The Explanation of Sandhyā and Related Daily Observances (Saṅdhyā-ādi Nitya-karma-Vidhi)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततः श्वासानुसारेण दत्वा पादं महीतले । समुद्र मेखले देवि पर्वतस्तनमण्डले 1. ॥ १ ॥

సనత్కుమారుడు అన్నాడు: ఆపై శ్వాసలయను అనుసరించి పాదాన్ని భూమిపై ఉంచాలి—ఓ దేవీ—సముద్రాలు మేఖలగా ఉన్నది, పర్వతాలు స్తనమండలాలవలె అలంకరించినది.

Verse 2

विष्णुपत्नि नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे । इति भूमिं तु सम्प्रार्थ्य विहरेच्च यथाविधि ॥ २ ॥

“ఓ విష్ణుపత్ని భూమిదేవీ! నీకు నమస్కారం. నా పాదస్పర్శాన్ని క్షమించు.” అని భూమిని ప్రార్థించి, ఆపై విధిపూర్వకంగా సంచరించాలి.

Verse 3

रक्षः कोणे ततो ग्रामाद्गत्वा मन्त्रमुदीरयेत् । गच्छन्तु ऋषयो देवाः पिशाचा ये च गुह्यकाः ॥ ३ ॥

తర్వాత గ్రామం నుండి రాక్షస-దిక్కు కోణానికి వెళ్లి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి: “ఋషులు, దేవతలు వెళ్లిపోవుగాక; అలాగే పిశాచులు మరియు గుహ్యకులని పిలువబడేవారూ వెళ్లిపోవుగాక.”

Verse 4

पितृभूतगणाः सर्वे करिष्ये मलमोचनम् । इति तालत्रयं दत्वा शिरः प्रावृत्य वाससा ॥ ४ ॥

హే పితృగణములారా, భూతగణములారా! నేను ఇప్పుడు మలవిసర్జన చేయుదును. అని చెప్పి మూడు సార్లు చప్పట్లు కొట్టి, వస్త్రంతో తల కప్పుకొని ముందుకు సాగును.

Verse 5

दक्षिणाभिमुखं रात्रौ दिवा स्थित्वा ह्युदङ्मुखः । मलं विसृज्य शौचं तु मृदाद्भिः समुपाचरेत् ॥ ५ ॥

రాత్రి దక్షిణాభిముఖంగా, పగలు ఉత్తరాభిముఖంగా నిలుచుండాలి. మలవిసర్జన అనంతరం మట్టి (మృదా) మరియు నీటితో విధివిధానంగా శౌచం చేయాలి.

Verse 6

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे मृदः । करयोः सप्त वै दद्यात्त्रित्रिवारं च पादयोः ॥ ६ ॥

లింగానికి ఒకసారి, గుదానికి మూడు సార్లు, ఎడమ చేతికి పది సార్లు మృదా (మట్టి) వాడాలి. రెండు చేతులకు ఏడు సార్లు, పాదాలకు మూడు-మూడు సార్లు చేయాలి.

Verse 7

एवं शौचं विधायाथ गण्डूषान्द्वादशैव तु । कृत्वा वनस्पतिं चाथ प्रार्थयेन्मनुनामुना ॥ ७ ॥

ఇలా శౌచం చేసి, పన్నెండు గండూషాలు (నోరు కడుక్కోవడం) చేయాలి. అనంతరం ‘వనస్పతి’ దేవతను ఆహ్వానించి, ఈ నియత మంత్రంతో ప్రార్థించాలి.

Verse 8

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । श्रियं प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो देहि वनस्पते ॥ ८ ॥

హే వనస్పతే! మాకు ఆయుష్షు, బలం, యశస్సు, తేజస్సు దయచేయుము; సంతానం, పశువులు, ధనసంపదనూ ప్రసాదించుము; అలాగే శ్రీ, ప్రజ్ఞ, మేధలను కూడా మాకు ఇవ్వుము.

Verse 9

संप्रार्थ्यैवं दन्तकाष्ठं द्वादशाङ्गुलसंमितम् । गृहीत्वा काममंत्रेण कुर्यान्मन्त्री समाहितः ॥ ९ ॥

ఇలా వినయంగా ప్రార్థించి పన్నెండు అంగుళాల పరిమాణమున్న దంతకాష్ఠాన్ని గ్రహించాలి; తరువాత సమాహితచిత్తంతో కామమంత్రం జపిస్తూ విధిని చేయాలి।

Verse 10

कामदेवपदं ङेन्तं तथा सर्वजनप्रियम् । हृदन्तः कामबीजाढ्यं दन्तांश्चानेन शोधयेत् ॥ १० ॥

కామదేవునితో సంబంధమున్న, ‘ఙ’తో అంతమయ్యే, సర్వజనప్రియమైన పదాన్ని—హృదంతమై కామబీజంతో నిండినదాన్ని—జపించి దంత్య అక్షరాలనూ శుద్ధి చేయాలి।

Verse 11

जिह्वोल्लेखो वाग्भवेन मूलेन क्षालयेन्मुखम् । देवागारं ततो गत्वा निर्माल्यमपसार्य च ॥ ११ ॥

జిహ్వోల్లేఖం చేసి వాగ్భవ మూలమంత్రంతో ముఖాన్ని కడగాలి; తరువాత దేవాలయానికి వెళ్లి పూర్వ నిర్మాల్యాన్ని (వాడిన పుష్పాదులను) తొలగించాలి।

Verse 12

परिधायाम्बरं शुद्धं मङ्गलारार्तिकं चरेत् । अस्त्रेण पात्रं संप्रोक्ष्य मूलेन ज्वालयेच्च तम् ॥ १२ ॥

శుద్ధ వస్త్రాలు ధరించి మంగళ ఆరతి చేయాలి; అస్త్రమంత్రంతో పాత్రాన్ని సంప్రోక్షించి, తరువాత మూలమంత్రంతో దానిని వెలిగించాలి।

Verse 13

संपूज्य पात्र्रमादायोत्थाय घन्टां च वादयेत् । सुगोघृतप्रदीपेन भ्रामितेन समन्ततः ॥ १३ ॥

యథావిధిగా పూజించి పాత్రాన్ని తీసుకొని లేచి గంట మోగించాలి; తరువాత సువాసన గల గోఘృత దీపంతో చుట్టూ తిప్పుతూ ఆరతి చేయాలి।

Verse 14

वाद्यैर्गींतैर्मनोज्ञैश्च देवस्यारार्तिकं भवेत् । इति नीराजनं कृत्वा प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् ॥ १४ ॥

మనోహర గీతాలు, వాద్యాలతో దేవునికి ఆరార్తికం (ఆరతి) చేయవలెను. ఈ విధంగా నీరాజనం చేసి, తన స్వామి ప్రభువును ప్రార్థించవలెను॥१४॥

Verse 15

स्नातुं यायान्निम्नगादौ कीर्तयन्देवतागुणान् । गत्वा तीर्थं नमस्कृत्य स्नानीयं च निधाय वै ॥ १५ ॥

స్నానార్థం నది మొదలైన నీటివాహినికి వెళ్లి దేవతల గుణాలను కీర్తించాలి. తీర్థానికి చేరి నమస్కరించి, స్నానసామగ్రిని విధిగా ఉంచాలి॥१५॥

Verse 16

मूलाभिमन्त्रितमृदमादाय कटिदेशतः । विलिप्य पादपर्यन्तं क्षालयेत्तीर्थवारिणा ॥ १६ ॥

మూలమంత్రంతో అభిమంత్రితమైన మట్టిని తీసుకొని నడుము నుండి పాదాంతం వరకు దేహంపై పూసి, తీర్థజలంతో కడగవలెను॥१६॥

Verse 17

ततश्च पञ्चभिः पादौ प्रक्षाल्यान्तर्जले पुनः । प्रविश्य नाभिमात्रे तु मृदं वामकरस्य च ॥ १७ ॥

తర్వాత ఐదు అంజలి నీటితో పాదాలను కడిగి మళ్లీ నీటిలో ప్రవేశించాలి. నాభి వరకు నీటిలో నిలబడి ఎడమ చేతితో మట్టిగడ్డను కూడా తీసుకోవాలి॥१७॥

Verse 18

मणिबन्धे हस्ततले तदग्रे च तथा पुनः । कृत्वाङ्गुल्या गाङ्गमृदमादायास्त्रेण तत्पुनः ॥ १८ ॥

మణిబంధంపై, హస్తతలంపై, అలాగే దాని అగ్రభాగంపై కూడా—వేలితో గంగామట్టిని తీసుకొని అస్త్రమంత్రంతో మళ్లీ పూయాలి॥१८॥

Verse 19

निजोपरि च मन्त्रज्ञो भ्रामयित्वा त्यजेत्सुधी । तलस्थां च षडङ्गेषु तन्मन्त्रैः प्रविलेपयेत् ॥ १९ ॥

మంత్రజ్ఞుడైన వివేకి దానిని తన మీదుగా తిప్పి తరువాత విడిచిపెట్టాలి. ఆపై అరచేతిలో ఉన్న ద్రవ్యాన్ని అదే మంత్రాలతో షడంగాలపై లేపనం చేయాలి॥१९॥

Verse 20

निमज्य क्षालयेत्सम्यग् मलस्नानमितीरितम् । विभाव्येष्टमयं सर्वमान्तरं स्नानमाचरेत् ॥ २० ॥

మునిగి సరిగా శుభ్రంగా కడుక్కోవాలి—దీనినే ‘మలస్నానం’ అని చెప్పారు. తరువాత సమస్తమూ ఇష్టదేవుని సాన్నిధ్యంతో నిండినదిగా భావించి అంతఃస్నానం (మనశ్శుద్ధి) ఆచరించాలి॥२०॥

Verse 21

अनन्तादित्यसङ्काशं निजभूषायुधैर्युतम् । मन्त्रमूर्तिं प्रभुं स्मृत्वा तत्पादोदकसंभवाम् ॥ २१ ॥

అనంత సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, తన ఆభరణాలు మరియు ఆయుధాలతో యుక్తమైన, మంత్రస్వరూప ప్రభువును స్మరించి, ఆయన పాదప్రక్షాళన జలమునుండి ఉద్భవించిన ఆ పవిత్ర ద్రవ్యము/జలమును గ్రహించాలి॥२१॥

Verse 22

धारां च ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्तीं निजां तनुम् । तया संक्षालयेत्सर्वमन्तर्द्देहगतं मलम् ॥ २२ ॥

మరియు బ్రహ్మరంధ్రం ద్వారా ఒక ధార తన శరీరంలో ప్రవేశిస్తున్నదని ధ్యానించాలి; ఆ ధారతో శరీరాంతర్గతమైన సమస్త మలినాన్ని పూర్తిగా కడిగి వేయాలి॥२२॥

Verse 23

तत्क्षणाद्विरजा मन्त्री जायते स्फटिकोपमः । ततः श्रौतोक्तविधिना स्नात्वा मन्त्री समाहितः ॥ २३ ॥

ఆ క్షణమే మంత్రసాధకుడు మలినరహితుడై స్ఫటికంలా స్వచ్ఛుడవుతాడు. తరువాత శ్రౌతవిధి ప్రకారం స్నానం చేసి, సమాహితుడై స్థిరచిత్తంగా ఉంటాడు॥२३॥

Verse 24

मन्त्रस्नानं ततः कुर्यात्तद्विधानमथोच्यते । देशकालौ च सङ्कीर्त्य प्राणायामषडङ्गकैः ॥ २४ ॥

ఆ తరువాత మంత్రస్నానం చేయవలెను; ఇప్పుడు దాని విధానం చెప్పబడుచున్నది. దేశకాలములను సంకీర్తించి, షడంగసహిత ప్రాణాయామములతో శుద్ధి పొందవలెను॥२४॥

Verse 25

कृत्वार्कमन्दलात्तीर्थान्याह्वयेन्मुष्टिमुद्र या । ब्रह्माण्डोदरतीर्थानि करैः स्पृष्टानि ते रवेः ॥ २५ ॥

అర్కమండలాన్ని నిర్మించి ముష్టిముద్రతో తీర్థములను ఆహ్వానించవలెను. ఓ రవీ! బ్రహ్మాండోదరంలో ఉన్న తీర్థములు నీ కిరణరూప హస్తములచే స్పృశింపబడినవి॥२५॥

Verse 26

तेन सत्येन मे देव देहि तीर्थं दिवाकर ॥ २६ ॥

ఆ నా సత్యబలముచేత, ఓ దేవా దివాకరా, నాకు తీర్థాన్ని ప్రసాదించుము॥২৬॥

Verse 27

गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धुकावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥ २७ ॥

ఓ గంగే, ఓ యమునే, అలాగే ఓ గోదావరీ, ఓ సరస్వతీ; ఓ నర్మదే, ఓ సింధూ, ఓ కావేరీ—ఈ జలములో సన్నిధి చేయుడి॥२७॥

Verse 28

इत्यावाह्य जले तानि सुधाबीजेन योजयेत् । गोमुद्र यामृतीकृत्य कवचेनावगुण्ठ्य च ॥ २८ ॥

ఇట్లు జలములో వాటిని ఆవాహన చేసి ‘సుధా-బీజ’మంత్రంతో యోజింపవలెను. తరువాత గోముద్రతో అమృతీకరించి, కవచంతో ఆవగుంఠన చేసి రక్షించవలెను॥२८॥

Verse 29

संरक्ष्यास्त्रेण तत्पश्चाच्चक्रमुद्रां प्रदर्शयेत् । वह्न्यर्केन्दुमण्डलानि तत्र सन्चितयेद्बुधः ॥ २९ ॥

అస్త్రమంత్రంతో రక్షణ చేసి, అనంతరం చక్రముద్రను ప్రదర్శించాలి. అక్కడ అగ్ని, సూర్య, చంద్ర మండలచిహ్నాలను బుద్ధిమంతుడు క్రమంగా స్థాపించాలి.

Verse 30

मन्त्रयेदर्कमन्त्रेण सुधाबीजेन तज्जलम् । मूलेन चैकादशधा तत्र सम्मन्त्र्य भावयेत् ॥ ३० ॥

అర్కమంత్రంతోను సుధాబీజంతోను ఆ జలాన్ని మంత్రసంస్కారం చేయాలి. తరువాత మూలమంత్రంతో పదకొండు సార్లు అభిమంత్రించి, భావంతో దానిలో శక్తిని నింపాలి.

Verse 31

पूजायन्त्रं च तन्मध्ये स्वान्तादावाह्य देवताम् । स्नापयित्वार्चयेत्तां च मानसैरुपचारकैः ॥ ३१ ॥

పూజాయంత్రాన్ని సిద్ధం చేసి, దాని మధ్యలో స్వహృదయం నుండి దేవతను ఆవాహన చేయాలి. తరువాత స్నాపనం చేసి, మానసిక ఉపచారాలతో ఆ దేవతను అర్చించాలి.

Verse 32

सिंहासनस्थां तां नत्वा तज्जलं प्रणमेत्सुधीः । आधारः सर्वभूतानां विष्णोरतुलतेजसः ॥ ३२ ॥

సింహాసనస్థ దేవిని నమస్కరించి, బుద్ధిమంతుడు ఆ జలానికీ ప్రణామం చేయాలి. ఎందుకంటే అది అతుల తేజస్సు గల విష్ణువుకు చెందిన, సమస్త భూతాలకు ఆధారం.

Verse 33

तद्रू पाश्च ततो जाता आपस्ताः प्रणमाम्यहम् । इति नत्वा समारुन्ध्य सप्तच्छिद्राणि साधकः ॥ ३३ ॥

‘ఆ తత్త్వరూపం నుంచే ఈ ఆపః జన్మించాయి; ఆ జలాలకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను’ అని నమస్కరించాలి. ఆపై సాధకుడు శిరస్సులోని ఏడు ద్వారాలను నియంత్రించి ఆపివేయాలి.

Verse 34

निमज्य सलिले तस्मिन्मूलं देवाकृतिं स्मरेत् । निमज्ज्योन्मज्ज्य त्रिश्चैवं सिंचेत्कं कुंभमुद्रया ॥ ३४ ॥

ఆ జలంలో దానిని ముంచి మూలమంత్రాన్ని, భగవంతుని దివ్యాకృతిని స్మరించాలి. తరువాత ఇదే విధంగా మూడుసార్లు ముంచి పైకి తీసి కుంభముద్రతో జలాన్ని చల్లాలి।

Verse 35

त्रिर्मूलेन चतुर्मन्त्रैरभिर्षिञ्चेन्निजां तनुम् । चत्वारो मनवस्तेऽत्र कथ्यन्ते तान्त्रिका मुने ॥ ३५ ॥

మూడుసార్లు మూలమంత్రంతోను, నాలుగు మంత్రాలతోను తన దేహాన్ని అభిషేకరూపంగా చల్లాలి. మునివర్యా, ఇక్కడ తాంత్రిక సంప్రదాయానుసారం నాలుగు ‘మనువులు’ కూడా ఉపదేశించబడ్డారు।

Verse 36

सिसृक्षोर्निखिलं विश्वं मुहुः शुक्रं प्रजापतेः । मातरः सर्वभूतानामापो देव्यः पुनन्तु माम् ॥ ३६ ॥

సర్వ విశ్వాన్ని సృష్టించదలచిన ప్రజాపతியின் బీజం నుండి మళ్లీ మళ్లీ ఉద్భవించిన, సమస్త భూతాల మాతృస్వరూపమైన దివ్య ఆపః నన్ను పవిత్రం చేయుగాక।

Verse 37

अलक्ष्मीर्मलरूपा या सर्वभूतेषु संस्थिता । क्षालयन्ति च तां स्पर्शादापो देव्यः पुनन्तु माम् ॥ ३७ ॥

మలరూపమైన అలక్ష్మీ సమస్త భూతాలలో నివసిస్తుంది; దివ్య ఆపః తమ స్పర్శమాత్రంతోనే ఆమెను కడిగి తొలగిస్తాయి—అవి నన్ను పవిత్రం చేయుగాక।

Verse 38

यन्मे केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि । ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्धन्तु वो नमः ॥ ३८ ॥

నా జుట్టులో, జుట్టు విడిపోతులో, శిరస్సుపై; నుదుట, చెవులు, కళ్లపై ఏ దౌర్భాగ్యం ఉన్నా—హే ఆపః, దానిని తొలగించండి. మీకు నమస్కారం।

Verse 39

आयुरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयं शुभम् । सन्तोषः क्षान्तिरास्तिक्यं विद्या भवतु वो नमः ॥ ३९ ॥

మీకు దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, శత్రుపక్షక్షయం మరియు శుభం కలుగుగాక; సంతోషం, క్షమ, వేదాస్థిక్యం, సత్యవిద్య మీలో ఉదయించుగాక—మీకు నమస్కారం।

Verse 40

विप्रपादोदकं पीत्वा शालग्रामशिलाजलम् । पिबेद्विरुद्धं नो कुर्यादेषां तु नियतो विधिः ॥ ४० ॥

ముందుగా బ్రాహ్మణుని పాదప్రక్షాళన జలాన్ని త్రాగి, తరువాత శాలగ్రామశిలా జలాన్ని త్రాగాలి. ఇవి పరస్పర విరుద్ధమని భావించకూడదు; వీటికి నిర్దిష్ట విధి నియమించబడింది।

Verse 41

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दक्षाङ्घ्रौ तानि भूसुरे । स्वेष्टदेवं समुद्वास्य मन्त्री मार्तण्डमण्डले ॥ ४१ ॥

ఓ భూసుర బ్రాహ్మణా! భూమిపై ఉన్న సమస్త తీర్థాలు కుడి పాదంలోనే నివసిస్తాయి. తన ఇష్టదేవతను ఆహ్వానించి మంత్రజ్ఞుడు మార్తండమండలంలో (సూర్యమండలంలో) ధ్యానించి పూజించాలి।

Verse 42

ततस्तीरं समागत्य वस्त्रं संक्षाल्य यत्नतः । वाससी परिधायाथ कुर्यात्सन्ध्यादिकं सुधीः ॥ ४२ ॥

తర్వాత తీరం చేరి వస్త్రాన్ని జాగ్రత్తగా కడగాలి. శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి వివేకి సంధ్యాది నిత్యకర్మలను ఆచరించాలి।

Verse 43

रोगाद्यशक्तो मनुजः कुर्यात्तत्राघमर्षणम् । अथवा भस्मना स्नातो रजोभिश्चैव वाऽक्षमः ॥ ४३ ॥

రోగాది కారణంగా అశక్తుడైన మనిషి అక్కడ ‘ఆఘమర్షణ’ ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి. లేదా చేయలేకపోతే భస్మంతో, అలాగే ధూళితో కూడా స్నానం చేయాలి।

Verse 44

अथ सन्ध्यादिकं कुर्यात् स्थित्वा चैवासने शुभे । केशवेन तथा नारायणेन माधवेन च ॥ ४४ ॥

ఆపై శుభాసనంపై స్థిరంగా కూర్చొని సంధ్యాది నిత్యకర్మలను ఆచరించాలి; కేశవ, నారాయణ, మాధవ నామాలతో భగవంతుని ఆహ్వానించాలి।

Verse 45

संप्राश्य तोयं गोविन्दविष्णुभ्यां क्षालेत्करौ । मधुसूदनत्रिविक्रमाभ्यामोष्ठौ च मार्जयेत् ॥ ४५ ॥

జలాన్ని ఆచమనం చేసిన తరువాత గోవింద, విష్ణు నామాలు ఉచ్చరిస్తూ చేతులను కడగాలి; మధుసూదన, త్రివిక్రమ నామాలతో పెదవులను తుడవాలి।

Verse 46

वामनश्रीधराभ्यां च मुखं हस्तौ स्पृशेत्ततः । हृषीकेशपद्मनाभाभ्यां स्पृशेच्चरणौ ततः ॥ ४६ ॥

తదుపరి వామన, శ్రీధర నామాలను స్మరిస్తూ ముఖాన్ని మరియు చేతులను తాకాలి; అనంతరం హృషీకేశ, పద్మనాభ నామాలతో పాదాలను తాకాలి।

Verse 47

दामोदरेण मूर्द्धानं मुखं सङ्कर्षणेन च । वासुदेवेन प्रद्युम्नेन स्पृशेन्नासिके ततः ॥ ४७ ॥

దామోదర నామంతో శిరస్సు శిఖరాన్ని తాకాలి; సంకర్షణ నామంతో ముఖాన్ని తాకాలి; తరువాత వాసుదేవ, ప్రద్యుమ్న నామాలతో నాసికలను తాకాలి।

Verse 48

अनिरुद्धपुरुषोत्तमाभ्यां नेत्रे स्मृशेत्ततः । अधोक्षजनृसिंहाभ्यां श्रवणे संस्पृशेत्तथा ॥ ४८ ॥

తదుపరి అనిరుద్ధ, పురుషోత్తములను స్మరిస్తూ నేత్రాలను తాకాలి; అలాగే అధోక్షజ, నృసింహులను స్మరిస్తూ చెవులను తాకాలి।

Verse 49

नाभिं स्पृशेदच्युतेन जनार्दनेन वक्षसि । हरिणा विष्णुनांसौ च वैष्णावाचमनं त्विदम् ॥ ४९ ॥

“అచ్యుత” అని ఉచ్చరిస్తూ నాభిని స్పృశించాలి, “జనార్దన” అని చెప్పుతూ వక్షస్థలాన్ని; “హరి” మరియు “విష్ణు” అని చెప్పుతూ రెండు భుజాలను స్పృశించాలి—ఇదే వైష్ణవ ఆచమన విధి।

Verse 50

प्रणवाद्यैर्ङेतमोन्तैः केशवादिकनामभिः । मुखे नसोः प्रदेशिन्याऽनामया नेत्रकर्णयोः 1. ॥ ५० ॥

ॐతో ప్రారంభమై “నేత్ర”తో ముగియే మంత్రాలలో, కేశవాది దివ్యనామాలతో ముఖం, నాసికపై న్యాసం చేయాలి; “అనామయ” (మంత్ర/నామం)తో చూపుడు వేలు ఉపయోగించి నేత్రాలు, కర్ణాలపై న్యాసం చేయాలి।

Verse 51

कनिष्ठया नाभिदेशं सर्वत्राङ्गुष्ठयोजनम् । आत्मविद्याशिवैस्तत्त्वैस्वाहान्तैः शैवमीरितम् ॥ ५१ ॥

చిటికెన వేలు తో నాభి ప్రాంతాన్ని స్పృశించి, ప్రతిచోటా బొటనవేలు ప్రమాణంతో గుర్తు చేయాలి; “ఆత్మ-విద్యా”తో ప్రారంభమై “శివ” తత్త్వాలు, “స్వాహా”తో ముగియే మంత్రాలతో న్యాసం చేయడం—ఇది శైవ విధిగా ఉపదేశించబడింది।

Verse 52

दीर्घत्रयेन्दुयुग्व्योमपूर्वकैश्च पिबेज्जलम् । आत्मविद्याशिवैरेव शैवं स्वाहावसानिकैः ॥ ५२ ॥

ముందుగా “దీర్ఘ, త్రయ, ఇందు, యుగ, వ్యోమ” అనే అక్షరాలను ఉచ్చరించి జలాన్ని పానము చేయాలి; అలాగే “ఆత్మ, విద్యా, శివ” పదాలతో కూడి “స్వాహా”తో ముగియే శైవ మంత్రాలతో శైవ కర్మను నిర్వహించాలి।

Verse 53

वालज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं शाक्तं स्वाहावसानिकैः । वाग्लज्जाश्रीमुखैः प्रोक्तं द्विजाचमनमर्थदम् ॥ ५३ ॥

“వా, ల, లజ్జా, శ్రీ”తో ప్రారంభమై “స్వాహా”తో ముగియే మంత్రం శాక్తమని చెప్పబడింది; “వాక్, లజ్జా, శ్రీ”తో ప్రారంభమయ్యే ద్విజుల ఆచమనం ఫలప్రదమని ఉపదేశించబడింది।

Verse 54

तिलकं च ततः कुर्याद्भाले सुष्ठु गदाकृति । नन्दकं हृदये शखचक्रे चैव भुजद्वये ॥ ५४ ॥

అనంతరం నుదుటిపై గదా-ఆకారంగా శుభ్రంగా తిలకం ధరించాలి. హృదయదేశంలో నందక చిహ్నాన్ని, రెండు భుజాలపై శంఖం మరియు చక్రం చిహ్నాలను స్థాపించాలి।

Verse 55

शार्ङ्गबाणं मस्तके च विन्यसेत्क्रमशः सुधीः । कर्णमूले पार्श्वयोश्च पृष्ठे नाभौ ककुद्यपि ॥ ५५ ॥

వివేకి సాధకుడు క్రమంగా శిరస్సుపై శార్ఙ్గం మరియు బాణం చిహ్నాలను స్థాపించాలి. అలాగే చెవుల మూలాల్లో, రెండు ప్రక్కలలో, వెనుక భాగంలో, నాభిలో, కకుద్‌ (పై వెన్ను)పై కూడా ఉంచాలి।

Verse 56

एवं तु वैष्णवः कुर्यान्मृद्भिस्तीर्थोद्भवादिभिः । अग्निहोत्रोद्भवं भस्म गृहीत्वा त्र्यम्बकेण तु ॥ ५६ ॥

ఇలా వైష్ణవుడు తీర్థస్థానాల నుండి లభించిన పవిత్ర మట్టితో మొదలైన వాటితో ఆచరించాలి. అగ్నిహోత్రంలో పుట్టిన భస్మాన్ని తీసుకొని త్ర్యంబక మంత్రాన్ని జపిస్తూ దానిని కూడా ధరించాలి।

Verse 57

किवाग्निरिति मंत्रैणाभिमन्त्र्य पञ्चमन्त्रकैः । क्रमात्तत्पुरुषाघोरसद्योजातादिनामभिः ॥ ५७ ॥

“కివాగ్నిరి…” అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో అభిమంత్రించి, తరువాత క్రమంగా పంచమంత్రాలతో—తత్పురుష, అఘోర, సద్యోజాత మొదలైన పేర్లతో—సంస్కారం చేయాలి।

Verse 58

पञ्च कुर्यात्त्रिपुन्ड्राणि भालांसोदरहृत्सु च । शैवः शाक्तत्त्रिकोणाभं नारीवद्वा समाचरेत् ॥ ५८ ॥

నుదుటి, రెండు భుజాలు, ఉదరం మరియు హృదయంలో ఐదు త్రిపుండ్రాలను చేయాలి. శైవుడు లేదా శాక్తుడు త్రికోణాకార చిహ్నాన్ని ధరించాలి, లేక స్త్రీలకు విధించిన విధానాన్ని అనుసరించాలి।

Verse 59

कृत्वा तु वैदिकीं सन्ध्यां तान्त्रिकीं च समाचरेत् । आचम्य विधिवन्मन्त्री तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् ॥ ५९ ॥

వైదిక సంధ్యను చేసి, అనంతరం తాంత్రిక ఆచారాన్నీ విధివిధానంగా ఆచరించాలి. ఆచమనం చేసి మంత్రసాధకుడు పూర్వవత్ తీర్థాలను ఆవాహన చేయాలి.

Verse 60

ततस्त्रिवारं दर्भेण भूमौ तोयं विनिःक्षिपेत् । सप्तधा तज्जलेनाथ मूर्द्धानमभिषेचयेत् ॥ ६० ॥

తర్వాత దర్భతో నేలపై మూడు సార్లు నీటిని వదలాలి; ఆ నీటితోనే ఏడు సార్లు శిరస్సును అభిషేకం/ప్రోక్షణ చేయాలి.

Verse 61

ततश्च प्राणानायम्य कृत्वा न्यासं षडङ्गकम् । आदाय वामहस्तेऽम्बु दक्षेणाच्छाद्य पाणिना ॥ ६१ ॥

తర్వాత ప్రాణాయామం చేసి షడంగ-న్యాసం చేయాలి. ఎడమ చేతిలో నీటిని తీసుకొని కుడి చేతి అరచేతితో దానిని కప్పాలి.

Verse 62

वियद्वाय्वग्नितोयक्ष्माबीजैः सन्मन्त्र्य मन्त्रवित् । मूलेन तस्मात् श्चोतद्भिर्बिन्दुभिस्तत्त्वमुद्रया ॥ ६२ ॥

మంత్రవేత్త ఆకాశ, వాయు, అగ్ని, జల, పృథ్వీ బీజమంత్రాలతో దానిని సమ్యక్‌గా సంస్కరించాలి. తరువాత మూలమంత్రంతో, అందులోనుంచి చిందే బిందువులతో, తత్త్వముద్రచే దానిని ముద్రించాలి.

Verse 63

स्वशिरः सप्तधा प्रोक्ष्यावशिष्टं तत्पुनर्जलम् । कृत्वा तदक्षरं मन्त्री नासिकान्तिकमानयेत् ॥ ६३ ॥

తన శిరస్సుపై ఏడు సార్లు ప్రోక్షణ చేసి, మిగిలిన నీటిని మళ్లీ తీసుకోవాలి. ఆ అక్షరాన్ని సిద్ధి/సంస్కారం చేసి మంత్రసాధకుడు దానిని నాసిక సమీపానికి తీసుకురావాలి.

Verse 64

जलं तेजोमयं तच्चाकृष्यान्तश्चेडया पुनः । प्रक्षाल्यान्तर्गतं तेन कलमषं तज्जलं पुनः ॥ ६४ ॥

తరువాత ఇడా నాడి ద్వారా అగ్నితేజస్సుతో కూడిన ఆ జలాన్ని మళ్లీ లోనికి ఆకర్షించి, దానితో అంతర్గత కల్మషాన్ని ప్రక్షాళన చేసి, అదే జలాన్ని మళ్లీ వెలుపలికి విడిచివేయాలి।

Verse 65

कृष्णवर्णं पिङ्गलया रचयेत्स्वाग्रतस्तथा । क्षिपेदस्त्रेण तत्पश्चात्कल्पिते कुलिशोपले ॥ ६५ ॥

పింగల (పసుపు) ద్రవ్యంతో తన ముందర నల్లవర్ణ చిహ్నాన్ని రచించి, అనంతరం ‘అస్త్ర’ మంత్రంతో సిద్ధం చేసిన కులిశశిలపై దానిని విసర్జించాలి।

Verse 66

एतद्धि सर्वपापघ्नं प्रोक्तं चैवाघमर्षणम् । ततश्च हस्तौ प्रक्षाल्य प्राग्वदाचम्य मन्त्रवित् ॥ ६६ ॥

ఇదే ‘అఘమర్షణ’మని, సమస్త పాపనాశకమని చెప్పబడింది। అనంతరం మంత్రవేత్త చేతులు కడిగి, మునుపటివిధంగా ఆచమనం చేయాలి।

Verse 67

समुत्थाय च मन्त्रज्ञस्ताम्रपात्रे सुमादिकम् । प्रक्षिप्यार्घं प्रदद्याद्वै मूलान्तैर्मन्त्रमुच्चरन् ॥ ६७ ॥

తరువాత లేచి మంత్రజ్ఞుడు తామ్రపాత్రలో పుష్పాది శుభద్రవ్యాలను వేసి, మూలాక్షరాంత మంత్రాలను ఉచ్చరిస్తూ అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 68

रविमंडलसंस्थाय देवायार्घ्यं प्रकल्पयेत् । दत्वार्घं त्रिरनेनाथ देवं रविगतं स्मरेत् ॥ ६८ ॥

సూర్యమండలంలో నివసించే దేవునికి అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి। ఈ విధంగా మూడుసార్లు అర్ఘ్యమిచ్చి, సూర్యాంతర్గతంగా ఉన్న భగవంతుని స్మరించాలి।

Verse 69

स्वल्पोक्तां च गायत्रीं जपेदष्टोत्तरं शतम् । अष्टांविंशतिवारं वा गुह्येतिमनुनार्पयेत् ॥ ६९ ॥

సంక్షిప్త గాయత్రీని అష్టోత్తర శతం (108) సార్లు జపించాలి; లేక ‘గుహ్యేతి’తో ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో ఇరవై ఎనిమిది సార్లు ఆహుతి సమర్పించాలి।

Verse 70

उद्यदादित्यसंकाशां पुस्तकाक्षकरांबुजाम् । कृष्णाजिनाम्बरां ब्राह्मीं ध्यायेत्ताराङिकतेऽम्बरे ॥ ७० ॥

ఉదయించే సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, కమలహస్తాలలో పుస్తకం మరియు అక్షమాల ధరించిన, కృష్ణాజిన వస్త్రధారిణి, నక్షత్రచిహ్నిత ఆకాశంలో స్థితమైన బ్రాహ్మీ దేవిని ధ్యానించాలి।

Verse 71

मध्याह्ने वरदां देवी पार्वतीं संस्मरेत्पराम् । शुक्लाम्बरां वृषारूढां त्रिनेत्रां रविबिम्बगाम् ॥ ७१ ॥

మధ్యాహ్న సమయంలో వరప్రదాయిని పరమ దేవి పార్వతిని స్మరించి ధ్యానించాలి—శ్వేతాంబరధారిణి, వృషభారూఢ, త్రినేత్రి, సూర్యబింబసమ ప్రకాశమయి।

Verse 72

वरं पाशं च शूलं च दधानां नृकरोटिकाम् । सायाह्ने रत्नभूषाढ्यां पीतकौशेयवाससाम् ॥ ७२ ॥

వరముద్ర, పాశం, శూలం ధరించి, నరకపాలపాత్రాన్ని మోసే దేవిని—సాయంకాలంలో రత్నాభరణాలతో అలంకృతగా, పీత కౌశేయ వస్త్రధారిణిగా ధ్యానించాలి।

Verse 73

श्यामरङ्गां चतुर्हस्तां शङ्खचक्रलसत्कराम् । गदापद्मधारां देवीं सूर्यासनकृताश्रयाम् ॥ ७३ ॥

శ్యామవర్ణ, చతుర్భుజ, చేతుల్లో శంఖచక్రాలు ప్రకాశించే, గదా మరియు పద్మం ధరించిన, సూర్యాసనంపై ఆసీనమైన ఆ దేవిని ధ్యానించాలి।

Verse 74

ततो देवानृषींश्चैव पितॄश्चापि विधानवित् । तर्पयित्वा स्वेष्टदेवं तर्पयेत्कल्पमार्गतः ॥ ७४ ॥

అనంతరం విధి తెలిసినవాడు దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి; తరువాత కల్పమార్గానుసారంగా తన ఇష్టదేవుని తృప్తిపరచాలి।

Verse 75

गुरुपङिक्तं च सन्तर्प्य साङ्गं सावरणं तथा । सायुधं वैनतेयं सन्तर्पयामीति तर्पयेत् ॥ ७५ ॥

గురుపంక్తిని కూడా—సాంగం, సావరణం, సాయుధం సహితంగా—సంతర్పించి, “వైనతేయుని (గరుడుని) సంతర్పయామి” అని చెప్పి తర్పణం చేయాలి।

Verse 76

नारदं पर्वतं जिष्णुं निशठोद्धवदारुकान् । विष्वक्सेनं च शैलेयं वैष्णवः परितर्पयेत् ॥ ७६ ॥

వైష్ణవ భక్తుడు నారద, పర్వత, జిష్ణు, నిశఠ, ఉద్ధవ, దారుకులు; అలాగే విష్వక్సేనుడు మరియు శైలేయునికి తర్పణం చేయాలి।

Verse 77

एवं सन्तर्प्य विप्रेन्द्र दत्त्वार्घ्यं च विवस्वते । पूजागारं समागत्य प्रक्षाल्यान्घ्री उपस्पृशेत् ॥ ७७ ॥

హే విప్రేంద్రా! ఈ విధంగా తర్పణం చేసి, వివస్వాన్ (సూర్యుడు)కు అర్ఘ్యమర్పించి, పూజాగృహానికి వచ్చి పాదాలు కడిగి ఆచమనం చేయాలి।

Verse 78

अग्निहोत्रस्थितानग्नीन् हुत्वोपस्थाय यत्नतः । पूजास्थलं समागत्य द्वारपूजां समाचरेत् ॥ ७८ ॥

అగ్నిహోత్రానికి స్థాపించిన అగ్నుల్లో ఆహుతులు సమర్పించి, శ్రద్ధతో వాటిని ఉపస్థానము చేసి, పూజాస్థలానికి వచ్చి ద్వారపూజను విధిగా ఆచరించాలి।

Verse 79

गणेशं चोर्द्धशाखायां महालक्ष्मीं च दक्षिणे । सरस्वतीं वामभागे दक्षे विघ्नेश्वरं पुनः ॥ ७९ ॥

పై శాఖలో గణేశుని స్థాపించాలి; దక్షిణ భాగంలో మహాలక్ష్మిని; ఎడమ భాగంలో సరస్వతిని; మరియు కుడి భాగంలో మళ్లీ విఘ్నేశ్వరుని ఉంచాలి।

Verse 80

क्षेत्रपालं तथा वामे दक्षे गङ्गां प्रपूजयेत् । वामे च यमुनां दक्षे धातारं वामतस्तथा ॥ ८० ॥

ఎడమ వైపు క్షేత్రపాలుని, కుడి వైపు గంగను పూజించాలి; అలాగే ఎడమ వైపు యమునను, కుడి వైపు ధాతను కూడా విధిగా పూజించాలి।

Verse 81

विधातारं शङ्खपद्मनिधींश्च वामदक्षयोः । द्वारपालांस्ततोऽभ्यर्चेत्तत्तत्कल्पोदितान्सुधीः ॥ ८१ ॥

ఎడమ-కుడి వైపులలో విధాతను, శంఖ-పద్మ నిధిదేవతలను పూజించాలి; అనంతరం బుద్ధిమంతుడు ఆయా కల్పాలలో చెప్పినట్లుగా ద్వారపాలులను అర్చించాలి।

Verse 82

नन्दः सुनन्दश्चंडण्श्च प्रचण्डः प्रचलोबलः । भद्र ः सुभद्र श्चेत्याद्या वैष्णवा द्वारपालकाः ॥ ८२ ॥

నంద, సునంద, చండణ, ప్రచండ, ప్రచలోబల, భద్ర, సుభద్ర మొదలైనవారు—వీరు వైష్ణవ ద్వారపాలులు।

Verse 83

नन्दी भृङ्गी रिटीस्कन्दो गणेशोमामहेश्वराः । वृषभश्च महाकालः शैवा वै द्वारपालकाः ॥ ८३ ॥

నంది, భృంగి, రిటీ, స్కంద, గణేశ, ఉమా మరియు మహేశ్వరుడు—అలాగే వృషభం, మహాకాలుడు—ఇవే శైవ ద్వారపాలులు।

Verse 84

ब्राह्मयाद्य्रा मातरोऽष्टौ तु शक्तयो द्वाःस्थिताः स्वयम् । सेन्दुः स्वनामाघर्णाद्या ङेनमोन्ता इमे स्मृताः ॥ ८४ ॥

బ్రాహ్మీ మొదలైన ఎనిమిది మాతృశక్తులు రెండు ద్వారాల వద్ద స్వయంగా నిలిచి ఉంటాయి. అవి సేందు, స్వనామా, అఘర్ణా మొదలైనవి—చివరికి ఙెనమోంతా వరకు—అని స్మరించబడుతాయి।

Verse 85

ततः स्थित्वासने धीमानाचम्य प्रयतः शुचिः । दिव्यान्तरिक्षभौमांश्च विघ्नानुत्सार्य यत्नतः ॥ ८५ ॥

ఆపై సాధకుడు తన ఆసనంపై స్థిరంగా కూర్చొని, ఆచమనం చేసి నియమశీలుడై శుచిగా ఉండి; దివ్య, అంతరిక్ష, భౌమ—అన్ని విధాల విఘ్నాలను యత్నపూర్వకంగా తొలగించాలి।

Verse 86

केशवाद्यां मातृकां तु न्यसेद्वैष्णवसत्तमः । केशवः कीर्तिसंयुक्तः कांत्या नारायणस्तथा ॥ ८६ ॥

శ్రేష్ఠ వైష్ణవుడు ‘కేశవ’తో ప్రారంభించి మాతృకా-న్యాసం చేయాలి. ‘కేశవ’ కీర్తితో యుక్తుడు; అలాగే ‘నారాయణ’ కాంతితో యుక్తుడు।

Verse 87

माधवस्तुष्टिसहितो गोविन्दः पुष्टिसंयुतः । विष्णुस्तु धृतिसंयुक्तः शान्तियुङ्मधुसूदनः ॥ ८७ ॥

‘మాధవ’ తుష్టితో సహితుడు, ‘గోవింద’ పుష్టితో సంయుతుడు. ‘విష్ణు’ ధృతితో సంయుతుడు, ‘మధుసూదన’ శాంతితో యుగ్మితుడు।

Verse 88

त्रिविक्रमः क्रियायुक्तो वामनो दयितायुतः । श्रीधरो मेधया युक्तो हृषीकेशश्च हर्षया ॥ ८८ ॥

‘త్రివిక్రమ’ క్రియాశక్తితో యుక్తుడు, ‘వామన’ దయితా (ప్రియ-శ్రీ)తో యుతుడు. ‘శ్రీధర’ మేధతో యుక్తుడు, ‘హృషీకేశ’ హర్షంతో యుక్తుడు।

Verse 89

पद्मनाभयुता श्रद्धा लज्जा दामोदरान्विता । वासुदेवश्च लक्ष्मीयुक् सङ्कर्षण सरस्वती ॥ ८९ ॥

శ్రద్ధ పద్మనాభునితో యుక్తమై ఉంది; లజ్జ దామోదరునితో అన్వితమై ఉంది. వాసుదేవుడు లక్ష్మీతో సహ విరాజిల్లును; సంకర్షణుడు సరస్వతితో సహ శోభించును.

Verse 90

प्रद्युम्नः प्रीतिसंयुक्तोऽनिरुद्धो रतिसंयुतः । चक्री जयायुतः पश्चाद्गदी दुर्गासमन्वितः ॥ ९० ॥

ప్రద్యుమ్నుడు ప్రీతితో సంయుక్తుడు; అనిరుద్ధుడు రతితో అన్వితుడు. అనంతరం చక్రధారి (భగవాన్) జయతో సహ, తదుపరి గదాధారి దుర్గాతో సహ విరాజిల్లును.

Verse 91

शार्ङ्गी तु प्रभया युक्तः खड्गी युक्तस्तु सत्यया । शङ्खी चण्डासमायुक्तो हली वाणीसमायुतः ॥ ९१ ॥

శార్ఙ్గధారి ప్రభతో యుక్తుడు; ఖడ్గధారి సత్యతో అన్వితుడు. శంఖధారి చండాతో సంయుక్తుడు; హలధారి వాణితో సమాయుతుడు.

Verse 92

मुसली च विलासिन्या शूली विजययान्वितः । पाशी विरजया युक्तो कुशी विश्वासमन्वितः ॥ ९२ ॥

ముసలధారి విలాసినితో సహ; శూలధారి విజయతో అన్వితుడు. పాశధారి విరజతో యుక్తుడు; కుశధారి విశ్వాసంతో సమన్వితుడు.

Verse 93

मुकुन्दो विनतायुक्तो नन्दजश्च सुनन्दया । निन्दी स्मृत्या समायुक्तो नरो वृद्ध्या समन्वितः ॥ ९३ ॥

ముకుందుడు వినతతో యుక్తుడు; నందజుడు సునందతో అన్వితుడు. నిందీ స్మృతితో సంయుక్తుడు; నరుడు వృద్ధితో సమన్వితుడు.

Verse 94

समृद्धियुङ्नरकजिच्छुद्धियुक्च हरिः स्मृतः । कृष्णो बुद्ध्या युतः सत्यो भुक्त्या मुक्त्याथ सात्वतः ॥ ९४ ॥

సమృద్ధితో, నరకజయంతో, శుద్ధితో యుక్తుడైనవాడు ‘హరి’గా స్మరించబడతాడు. వివేకబుద్ధితో యుక్తుడైనప్పుడు ‘కృష్ణ’ అని, ధర్మయుక్త భోగంతో ‘సత్య’ అని, ముక్తితో యుక్తుడైనప్పుడు ‘సాత్వత’ అని పిలువబడతాడు.

Verse 95

सौरिक्षमे सूररमे उमायुक्तो जनार्दनः । भूधरः क्लेदिनीयुक्तो विश्वमूर्तिश्च क्लिन्नया ॥ ९५ ॥

‘సౌరిక్షమా’ శక్తితో యుక్తుడైతే ఆయన ‘సూరరమ’; ఉమాతో యుక్తుడైతే ‘జనార్దన’. ‘క్లేదినీ’ శక్తితో యుక్తుడైతే ‘భూధర’; ‘క్లిన్నా’ శక్తితో యుక్తుడైతే సమస్త విశ్వరూపుడైన ‘విశ్వమూర్తి’ అవుతాడు.

Verse 96

वैकुण्ठो वसुधायुक्तो वसुदः पुरुषोत्तमः । बली तु परया युक्तो बलानुजपरायणे ॥ ९६ ॥

ఆయన ‘వైకుంఠుడు’; వసుధా (భూమి)తో యుక్తుడైతే ‘వసుద’—సంపదనిచ్చేవాడు—మరియు ‘పురుషోత్తమ’ అని ప్రసిద్ధి. ఆయన ‘బలి’; పరాశక్తితో యుక్తుడై బలానుజుడు (విష్ణువు) పట్ల పరాయణుడై ఉంటాడు.

Verse 97

बालसूक्ष्मे बृषघ्नस्तु सन्ध्यायुक्प्रज्ञया वृषः । हंसःप्रभासमायुक्तो वराहो निशया युतः ॥ ९७ ॥

బాల్యమూ సూక్ష్మస్థితిలో ఉన్నప్పుడు ఆయన ‘బృషఘ్న’; సంధ్యతోను జాగృత ప్రজ্ঞతోను యుక్తుడైతే ‘వృష’. ‘హంస’ ప్రభాసా (కాంతి)తో యుక్తుడు; ‘వరాహ’ నిశా (రాత్రి)తో యుక్తుడని చెప్పబడింది.

Verse 98

विमलो धारया युक्तो नृसिंहो विद्युता युतः । केशवादिमातृकाया मुनिर्नारायणो मतः ॥ ९८ ॥

‘విమల’ ధారా (ఆధారప్రవాహం)తో యుక్తుడు; ‘నృసింహ’ విద్యుత్తుతో యుక్తుడు. అలాగే కేశవాది మాత్రికా (వర్ణమాత్రిక)లో ముని ‘నారాయణ’ుడిగానే భావించబడతాడు.

Verse 99

अनृताद्या च गायत्री छन्दो विष्णुश्च देवता । चक्राद्यायुधसंयुक्तं कुम्भादर्शधरं हरिम् ॥ ९९ ॥

“అనృతాద్యా…” అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రభాగానికి గాయత్రీ ఛందస్సు, అధిదేవత విష్ణువు. చక్రాది ఆయుధాలతో, కుంభం మరియు దర్పణం ధరించిన హరిని ధ్యానించాలి.

Verse 100

लक्ष्मीयुतं विद्युदाभं बहुभूषायुतं भजेत् । एवं ध्यात्वा न्यसेच्छक्तिं श्रीकामपुटिताक्षरम् 1. ॥ १०० ॥

లక్ష్మీతో కూడిన, మెరుపువలె ప్రకాశించే, అనేక ఆభరణాలతో అలంకృతుడైన దేవుని భజించి ధ్యానించాలి. ఇలా ధ్యానించి శ్రీ-కామ మంత్రాలతో పుటితమైన అక్షరంతో శక్తి-న్యాసం చేయాలి.

Verse 101

वदेत्तद्विष्णुशक्तिभ्यां हृदयं प्रणवादिकम् । त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राण्यसून्वदेत् ॥ १०१ ॥

ప్రణవం (ఓం)తో ప్రారంభమయ్యే హృదయమంత్రాన్ని విష్ణువుతో పాటు ఆయన శక్తులకు ఉద్దేశించి ఉచ్చరించాలి. తరువాత చర్మం, రక్తం, మాంసం, మేదస్సు, ఎముక, మజ్జ, శుక్రం మరియు ప్రాణాలకై సంబంధించిన మంత్రాలను కూడా పలకాలి.

Verse 102

प्राणं क्रोधं तथा मभ्यामन्तान्यादिदशस्वपि । एक मौलौ मुखे चैक द्विक नेत्रे द्विकं श्रुतौ ॥ १०२ ॥

ప్రాణం, క్రోధం మరియు వీటితో ప్రారంభమయ్యే ఇతర అంతఃతత్త్వాలు—మొత్తం పది—వాటి స్థానాలు ఇలా: ఒకటి శిరోమౌలిలో, ఒకటి ముఖంలో, రెండు నేత్రాలలో, రెండు శ్రవణేంద్రియాలలో (చెవుల్లో).

Verse 103

नसोर्द्वयं कपोले च द्वयं द्वे द्विरदच्छदे । एकं तु रसनामूले ग्रीवायामेकमेव च ॥ १०३ ॥

నాసారంధ్రాల వద్ద రెండు, చెంపలపై రెండు; అలాగే ‘ద్విరదచ్చద’ (కనపట/శంఖప్రదేశం) వద్ద రెండు రెండు. నాలుక మూలంలో ఒకటి, మెడలో కూడా ఒకటే (స్థానం).

Verse 104

कवर्गं दक्षिणे बाहौ चवर्गं वामबाहुके । टतवर्गौ पादयोस्तु पफौ कुक्षिद्वये न्यसेत् ॥ १०४ ॥

క-వర్గాన్ని కుడి భుజంపై, చ-వర్గాన్ని ఎడమ భుజంపై న్యాసం చేయవలెను. ట-వర్గం మరియు త-వర్గం పాదములపై, ప మరియు ఫ ధ్వనులను నడుము రెండు ప్రక్కల (కుక్షి) యందు న్యసించవలెను।

Verse 105

पृष्ठवंशे वमित्युक्तं नाभौ भं हृदये तु मम् । यादिसप्तापि धातुस्था हं प्राणे लं तथात्मनि ॥ १०५ ॥

‘వం’ ను పృష్ఠవంశములో (వెన్నెముకలో) న్యసించమని చెప్పబడింది; ‘భం’ ను నాభిలో, ‘మం’ ను హృదయంలో. ‘య’ మొదలైన ఏడు అక్షరాలు ధాతువులలో స్థితమగునుగాక; ‘హం’ ప్రాణంలో, ‘లం’ ఆత్మలో న్యసింపబడుగాక।

Verse 106

क्षं क्रोधे क्रमतो न्यस्य विष्णुपूजाक्षमो भवेत् । पूर्णोदर्या तु श्रीकण्ठो ह्यनन्तो विजरान्वितः ॥ १०६ ॥

క్రోధస్థానమున క్రమక్రమంగా ‘క్షం’ ను న్యసించుటవలన సాధకుడు విష్ణుపూజకు అర్హుడగును. అప్పుడు శ్రీకంఠుడు ‘పూర్ణోదర్యా’ రూపముగా, నిజముగా అనంతుడై, జరారహిత (విజరా) గుణముతో యుక్తుడగును।

Verse 107

सूक्ष्मेशः शाल्मलीयुक्तो लोलाक्षीयुक्त्रिमूर्तिकः । महेश्वरो वर्तुलाक्ष्याधीशो वै दीर्घघोणया ॥ १०७ ॥

సూక్ష్మేశుడు శాల్మలీ వృక్షముతో సంయుక్తుడు; లోలాక్షీ త్రిమూర్తిక తత్త్వముతో యుక్తమగును. మహేశ్వరుడు వర్తులాక్షీకి అధీశుడు, అలాగే దీర్ఘఘోణాకి కూడా అధిపతి।

Verse 108

दीर्घमुख्या भारभूतिस्तिथीशो गोमुखीयुतः । स्थावरेशो दीर्घजिह्वायुग्धरः कुडोदरीयुतः ॥ १०८ ॥

దీర్ఘముఖ్యా (దీర్ఘ ముఖముగలది), భారభూతి, మరియు తిథీశుడు—గోముఖముతో యుక్తుడు; స్థావరేశుడు, దీర్ఘజిహ్వుడు, యుగ్ధరుడు (యోకును ధరించువాడు), మరియు కుడోదరీ (కుండవంటి ఉదరముగలది)—ఇట్లు (రూపములు/సత్త్వములు) పేర్కొనబడినవి।

Verse 109

उर्द्ध्वकेश्या तु झिण्टीशो भौतिको विकृतास्यया । सद्यो ज्वालामुखीयुक्तोल्कामुख्यानुग्रहो युतः ॥ १०९ ॥

అప్పుడు ఝిణ్టీశుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు—అతని కేశాలు పైకి లేచినవి; అతడు భౌతిక స్వభావముగలవాడు, వికృతముఖి ‘ఆస్యా’తో యుక్తుడు. క్షణములోనే జ్వాలాముఖముతో యుక్తుడై, ఉల్కా మొదలైన ప్రధాన అనుగ్రహ-ప్రదాత పరిచారకులతో కూడి ఉంటాడు.

Verse 110

अक्रूर आस्यया युक्तो महासेनो विद्यया युतः । क्रोधीशश्च महाकाल्या चण्डेशेन सरस्वती ॥ ११० ॥

అక్రూరుడు ‘ఆస్యా’తో యుక్తుడు; మహాసేనుడు ‘విద్య’తో సమన్వితుడు. క్రోధీశుడు ‘మహాకాళీ’తో సంబంధితుడు; సరస్వతీ ‘చండేశ’తో యుక్తమని చెప్పబడింది.

Verse 111

पञ्चान्तकः सिद्धगौर्या युक्तश्चाथ शिरोत्तमः । त्रैलोक्यविद्यया युक्तो मन्त्रशक्त्यैकरुद्रकः ॥ १११ ॥

పంచాంతకుడు సిద్ధ-గౌరీతో యుక్తుడు; శిరోత్తముడు త్రైలోక్య-విద్యతో సమన్వితుడు. ఏకరుద్రకుడు ఏకాగ్ర మంత్రశక్తితో సంపన్నుడని చెప్పబడెను.

Verse 112

कूर्मेशः कमठीयुक्तो भूतमात्रैकनेत्रकः । लम्बोदर्या चतुर्वक्त्रो ह्यजेशो द्राविणीयुतः ॥ ११२ ॥

అతడు కూర్మేశుడు—కమఠీశక్తితో యుక్తుడు; సమస్త భూతములలో ఏకనేత్రధారి; లంబోదరుడు; చతుర్వక్త్రుడు; అలాగే అజ-ప్రభువు (బ్రహ్మ) కూడా—ద్రావిణీతో సమన్వితుడు.

Verse 113

सर्वेशो नागरीयुक्तः सोमेशः खेचरीयुतः । मर्यादया लाङ्गलीशो दारुकेशेन रूपिणी ॥ ११३ ॥

సర్వేశుడు ‘నాగరీ’తో యుక్తుడు; సోమేశుడు ‘ఖేచరీ’తో యుక్తుడు. మర్యాదా-తత్త్వముచే అతడు ‘లాంగలీశ’గా ప్రసిద్ధుడు; ‘దారుకేశ’ ద్వారా ‘రూపిణీ’ సూచింపబడుతుంది.

Verse 114

वारुण्या त्वर्द्धनारीशो उमाकान्तो मुनीश्वरः । काकोदर्या तथाषाढी पूतनासंयुतो मतः ॥ ११४ ॥

వారుణీ నక్షత్ర/కాలంలో ఆయన అర్ధనారీశ్వరరూపుడిగా భావింపబడును; ఉమాకాంతాలో మునీశ్వరరూపుడిగా. అలాగే కాకోదరీ, ఆషాఢీ యందు పూతనా-సంయుతుడని మతము.

Verse 115

दण्डीशो भद्रकालीयुगत्रीशो योगिनीयुतः । मीनेशः शङिखनीयुक्तो मेषेशस्तर्जनीयुतः ॥ ११५ ॥

దండీశుడు భద్రకాళితో సహితుడు; యుగత్రీశుడు యోగినీలతో యుతుడు. మీనేశుడు శంఖినీతో సంయుక్తుడు; మేషేశుడు తర్జనీ-శక్తితో సంబంధితుడు.

Verse 116

लोहितः कालरात्र्या च शिखीशः कुजनीयुतः । छलगण्डः कपर्दिन्या द्विरण्डेशश्च वज्रया ॥ ११६ ॥

లోహితుడు కాలరాత్రితో సహ; శిఖీశుడు కుజనీతో సహితుడు. ఛలగండుడు కపర్దినీతో యుతుడు; ద్విరండేశుడు వజ్రాతో సంయుక్తుడు.

Verse 117

महाबलो जयायुक्तो बलीशः सुमुखेश्वरी । भुजङ्गो रेवतीयुक्तः पिनाकी माधवीयुतः ॥ ११७ ॥

ఆయన మహాబలుడు, జయాతో యుతుడు; బలీశుడు సుముఖేశ్వరీతో సహితుడు. భుజంగుడు (సర్పరూపుడు) రేవతితో సంయుక్తుడు; పినాకీ మాధవీతో సంబంధితుడు.

Verse 118

खड्गीशो वारुणीयुक्तो बकेशो वायवीयुतः । श्वेतोरस्को विदारिण्या भृगुः सहजया युतः ॥ ११८ ॥

ఖడ్గీశుడు వారుణీ-శక్తితో సంయుక్తుడు; బకేశుడు వాయవీ-శక్తితో యుతుడు. శ్వేతోరస్కుడు విదారిణీతో సహితుడు; భృగువు సహజాతో సంయుక్తుడు.

Verse 119

लकुलीशश्च लक्ष्मीयुक् शिवेशो व्यापिनीयुतः । संवर्तके महामाया प्रोक्ता श्रीकण्ठमातृका ॥ ११९ ॥

సంవర్తకాలంలో ఆయనే లక్ష్మీయుతుడైన ‘లకులీశుడు’, వ్యాపినీయుతుడైన ‘శివేశుడు’; అలాగే ‘శ్రీకంఠమాతృకా’గా ప్రసిద్ధమైన ‘మహామాయ’ అని ప్రకటించబడతాడు।

Verse 120

यत्र स्वीशपदं नोक्तं तत्र सर्वत्र योजयेत् । मुनिस्स्याद्दक्षिणामूर्तिर्गायत्रीछन्द ईरितम् ॥ १२० ॥

ఎక్కడ ‘స్వీశ’ పదం స్పష్టంగా చెప్పబడలేదో, అక్కడ అంతటా దానిని భావించి చేర్చాలి. దీని ఋషి ‘దక్షిణామూర్తి’, ఛందస్సు ‘గాయత్రీ’ అని ప్రకటించారు।

Verse 121

देवता चार्द्धनारीशो विनियोगोऽखिलाप्तये । हलो वीजानि चोक्तानि स्वराः शक्तय ईरिताः ॥ १२१ ॥

దేవత ‘అర్ధనారీశ్వరుడు’; దీని వినియోగం సమస్తసిద్ధి (అఖిలాప్తి) కోసం. హల్లులు ‘బీజాలు’, స్వరాలు ‘శక్తులు’ అని ప్రకటించారు।

Verse 122

कुर्याद्भृगुस्थाकाशेन षड्दीर्घाढ्येन चाङ्गकम् । बन्धूकस्वर्णवर्णागं वराक्षाङ्कुशपाशिनम् ॥ १२२ ॥

భృగు-స్థ నక్షత్రంలో స్థితమైన ‘కా’ ఆకాశంతో, అలాగే ఆరు దీర్ఘ స్వరాలతో యుక్తంగా దేహాన్ని నిర్మించాలి; దేహవర్ణం బంధూక పుష్పం మరియు స్వర్ణంలా ఉండి, శ్రేష్ఠ జపమాల, అంకుశం, పాశం ధరించినవాడిగా ధ్యానించాలి।

Verse 123

अर्द्धेन्दुशेखरं त्र्यक्षं देववन्द्यं विचिन्तयेत् । ध्यात्वैवं शिवशक्तीश्च चतुर्थी हृदयान्तिमे ॥ १२३ ॥

అర్ధచంద్రశేఖరుడైన, త్రినేత్రుడైన, దేవతలచే వందితుడైన శివుని ధ్యానించాలి. ఈ విధంగా శక్తితో కూడిన శివుని ధ్యానించి, హృదయాంతంలో ‘చతుర్థీ’ని న్యాసం/ఉచ్చారణ చేయాలి।

Verse 124

सौबीजमातृकापूर्वे विन्यसेन्मातृका स्थले । विघ्नेशश्च ह्रिया युक्तो विघ्नराजः श्रिया युतः ॥ १२४ ॥

ముందుగా బీజసహిత మాతృకా-న్యాసం చేసి, తరువాత మాతృకలను తమ తమ స్థానాలలో విన్యసించాలి. విఘ్నేశ్వరుని ‘హ్రీ’తో, విఘ్నరాజుని ‘శ్రీ’తో కలిసి స్థాపించాలి.

Verse 125

विनायकस्तथा पुष्ट्या शान्तियुक्तः शिवोत्तमः । विघ्नकृत्स्वस्तिसंयुक्तो विघ्नहर्ता सरस्वती ॥ १२५ ॥

వినాయకుని ‘పుష్టి’తో, శివోత్తముని ‘శాంతి’తో; విఘ్నకృతుని ‘స్వస్తి’తో, విఘ్నహర్తను ‘సరస్వతి’తో జతశక్తులుగా ఆహ్వానించాలి.

Verse 126

स्वाहया गणनाथश्च एकदन्तः सुमेधया । कान्त्या युक्तो द्विदन्तस्तु कामिन्या गजवक्रकः ॥ १२६ ॥

‘స్వాహా’తో కలిసి ఆయన గణనాథుడు; ‘సుమేధా’తో ఏకదంతుడు. ‘కాంతి’తో యుక్తుడై ద్విదంతుడవుతాడు; ‘కామిని’తో గజవక్రకుడని పిలువబడతాడు.

Verse 127

निरञ्जनो मोहिनीयुक्कपर्द्दी तु नटीयुतः । दीर्घजिह्वः पार्वतीयुग्ज्वालिन्या शङ्कुकर्णकः ॥ १२७ ॥

నిరంజనుడు ‘మోహిని’తో, కపర్దీ ‘నటీ’తో; దీర్ఘజిహ్వుడు ‘పార్వతి’తో, శంకుకర్ణకుడు ‘జ్వాలిని’తో కలిసి ఆరాధ్యులు.

Verse 128

वृषध्वजो नन्दया च सुरेश्या गणनायकः । गजेन्द्रः कामरूपिण्या शूर्पकर्णस्तथोमया ॥ १२८ ॥

వృషధ్వజుడు (శివుడు) ‘నందా’ మరియు ‘సురేశీ’తో, అలాగే గణనాయకుడూ తద్విధంగా ఆరాధ్యుడు. గజేంద్రుడు ‘కామరూపిణీ’తో, శూర్పకర్ణుడు ‘ఉమా’తో కలిసి ఉన్నాడు.

Verse 129

विरोचनस्तेजोवत्या सत्या लम्बोदरेण च । महानन्दश्च विघ्नेश्या चतुर्मूर्तिस्वरूपिणी ॥ १२९ ॥

విరోచనుడు, తేజోవతి, సత్యా, లంబోదరుడుతో పాటు, మహానందుడుతో కూడ—ఆమె విఘ్నేశీ; ఆమె స్వరూపం చతుర్మూర్తి.

Verse 130

सदाशिवः कामदया ह्यामोदो मदजिह्वया । दुर्मुखो भूतिसंयुक्तः सुमुखो भौतिकीयुतः ॥ १३० ॥

సదాశివుడు కామదయాతో కూడి ఉన్నాడు; హ్యామోదుడు మదజిహ్వాతో కూడి ఉన్నాడు. దుర్ముఖుడు భూతితో సంయుక్తుడు; సుముఖుడు భౌతికీతో యుతుడు.

Verse 131

प्रमोदः सितया युक्त एकपादो रमायुतः । द्विजिह्वो महिषीयुक्तो जभिन्याशूरनामकः ॥ १३१ ॥

ప్రమోదుడు సీతాతో యుతుడు; ఏకపాదుడు రమాతో సహ. ద్విజిహ్వుడు మహిషీతో సంయుక్తుడు; మరొకడు ‘జభిన్యాశూర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు.

Verse 132

वीरो विकर्णया युक्तः षण्मुखो भृकुटीयुतः । वरदो लज्जया वामदेवेशो दीर्घघोणया ॥ १३२ ॥

అతడు వీరుడు, వికర్ణాతో యుతుడు; షణ్ముఖుడు, భృకుటితో గుర్తింపబడినవాడు. వరదుడు లజ్జాతో కూడి; వామదేవేశుడు దీర్ఘఘోణాతో యుతుడు.

Verse 133

धनुर्द्धर्या वक्रतुण्डो द्विरण्डो यामिनीयुतः । सेनानी रात्रिसंयुक्तः कामान्धो ग्रामणीयुतः ॥ १३३ ॥

‘ధనుర్ధర్యా, వక్రతుండుడు, ద్విరండుడు, యామినీయుతుడు, సేనాని, రాత్రిసంయుక్తుడు, కామాంధుడు, గ్రామణీయుతుడు’—ఇవి (అతని) సాంకేతిక నామాలు అని చెప్పబడినవి.

Verse 134

मत्तः शशिप्रभायुक्तो विमत्तो लोलनेत्रया । मत्तवाहश्चञ्चलया जटी दीप्तिसमन्वितः ॥ १३४ ॥

అతడు మత్తుడై చంద్రప్రభతో యుక్తుడైనవాడు; అయినా చంచల నేత్రాల స్త్రీ ప్రభావంతో మత్తులేనివాడిలా కనిపిస్తాడు. చపలమైన మత్తవాహనంతో, అస్థిర సహచరితో కలిసి జటాధారి, దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 135

मुण्डी सुभगया युक्तः खड्गी दुर्भगया युतः । वरेण्यश्च शिवायुक्तो भगया वृषकेतनः ॥ १३५ ॥

అతడు ‘ముండీ’ సుభగతో యుక్తుడు; ‘ఖడ్గీ’ దుర్భగతో యుతుడు; ‘వరేణ్య’ శివాతో కలిసి ఉన్నవాడు; మరియు ‘వృషకేతన’ (వృషభధ్వజుడు) భగా తో కూడినవాడు.

Verse 136

भक्ष्यप्रियो भगिन्या च गणेशो भगिनीयुतः । मेघनादः सुभगया व्यापी स्यात्कालरात्रियुक् ॥ १३६ ॥

‘భక్ష్యప్రియ’ తన సోదరితో కలిసి సిద్ధి పొందును; ‘గణేశ’ కూడా సోదరిసహితుడై ఉంటాడు. ‘మేఘనాద’ సుభగతో ఉంటుంది; ‘వ్యాపీ’ కాలరాత్రితో యుక్తుడవుతాడు.

Verse 137

गणेश्वरः कालिकया प्रोक्ता विघ्नेशमातृकाः । गणेशमातृकायास्तु गणो मुनिभिरीरितः ॥ १३७ ॥

కాలికా, గణేశ్వరుని ‘విఘ్నేశ-మాతృక’ల అధిదేవతగా ప్రకటించింది; మరియు మునులు, ఆ గణము గణేశ-మాతృకకే చెందినదని చెప్పారు.

Verse 138

त्रिवृद्गायत्रिकाछन्दो देवः शक्तिगणेश्वरः । षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि ततः स्मरेत् ॥ १३८ ॥

దీనికి ఛందస్సు త్రివృత్-గాయత్రీ; అధిదేవత శక్తి గణేశ్వరుడు. ఆరు దీర్ఘ స్వరాలతో యుక్తమైన బీజమంత్రంతో అంగన్యాసం చేసి, అనంతరం ధ్యానం చేయాలి.

Verse 139

पांशांकुशाभयवरान्दधानं कज्जहस्तया । पत्न्याश्लिष्टं रक्ततनुं त्रिनेत्रं गणपे भवेत् ॥ १३९ ॥

గణపతిని పాశం, అంకుశం ధరించి, అభయ‑వర ముద్రలు చూపిస్తూ, ఒక చేతిలో మోదకాన్ని పట్టుకున్నవాడిగా ధ్యానించాలి/చిత్రించాలి. ఆయన భార్య ఆలింగనంలో, ఎర్రని దేహంతో, త్రినేత్రుడై ఉండాలి.

Verse 140

एवं ध्यात्वा न्यसेत्स्वीयबीजपूर्वाक्षरान्वितम् । निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथेधिका ॥ १४० ॥

ఇలా ధ్యానించిన తరువాత, తన బీజంతో మరియు ముందున్న అక్షరాలతో సంయుక్తమైన మంత్రాన్ని న్యాసం చేయాలి. దానివల్ల నివృత్తి, ప్రతిష్ఠ, విద్య, శాంతి మరియు అధిక ఆధ్యాత్మిక వృద్ధి కలుగుతాయి.

Verse 141

दीपिका रेचिका चापि मोचिका च पराभिधा । सूक्ष्मासूक्ष्मामृता ज्ञानामृता चाप्यायिनी तथा ॥ १४१ ॥

ఆమెను దీపికా, రేచికా, మోచికా, పరా అని కూడా పిలుస్తారు. అలాగే సూక్ష్మా, అసూక్ష్మామృతా, జ్ఞానామృతా మరియు ఆప్యాయినీ అనే నామాలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 142

व्यापिनी व्योमरूपा चानन्ता सृष्टिः समृद्धिका । स्मृतिर्मेधा ततः कान्तिर्लक्ष्मीर्द्धृतिः स्थिरा स्थितिः ॥ १४२ ॥

ఆమె సర్వవ్యాపిని, ఆకాశస్వరూపిణి, అనంత. ఆమెనే సృష్టి, సమృద్ధి; ఆమెనే స్మృతి, మేధ. మరల ఆమెనే కాంతి, లక్ష్మి, ధృతి, స్థిరత్వం మరియు స్థితి.

Verse 143

सिद्धिर्जरा पालिनी च क्षान्तिरीश्वरिका रतिः । कामिका वरदावाथ ह्लादिनी प्रीतिसंयुता ॥ १४३ ॥

ఆమె సిద్ధి, జరా, పాలినీ, క్షాంతి; ఈశ్వరికా, రతి; కామికా, వరదా; అలాగే ప్రీతితో యుక్తమైన హ్లాదినీ కూడా.

Verse 144

दीर्घा तीक्ष्णा तथा रौद्रा प्रोक्ता निद्रा च तन्द्रि का । क्षुधा च क्रोधिनी पश्चात्क्रियाकारी समृत्युका ॥ १४४ ॥

నిద్ర మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది—దీర్ఘ, తీక్ష్ణ, రౌద్ర; అలాగే తంద్ర కూడా. ఆకలి ‘క్రోధిని’ అని చెప్పబడింది; ఆపై కర్మకు ప్రేరేపించే శక్తి వస్తుంది—మరణసమానమైనదిగా.

Verse 145

पीता श्वेतारुणा पश्चादसितानन्तया युता । उक्ता कलामातृकैवं तत्तद्भक्तः समाचरेत् ॥ १४५ ॥

మొదట అది పీతవర్ణంగా, తరువాత శ్వేతం మరియు అరుణంగా; ఆపై అసిత (శ్యామ) మరియు అనంతతో యుక్తమై ఉందని చెప్పబడింది. ఈ విధంగా కలామాతృకా వర్ణించబడింది; ఆ తత్త్వభక్తుడు తదనుగుణంగా ఆచరించాలి.

Verse 146

कलायुङ्मातृकायास्तु मुनिः प्रोक्तः प्रजापतिः । गायत्रीछन्द आख्यातं देवता शारदाभिधा ॥ १४६ ॥

కలాయుఙ్మాతృకా (విద్య/మంత్ర)కు ఋషి ప్రజాపతి అని చెప్పబడింది; ఛందస్సు గాయత్రీగా ప్రకటించబడింది; దేవత ‘శారదా’ (సరస్వతి) అని ప్రసిద్ధి.

Verse 147

ह्रस्वदीर्घांतरस्थैश्च तारैः कुर्यात्षडङ्गकम् । पद्मचक्रगुणैणांश्च दधतीं च त्रिलोचनाम् ॥ १४७ ॥

హ్రస్వ, దీర్ఘ, అంతరస్థ స్వరాలను సూచించే తారలతో షడంగ నిర్మాణం చేయాలి. అలాగే పద్మ-చక్ర గుణాలను ధరించి, గుణం మరియు అంసం (మాత్ర)లను కలిగిన త్రిలోచన దేవిని ధ్యానించాలి.

Verse 148

पञ्चवक्त्रां भारतीं तां मुक्ताभूषां भजेत्सुधीः । ध्यात्वैवं तारपूर्वां तां न्यसेन्ङन्तकलान्विताम् ॥ १४८ ॥

సుధీ సాధకుడు పంచవక్త్రా, ముక్తాభూషణాలతో అలంకృతమైన ఆ భారతి (సరస్వతి)ని భజించాలి. ఈ విధంగా ‘తార’ (ఓం) పూర్వకంగా ఆమెను ధ్యానించి, ఙ్-అంత కలలతో కూడిన వర్ణన్యాసం చేయాలి.

Verse 149

ततश्च मूलमन्त्रस्य षडङ्गानि समाचरेत् । हृदयादिचतुर्थ्यन्ते जातीः संयोज्य विन्यसेत् ॥ १४९ ॥

అనంతరం మూలమంత్రస్య షడంగక్రియను ఆచరించవలెను. హృదయాది చతుర్థాంగాంతం వరకు బీజాక్షరములు (జాతులు) సంయోజించి విధిగా న్యాసము చేయవలెను॥

Verse 150

नमः स्वाहा वषट् हुं वौषट् फट् जातय ईरिताः । ततो ध्यात्वेष्टदेवं तं भूषायुधसमन्वितम् 1. ॥ १५० ॥

“నమః, స్వాహా, వషట్, హుం, వౌషట్, ఫట్” — ఇవి జాతి-బీజములని ప్రకటించబడినవి. అనంతరం ఆభరణాయుధసమన్వితమైన తన ఇష్టదేవుని ధ్యానించవలెను॥

Verse 151

न्यस्याङ्गषट्कं तन्मूर्तौ ततः पूजनमारभेत् ॥ १५१ ॥

ఆ దివ్యమూర్తిపై షడంగన్యాసము చేసి, తదనంతరం పూజను ఆరంభించవలెను॥

Verse 152

इति श्री बृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे सन्ध्यादिनिरूपणंनाम षट्षष्टिन्तमोऽध्यायः ॥ ६६ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయపురాణ పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యాన తృతీయపాదంలో ‘సంధ్యాది నిరూపణం’ అనే షడ్షష్టితమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది॥