశక్తిచేత ఈ సమస్త జగత్తు పోషింపబడి ఆనందించుచున్నదో, ఆ యజ్ఞసూత్రస్వరూప ప్రభువునకు నేను నీకు విధివిధానముగా ఈ యజ్ఞోపవీతమును ధరింపజేయుచున్నాను।

Verse 58

स्वभावसुन्दरांगाय नानाशक्त्याश्रयाय ते । भूषणानि विचित्राणि कल्पयाम्यमरार्चित ॥ ५८ ॥

స్వభావముగా సుందరాంగుడవైన, నానాశక్తులకు ఆశ్రయమైన, దేవతలచే ఆరాధింపబడిన ప్రభూ! నీకై నేను విచిత్రమైన ఆభరణములను నిర్మించుచున్నాను।

Verse 59

परमानन्दसौरभ्यपरिपूर्णदिगंतरम् । गृहाण परम गंध कृपया परमेश्वर ॥ ५९ ॥

హే పరమేశ్వరా! పరమానంద సౌరభ్యముతో దిక్కులన్నిటిని నింపే ఈ పరమ సుగంధమును కృపచేసి స్వీకరించుము।

Verse 60

तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम् । अमंदसौरभपुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमम् । जपाक्षतार्कधत्तूरान्विष्णौ नैवार्पयेत्क्वचित् ॥ ६० ॥

తురీయ వనమున జనించిన, నానాగుణములతో మనోహరమైన, మిక్కిలి సౌరభముగల ఈ ఉత్తమ పుష్పమును స్వీకరించుము. అయితే జపా, అక్షత, అర్క, ధత్తూర—ఇవన్నీ విష్ణువుకు ఎప్పుడూ అర్పించరాదు।

Verse 61

केतकीं कुटजं कुंदं बंधूकं केसरं जपाम् । मालतीपुष्पक चैव नार्पयेत्तु महेश्वरे ॥ ६१ ॥

కేతకీ, కుటజ, కుంద, బంధూక, కేసర, జపా మరియు మాలతీ—ఈ పుష్పములను మహేశ్వరునికి (శివునికి) అర్పించరాదు।

Verse 62

मातुलिंगं च तगरं रवौ नैवार्पयेत्क्वचित् । शक्तौ दूर्वार्कमंदारान् गणेशे तुलसीं त्यजेत् ॥ ६२ ॥

సూర్యదేవునికి ఎప్పుడూ మాతులింగం (బీజపూరకము) మరియు తగర పుష్పాన్ని అర్పించకూడదు. శక్తి పూజలో దూర్వా, అర్క, మందార పుష్పాలు అర్పించాలి; గణేశ పూజలో తులసిని వర్జించాలి.

Verse 63

सरोजिनीदमनकौ तथा मरुबकः कुशः । विष्णुक्रांता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ ॥ ६३ ॥

సరోజినీ, దమనకము, అలాగే మరుబకము, కుశ గడ్డి; విష్ణుక్రాంతా, నాగవల్లి, దూర్వా, అపామార్గము మరియు దాడిమము (దానిమ్మ) కూడా (ఉపయోగ్యము).

Verse 64

धात्री मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत् । कदली बदरी धात्री तिंतिणी बीजपूरकम् ॥ ६४ ॥

ధాత్రీ మరియు మునులతో సంబంధమైన వృక్షాల ఆకులతో దేవార్చన చేయాలి. (యోగ్యమైనవి) కదళి, బదరీ, ధాత్రీ (ఉసిరి), తింతిణీ (చింత) మరియు బీజపూరకము (మాతులింగము).

Verse 65

आम्रदाडिमजंबीरजंबूपनसभूरुहाः । एतेषां तु फलैः कुर्याद्देवतापूजनं बुधः ॥ ६५ ॥

మామిడి, దాడిమము (దానిమ్మ), జంబీరము (మాతులింగ/నిమ్మ), జంబూ, పనస (జాక్‌ఫ్రూట్) మరియు ఇతర ఫలవృక్షాల ఫలాలతో జ్ఞాని దేవతాపూజ చేయాలి.

Verse 66

शुष्कैस्तु नार्चयेद्देवं पत्रैः पुष्पैः फलैरपि ॥ ६६ ॥

కానీ ఎండిపోయిన (వాడిన) ఆకులు, పువ్వులు లేదా ఫలాలతో దేవుని ఆరాధన చేయకూడదు.

Verse 67

धात्री खदिरबित्वानां तमालस्य दलानि च । छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि जगुर्बुधाः ॥ ६७ ॥

ఓ మునీ, ధాత్రీ, ఖదిర, బిత్వాన ఫలములు మరియు తమాల ఆకులు—చిన్నబడినవైనా, విరిగినవైనా—బుధులు అవి దూష్యములు కావని చెప్పారు.

Verse 68

पद्ममामलकं तिष्टेच्छुद्धं चैव दिनत्रयम् । सर्वदा तुलसी शुद्धा बिल्वपत्राणि वै तथा ॥ ६८ ॥

పద్మము మరియు ఆమలకము మూడు దినములు శుద్ధంగా నిలుస్తాయి. తులసి ఎల్లప్పుడూ శుద్ధమే; బిల్వపత్రాలు కూడా అలాగే (సదా శుద్ధం).

Verse 69

पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः । छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्नार्चयेज्जगदंबिकाम् ॥ ६९ ॥

పలాశ, కాశ పుష్పములతోను, తమాల-తులసి ఆకులతోను, ఛాత్రీ ఆకులతోను, దూర్వా గడ్డితోను జగదంబికను ఆరాధించకూడదు.

Verse 70

नार्पयेत्कुसुमं पत्रं फलं देवे ह्यधोमुखम् । पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत् ॥ ७० ॥

దేవునికి పుష్పం, ఆకు లేదా ఫలాన్ని క్రిందకు ముఖం పెట్టి అర్పించకూడదు. ఓ విప్రా, పుష్ప-పత్రాదులు ఎలా సహజంగా పుట్టాయో అలాగే అర్పించాలి.

Verse 71

वनस्पतिरसं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् । आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाम मे ॥ ७१ ॥

ఓ దేవదేవేశా, వనస్పతుల సారముతో సిద్ధమైన ఈ దివ్యమైన, సుగంధసంపన్నమైన, మనోహరమైన ధూపమును—ఆఘ్రేయ అర్పణముగా—భక్తితో నా నుండి స్వీకరించుము.

Verse 72

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् । घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम् ॥ ७२ ॥

హే ప్రభూ, సదా చీకటిని తొలగించే ఘృతవత్తితో యుక్తమైన ఈ సుప్రకాశ మహాదీపాన్ని నా సత్కార అర్పణగా స్వీకరించండి.

Verse 73

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् । भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यंतुष्टिदंसदा ॥ ७३ ॥

హే దేవా, ఆరు రుచులతో సమన్వితమైన నాలుగు విధాల మధుర అన్న-నైవేద్యాన్ని భక్తితో అర్పిస్తున్నాను; దయచేసి స్వీకరించండి, ఇది సదా తృప్తిని ప్రసాదించుగాక.

Verse 74

नागवल्लीदलं श्रेष्टं पूगखदिरचूर्णयुक् । कर्पूरादिसुगंधाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे ॥ ७४ ॥

హే ప్రభూ, పూగ (సుపారీ) మరియు ఖదిరచూర్ణంతో సిద్ధం చేసి, కర్పూరాది సుగంధాలతో పరిపుష్టమైన ఈ శ్రేష్ఠ నాగవల్లి దళాన్ని నేను అర్పించాను; దయచేసి స్వీకరించండి.

Verse 75

दद्यात्पुष्पाञ्जलिं पश्चात्कुर्यादावरणार्चनम् ॥ ७५ ॥

తర్వాత పుష్పాంజలిని సమర్పించి, అనంతరం ఆవరణార్చన (ఆవరణ దేవతల పూజ) చేయాలి.

Verse 76

यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् । सैव प्राची तु विज्ञेया ततोऽन्या विदिशो दश ॥ ७६ ॥

పూజను ఆచరించేటప్పుడు ఏ దిశను ఎదుర్కొని ఉంటామో, ఆ దిశనే ప్రాచీ (తూర్పు)గా తెలుసుకోవాలి; దానినుంచి మిగిలిన పది విదిశలు నిర్ణయించబడతాయి.

Verse 77

केशरेष्वग्निकोणादि हृदयादीनि पूजयेत् । नेत्रमग्रे दिक्षु चास्त्रं अंगमंत्रैर्यथाक्रमम् ॥ ७७ ॥

పద్మపు రేకులపై అగ్నికోణాది దేవతలను పూజించాలి. హృదయాది షడంగ మంత్రాలను యథాక్రమంగా న్యాసం చేయాలి; ముందుగా నేత్రాన్ని, దిక్కులలో అస్త్ర మంత్రాన్ని—అంగమంత్రాలతో క్రమంగా పూజించాలి॥

Verse 78

शुक्लश्वेतसितश्यामकृष्णरक्तार्चिषः क्रमात् । वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वं गशक्तयः ॥ ७८ ॥

క్రమంగా వారి కాంతులు శుక్ల, ప్రకాశమయ శ్వేత, సిత, శ్యామ, కృష్ణ, రక్తవర్ణములు. వరద-అభయ ముద్రలు ధరించిన ఈ అంగశక్తులను తమ తమ దిక్కులలో ధ్యానించాలి॥

Verse 79

अमुकावरणांते तु देवता इति संवदेत् । सालंकारास्ततः पश्चात्सांगाः सपरिचारिकाः ॥ ७९ ॥

నిర్దిష్ట ఆవరణ కర్మాంతంలో ‘ఇది దేవత’ అని పలకాలి. అనంతరం దేవతను అలంకారాలతో విభూషితంగా, అంగాలతో కూడినదిగా, పరిచారికలతో సహితంగా ధ్యానించాలి లేదా సంబోధించాలి॥

Verse 80

सवाहनाः सायुधाश्च ततः सर्वो पचारकैः । संपूजितास्तर्पिताश्च वरदाः संत्विदं पठेत् ॥ ८० ॥

అనంతరం (దేవతలను) వాహనాలతోను ఆయుధాలతోను సహా సమస్త ఉపచారాలతో సమ్యక్‌గా పూజించాలి. తర్పణంతో తృప్తి పొంది ఆ వరదాతలు ప్రసన్నులగుదురు గాక—ఇట్లు ఈ పాఠాన్ని జపించాలి॥

Verse 81

मूलांते च समुञ्चार्य दिवतायै निवेदयेत् । अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल ॥ ८१ ॥

మూలమంత్రాంతంలో దీనిని స్పష్టంగా ఉచ్చరించి దేవతకు నివేదించాలి—‘హే శరణాగతవత్సల! నాకు నా అభీష్టసిద్ధిని ప్రసాదించుము.’॥

Verse 82

भक्तया समर्पये तुभ्यममुकावरणार्चनम् । इत्युञ्चार्य क्षिपेत्पुष्पाञ्जलिं देवस्य मस्तके ॥ ८२ ॥

“భక్తితో నీకు ఈ అముక ఆవరణార్చనను సమర్పిస్తున్నాను” అని ఉచ్చరించి, దేవుని శిరస్సుపై పుష్పాంజలి అర్పించాలి।

Verse 83

ततस्त्वभ्यर्च्यनीयाः स्युः कल्पोक्ताश्चावृतीः क्रमात् । सायुधांस्तत इंद्राद्यान्स्वस्वदिक्षु प्रपूजयेत् ॥ ८३ ॥

ఆపై కల్పగ్రంథాలలో చెప్పిన క్రమానుసారం ఆవృతులను ఆరాధించాలి; తరువాత తమ తమ దిక్కులలో ఆయుధధారులైన ఇంద్రాది దేవతలను విధిగా పూజించాలి।

Verse 84

इद्रो वह्निर्यमो रक्षो वरुणः पवनो विधुः । ईशानोऽथ विधिश्चैवमधस्तात्पन्न गाधिपः ॥ ८४ ॥

ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, రక్ష (దిక్పాలుడు), వరుణుడు, వాయువు, చంద్రుడు; తరువాత ఈశానుడు మరియు విధి (బ్రహ్మ). అలాగే క్రింద పాతాళజలాధిపతి నాగాధిపతి ఉన్నాడు।

Verse 85

ऐरावतस्तथा मेषो महिषः प्रेतस्तिमिर्मृगः । वाजी वृषो हंसकूर्मौ वाहनानि विदुर्बुधाः ॥ ८५ ॥

ఐరావతం, అలాగే మేషం, మహిషం, ప్రేతం, తిమి, మృగం; ఇంకా వాజి, వృషభం, హంస, కూర్మం—ఇవే (దేవతల) వాహనాలని పండితులు చెబుతారు।

Verse 86

वज्रं शक्तिं दंडखङ्गौ पाशां कुशगदा अपि । त्रिशूलं पद्मचक्रे च क्रमादिंद्रादिहेतयः ॥ ८६ ॥

వజ్రం, శక్తి, దండం-ఖడ్గం, పాశం, అంకుశం-గద; అలాగే త్రిశూలం, పద్మం, చక్రం—ఇవి క్రమంగా ఇంద్రాది దేవతల ఆయుధాలు।

Verse 87

समाप्यावरणार्चां तु देवतारार्तिकं चरेत् । शंखतोयं परिक्षिप्योद्वाहुर्नृत्यन् पतेत्क्षितौ ॥ ८७ ॥

ఆవరణార్చనను ముగించిన తరువాత దేవతకు ఆరతి చేయవలెను. శంఖజలాన్ని చుట్టూ చల్లుకొని, భక్తితో భుజాలు పైకెత్తి నర్తించి, చివరికి భూమిపై సాష్టాంగ ప్రణామం చేయవలెను।

Verse 88

दंडवञ्चाप्यथोत्थाय प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् । दक्षिणे स्थंडिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत् ॥ ८८ ॥

దండవత్ ప్రణామం చేసి తరువాత లేచి తన ఇష్టేశ్వరుని ప్రార్థించాలి. ఆపై కుడి వైపున స్థండిలాన్ని సిద్ధం చేసి అక్కడ విధిగా సంస్కారాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 89

मूलेनेक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः । कुशैस्तद्वर्मणाभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम् ॥ ८९ ॥

మూలమంత్రంతో ‘ఈక్షణ’ మరియు ‘అస్త్ర’ మంత్రాలను వినియోగించి ప్రోక్షణం చేసి, మళ్లీ తాడనం చేయాలి. తరువాత ఆ వర్మమంత్ర రక్షణతో కుశలతో అభ్యుక్షణం చేసి పూజించి, అక్కడ వసువు (అర్పణ ద్రవ్యం)ను స్థాపించాలి।

Verse 90

प्रदाप्य तत्र जुहुयाद्ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम् । महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम् ॥ ९० ॥

అక్కడ అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, తన ఇష్టదేవతను ధ్యానిస్తూ హోమం చేయాలి. మహావ్యాహృతులతో నాలుగింటినీ సమస్తంగా కలిపి ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 91

जुहुयात्सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा । सघृतैः साधकश्रेष्टः पञ्चविंशतिसंख्यया ॥ ९१ ॥

సాధకశ్రేష్ఠుడు ఘృతంతో కూడిన భక్త్యర్పిత హవిస్సుతో గానీ, నువ్వులతో గానీ, లేదా ఘృతయుక్త పాయసంతో గానీ—ఇరవై ఐదు సార్లు—ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 92

पुनर्व्याहृतिभिघिर्हुत्वा गंधाद्यैः पुनरर्चयेत् । देवं संयोजयेन्मूर्तौ ततो वह्निं विसर्जयेत् ॥ ९२ ॥

మళ్లీ వ్యాహృతులతో కూడిన ఆహుతులు సమర్పించి, గంధాది ద్రవ్యాలతో మరల ఆరాధన చేయాలి। అనంతరం దేవుని మూర్తిలో సంయోజించి (ప్రతిష్ఠించి), తరువాత అగ్నిని విధివిధానంగా విసర్జించాలి।

Verse 93

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक । कर्मांतरेऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम् ॥ ९३ ॥

ఓ ఓ వహ్నీ! మహాశక్తివంతుడా, సమస్త కర్మాలను సిద్ధింపజేసేవాడా! మరొక కర్మం ప్రారంభమైనా అక్కడ కూడా ఆదరంతో సాన్నిధ్యం చేయుము।

Verse 94

विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम् । अवशिष्टेन हविषा गंधपुष्पाक्षतान्वितम् ॥ ९४ ॥

విసర్జన చేసిన తరువాత అగ్నిదేవతకు ఆచమనీయ జలాన్ని సమర్పించాలి। మిగిలిన హవిసుతో గంధం, పుష్పం, అక్షతలతో కూడిన నైవేద్యాన్ని అర్పించాలి।

Verse 95

देवतापार्षदेभ्योऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत् । ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः ॥ ९५ ॥

ముందు చెప్పబడిన దేవతల పార్షదులకు కూడా బలిని సమర్పించాలి—వారు రౌద్ర స్వభావులు, రౌద్ర కర్మలు చేసేవారు, రౌద్ర స్థానాలలో నివసించేవారు।

Verse 96

योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपास्च ये । विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताःग ॥ ९६ ॥

ఉగ్రరూపమైన యోగినులు, గణాల అధిపతులు, అలాగే ఇతర విఘ్నభూతులు—ఇవన్నీ దిక్కులలోను ఉపదిక్కులలోను ఆశ్రయించి ఉంటాయి।

Verse 97

सर्वे ते प्रीतमनसः प्रतिगृह्णंत्विमं बलिम् । इत्यष्टदिक्षु दत्वा च पुनर्भूतबलिं चरेत् ॥ ९७ ॥

మీరు అందరూ ప్రీతమనస్సుతో ఈ బలిని స్వీకరించండి. ఇలా అష్టదిక్కులలో బలి సమర్పించి, మళ్లీ భూతబలిని ఆచరించాలి.

Verse 98

पानीयममृतीकृत्य मुद्रया धेनुसंज्ञया । देवतायाः करे दद्यात्पुनश्चाचमनीयकम् ॥ ९८ ॥

ధేను ముద్రతో పానీయజలాన్ని అమృతీకరించి దేవత చేతిలో ఉంచాలి; తరువాత మళ్లీ ఆచమనీయం సమర్పించాలి.

Verse 99

देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत् । नैवेद्यं च ततो दद्यात्तत्तदुच्छिष्टभोजिने ॥ ९९ ॥

దేవతను ఉద్వాసనం చేసి, అదే చోట మూర్తిలో మళ్లీ నియోగించాలి. తరువాత ఆ నైవేద్య ఉచ్ఛిష్టభోజికి నైవేద్యం సమర్పించాలి.

Verse 100

महेश्वरस्य चंडेशो विष्वक्सेनस्तथा हरेः । चंडांशुस्तरणेर्वक्ततुंडश्चापि गणेशितुः । शक्तेरुच्छिष्टचांडाली प्रोक्ता उच्छिष्टभोजिनः ॥ १०० ॥

మహేశ్వరునికి చండేశుడు, హరికి విష్వక్సేనుడు. సూర్యునికి చండాంశుడు, గణేశునికి వక్తతుండుడు. శక్తికి ‘ఉచ్ఛిష్టచాండాలీ’ అని చెప్పబడింది—ఇవే ఉచ్ఛిష్టభోజులు.

Verse 101

ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडंगकम् । जप्त्वा मंत्रं यथाशक्ति देवतायै निवेदयेत् ॥ १०१ ॥

తర్వాత ఋష్యాది మంత్రవివరాలను స్మరించి, మూలమంత్ర షడంగాన్ని నిర్వహించి, యథాశక్తి మంత్రజపం చేసి దేవతకు నివేదించాలి.

Verse 102

गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता ॥ १०२ ॥

అతిగుహ్యములకూ గోప్తవైన ఓ రక్షకా! నేను చేసిన ఈ జపాన్ని స్వీకరించుము. ఓ దేవా, నీ ప్రసాదముచేత నాకు సిద్ధి కలుగుగాక; అది నీలోనే స్థిరంగా నిలిచియుండుగాక।

Verse 103

ततः पराङ्मुखं चार्घं कृत्वा पुष्पैः प्रपूजयेत् । दोर्भ्यां पभ्द्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसादृशा । मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टांग ईरितः ॥ १०३ ॥

అనంతరం భక్తితో ముఖాన్ని మరల్చి అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి పుష్పాలతో శ్రేష్ఠంగా పూజించాలి. రెండు భుజాలు, రెండు పాదాలు, రెండు మోకాళ్లు, వక్షస్థలం, శిరస్సు, దృష్టి—మరియు మనస్సు, వాక్కుతో కూడినదే అష్టాంగ ప్రణామమని చెప్పబడింది।

Verse 104

बाहुभ्यां च सजानुभ्यां शिरसा वचसापि वा । पंचांगकः प्रणामः स्यात्पूजायां प्रवरावुभौ ॥ १०४ ॥

పూజలో భుజాలతో, మోకాళ్లతో, శిరస్సుతో మరియు వాక్కుతో కూడి చేయబడే పంచాంగ ప్రణామం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది; శరీరక్రియ మరియు వచనభక్తి—రెండూ ప్రశంసనీయం।

Verse 105

नत्वा च दंडवन्मंत्री ततः कुर्यात्प्रदक्षिणाः । विष्णुसोमार्कविघ्नानां वेदार्धेंद्वद्रिवह्नयः ॥ १०५ ॥

మంత్రజపకుడు దండవత్ ప్రణామం చేసి తరువాత ప్రదక్షిణలు చేయాలి. విష్ణువుకు ‘వేదార్ధ’ సంఖ్య, సోమునకు ‘ఇందు’ సంఖ్య, అర్కునకు ‘గిరి’ సంఖ్య, విఘ్నహర్తకు ‘వహ్ని’ సంఖ్యగా ప్రదక్షిణల సంఖ్య సంకేతపదాల ద్వారా సూచించబడింది।

Verse 106

ततः स्तोत्रादिकं मंत्री प्रपठेद्भक्तिपूर्वकम् । इतः पूर्णं प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः ॥ १०६ ॥

అనంతరం మంత్రసాధకుడు భక్తిపూర్వకంగా స్తోత్రాది పఠించాలి. దీనివల్ల కర్మ సంపూర్ణమగును—ప్రాణశక్తి, బుద్ధి, దేహసామర్థ్యం మరియు ధర్మాధికారానికి అనుగుణంగా।

Verse 107

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यंतेऽवस्थासु मनसा वदेत् । वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यामुदरेण ततः परम् ॥ १०७ ॥

జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి స్థితుల అంత్యంలో సాధకుడు మనసుతో ‘వాక్యము’ పలుకవలెను; తదుపరి వాణితో, చేతులతో, పాదాలతో, ఆపై ఉదరముచేత కూడా (దేహక్రియల ద్వారా) వ్యక్తపరచవలెను।

Verse 108

शिष्णांते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः । तत्सर्वं च ततो ब्रह्मर्पणं भवतु ठद्वयम् ॥ १०८ ॥

అంత్యంలో తరువాత ఏది స్మరించబడిందో, ఏది పలికబడిందో, ఏది చేయబడిందో—అది సమస్తమూ ఇకపై బ్రహ్మకు అర్పణమగునుగాక; రెండువిధాలుగా అది సంపూర్ణమగునుగాక।

Verse 109

मां मदीयं च सकलं विष्णवे च समर्पये । तारं तत्सदतो ब्रह्मर्पणमस्तु मनुर्मतः ॥ १०९ ॥

నేను నన్నును, నాది అయిన సమస్తమును విష్ణువుకు సమర్పించుచున్నాను। ‘తార’ (ఓం) మరియు ‘తత్-సత్’ ఉచ్చారణతో ఇది బ్రహ్మార్పణమగునుగాక—మంత్రపరంపర ప్రకారం।

Verse 110

प्रणवाद्योऽष्टवस्वर्णो ह्यनेनात्मानमर्पयेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च ॥ ११० ॥

ప్రణవం (ఓం) తో ప్రారంభమై ఎనిమిది అక్షరస్వరూపమైన ఈ మంత్రద్వారా ఆత్మసమర్పణ చేయవలెను—అజ్ఞానమువలన గానీ, ప్రమాదమువలన గానీ, సాధనలో లోపమువలన గానీ।

Verse 111

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मंत्रहीनं मयान्यथा ॥ १११ ॥

ఏది తక్కువగా గానీ ఎక్కువగా గానీ జరిగినదో, అది సమస్తమును మీరు క్షమించవలెను। ద్రవ్యహీనంగా, క్రియాహీనంగా, మంత్రహీనంగా విధికి విరుద్ధంగా నావలన ఏది జరిగినదో—అది అంతటినీ క్షమించవలెను।

Verse 112

कृतं यत्तत्क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे । यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु ॥ ११२ ॥

హే ప్రభూ, దయాసముద్రా! కృపచేసి నావలన జరిగిన ఏ తప్పిదమైనా క్షమించండి. జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి స్థితుల్లో నేను చేసిన సమస్త కర్మలను మీరు క్షమించుగాక.

Verse 113

तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद्भूत्यै च मे प्रभो । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम् ॥ ११३ ॥

హే ప్రభూ! ఇవన్నీ మీకే అర్పించిన పూజగా మారి, నా క్షేమసమృద్ధికి కారణమగుగాక. భూమిపై పాదం జారినవారికి భూమియే ఆధారమయ్యేలా, మీరు నా ఆధారం.

Verse 114

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥ ११४ ॥

హే ప్రభూ! మీపై అపరాధం చేసినవారికి మీరు మాత్రమే శరణం. ఇతర శరణం లేదు; మీరు మాత్రమే నా శరణం.

Verse 115

तस्मात्कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर । अपराधसहस्राणि क्रियंतेऽहर्न्निशं मया ॥ ११५ ॥

కాబట్టి, హే పరమేశ్వరా! కరుణాభావంతో నన్ను క్షమించండి; నావలన పగలు-రాత్రి వేల అపరాధాలు జరుగుతుంటాయి.

Verse 116

दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ॥ ११६ ॥

హే జగత్పతీ! నన్ను మీ దాసుడిగా భావించి క్షమించండి. ఆవాహన విధి నాకు తెలియదు; విసర్జన విధి కూడా నాకు తెలియదు.

Verse 117

पूजां चैव न जानामि त्वं गतिः परमेश्वर । संप्रार्थ्यैवं ततो मंत्री मूलांते श्लोकमुञ्चरेत् ॥ ११७ ॥

నాకు పూజావిధి కూడా తెలియదు; ఓ పరమేశ్వరా, నీవే నా పరమ శరణం. ఇలా ప్రార్థించి, మంత్రసాధకుడు మూలమంత్రాంతంలో ఈ శ్లోకాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 118

गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय । यन्न ब्रह्मादयो देवा जानंति च सदाशिवः ॥ ११८ ॥

వెళ్లు—వెళ్లు—పరమ స్థానానికి, ఓ జగదీశా, ఓ జగన్మయా; ఆ లోకాన్ని బ్రహ్మాది దేవతలు కూడా తెలియరు, సదాశివుడుకూడా కాదు.

Verse 119

इति पुष्पांजलिं दत्वा ततः संहारमुद्रया । निधाय देवं सांगं च स्वीयदृत्सरसीरुहे ॥ ११९ ॥

ఇలా పుష్పాంజలి సమర్పించి, తరువాత సంహారముద్రతో, దేవుని ఆయన సమస్త అంగోపాంగాలతో కలిసి తన హృదయ-సరోవరంలోని కమలంలో స్థాపించాలి.

Verse 120

सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः । शंखचक्रशिलालिंगविघ्नसूर्यद्वयं तथा ॥ १२० ॥

బుద్ధిమంతుడు సుషుమ్నా మార్గం ద్వారా పుష్పసువాసనను లోపలికి పీల్చి, తరువాత మృదువుగా వెలువరించాలి. అలాగే శంఖం, చక్రం, శిలా, లింగం, విఘ్నహర్త మరియు ద్విసూర్యాలను ధ్యానించాలి.

Verse 121

शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद्दुःखकारणम् । अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशन् ॥ १२१ ॥

శక్తిత్రయాన్ని ఒకే చోట కలిపి పూజించకూడదు; అది దుఃఖకారణమవుతుంది. సమ్యక్ పూజ అకాలమృత్యువును హరిస్తుంది, సమస్త వ్యాధులను నశింపజేస్తుంది.

Verse 122

सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदकं शुभम् ॥ १२२ ॥

విష్ణువు పాదప్రక్షాళన జలం పరమ శుభకరం; అది సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 123

तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् । अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ १२३ ॥

ఏ దేవునికి నైవేద్యం సమర్పించబడిందో, దానిని ఆ దేవుని భక్తులే స్వీకరించాలి; కానీ శివుని నిర్మాల్యమైన ఆకు, పువ్వు, పండు, నీరు ఇతరులు స్వీకరించరాదు।

Verse 124

शालग्रामशिलास्पर्शात्सर्वं याति पवित्रताम् । पूजा पंचविधा तत्र कथिता नारदाखिलैः ॥ १२४ ॥

శాలగ్రామ శిలను తాకిన మాత్రాననే సమస్తం పవిత్రతను పొందుతుంది; ఆ సందర్భంలో నారదుడు పంచవిధ పూజను సంపూర్ణంగా ఉపదేశించాడు।

Verse 125

आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी तथा । दौर्बोधी च क्रमादासां लक्षणानि श्रृणुष्व मे ॥ १२५ ॥

ఆతురీ, సౌతికీ, త్రాసీ, సాధనా, భావినీ, దౌర్బోధీ—ఇవన్నీ; వీటి లక్షణాలను క్రమంగా నన్ను విను।

Verse 126

रोगादियुक्तो न स्रायान्न जपेन्न च पूजयेत् । विलोक्य पूजां देवस्य मूर्तिं वा सूर्य्यमंडलम् ॥ १२६ ॥

రోగాది బాధతో ఉన్నవాడు స్నానం చేయకూడదు, జపం చేయకూడదు, విధివిధాన పూజ చేయకూడదు; కేవలం దేవుని పూజను, లేదా మూర్తిని, లేదా సూర్యమండలాన్ని దర్శించి తృప్తి పొందాలి।

Verse 127

प्रणम्याथ स्मरन्मंत्रमर्पयेत्कुमांजलिम् । रोगे निवृत्ते स्नात्वाथ नत्वा संपूञ्चेद्गुरुम् ॥ १२७ ॥

అనంతరం నమస్కరించి మంత్రాన్ని స్మరిస్తూ పుష్పాంజలిని అర్పించాలి. వ్యాధి తగ్గిన తరువాత స్నానం చేసి, మళ్లీ నమస్కరించి గురువును గౌరవంతో వీడ్కోలు కోరాలి।

Verse 128

त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे । पूजाविच्छेददोषो मे मास्त्विति प्रार्थयेच्च तम् ॥ १२८ ॥

హే జగన్నాథా, జగత్పూజ్యా, దయానిధీ! నీ ప్రసాదంతో నేను ప్రార్థిస్తున్నాను—నా పూజలో విఘాతం, విరామదోషం ఎప్పుడూ కలగకూడదు।

Verse 129

द्विजानपि च संपूज्य यथाशक्त्या प्रतोष्य च । तेभ्यश्चाशिषमादाय देवं प्राग्वत्ततोऽर्चयेत् ॥ १२९ ॥

ద్విజులను కూడా యథాశక్తిగా సత్కరించి సంతృప్తిపరచాలి. వారి ఆశీర్వాదం పొందిన తరువాత, ముందుగా చెప్పిన విధంగానే దేవుని ఆరాధించాలి।

Verse 130

आतुरी कथिता ह्येषा सोतिक्यथ निगद्यते । सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम् ॥ १३० ॥

ఈ స్థితిని ‘ఆతురీ’ అని చెప్పారు; ‘సోతికా’ అని కూడా పిలుస్తారు. సూతకం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది—జన్మసూతకం మరియు మృతసూతకం।

Verse 131

तत्र स्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यां समाहितः । मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम् ॥ १३१ ॥

అక్కడ స్నానం చేసి, సమాహితచిత్తంతో మానసిక సంధ్యావందనం చేయాలి. తరువాత మనసుతోనే దేవుని పూజించాలి, మనసుతోనే మంత్రజపం చేయాలి।

Verse 132

निवृत्ते सूतके प्राग्वत्संपूज्य च गुरुं द्विजान् । तेभ्यश्चाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं चरेत् ॥ १३२ ॥

సూతకకాలం ముగిసిన తరువాత, మునుపటిలాగే గురువును మరియు ద్విజ-జ్యేష్ఠులను విధివిధానంగా పూజించి; వారి ఆశీర్వాదం పొందిన తరువాత నిత్యకర్మక్రమాన్ని మళ్లీ ఆచరించాలి।

Verse 133

एषा तु सौतिकी प्रोक्ता त्रासी चाथ निगद्यते । दुष्टेभ्यस्त्रासमापन्नो यथालब्धोपचारंकैः ॥ १३३ ॥

ఈ విధానం ‘సౌతికీ’ అని చెప్పబడింది; ‘త్రాసీ’ అని కూడా పిలుస్తారు। దుష్టుల వల్ల భయగ్రస్తుడైనప్పుడు, ఆ సమయంలో లభ్యమైన ఉపచారాలతోనే దీనిని ఆచరించాలి।

Verse 134

मानसैर्वै यजेद्देवं त्रासी सा परिकीर्तिता । पूजासाधनवस्तूनाम सामर्थ्ये तु सर्वतः ॥ १३४ ॥

మనసుతోనే దేవుని ఆరాధించాలి—ఇదే ‘త్రాసీ’ అని ప్రకటించబడింది। పూజాసామగ్రి సమకూర్చే సామర్థ్యం ఉన్నా లేకపోయినా, అన్ని పరిస్థితుల్లో ఇది వర్తిస్తుంది।

Verse 135

पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा यजेद्विभुम् । साधनाभाविनी ह्येषा दौर्बोधीं श्रृणु नारद ॥ १३५ ॥

పుష్పాలతో, ఆకులతో, ఫలాలతో—లేదా కేవలం మనసుతోనే సర్వవ్యాపి ప్రభువును ఆరాధించవచ్చు। ఈ విధానం బాహ్య సాధనాలపై ఆధారపడదు; ఓ నారదా, ఈ సూక్ష్మమైన (దుర్బోధ) ఉపదేశాన్ని విను।

Verse 136

स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला मूर्खास्तैस्तु यथाक्रमम् । यथाज्ञानकृता सा तु दौर्बोधीति प्रकीर्तिता ॥ १३६ ॥

స్త్రీలు, వృద్ధులు, పిల్లలు, అజ్ఞులు—వారు యథాక్రమంగా తమ తమ జ్ఞానానుసారం వాక్యాన్ని ప్రయోగిస్తారు; అందువల్ల అది ‘దుర్బోధీ’ అని చెప్పబడింది।

Verse 137

एवं यथाकथंचित्तु पूजां कुर्याद्धि साधकः । देवपूजाविहीनो यः स गच्छेन्नरकं ध्रुवम् ॥ १३७ ॥

ఈ విధంగా సాధకుడు ఏ విధంగా సాధ్యమో ఆ విధంగా తప్పక పూజ చేయాలి. దేవపూజ లేనివాడు నిశ్చయంగా నరకానికి పోతాడు.

Verse 138

वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् । देवे निवेदितं पश्चाद्भुंमजीत स्वगणैः स्वयम् ॥ १३८ ॥

ముందుగా వైశ్వదేవాది కర్మలు చేసి ఉత్తమ ద్విజులకు భోజనం పెట్టాలి. తరువాత దేవునికి నివేదించిన అన్నం తర్వాత తన పరివారంతో కలిసి తానే భుజించాలి.

Verse 139

आचम्याननशुद्धिं च कृत्वा तिष्टेत् कियत्क्षणम् । पुराणमितिहासं च श्रृणुयात्स्वजनैः सह ॥ १३९ ॥

ఆచమనం చేసి నోటి శుద్ధి చేసుకొని కొద్దిసేపు స్థిరంగా ఉండాలి. తరువాత తనవారితో కలిసి పురాణం మరియు ఇతిహాసం వినాలి.

Verse 140

समर्थः सर्वकल्पेषु योऽनुकल्पं समाचरेत् । न सांगशयिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम् ॥ १४० ॥

అన్ని కల్పవిధానాలలో సమర్థుడై ఉండి కూడా కేవలం అనుకల్పాన్ని ఆచరించినవాడికి, దుష్టబుద్ధి కారణంగా, సాంగసహితమైన సంపూర్ణ ఫలం కలగదు.